II CO 3/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski. Sędziowie: S. Białek, F. Błahuta (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki "Ruch" w Z. przeciwko 1) Danucie K., 2) Krystynie G., 3) Michałowi K., 4) Bazylemu N. i 5) Stefanii Z. o zapłatę, na skutek zażalenia pozwanych ad 2) i ad 4) od postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w Zielonej Górze z dnia 4 stycznia 1962 r. oraz na skutek postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 26.I.1962 r.,1)przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie;2)odrzucił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneWydany w sprawie niniejszej przez PBN w Z. wekslowy nakaz zapłaty z dnia 28 lipca 1960 r. uprawomocnił się z powodu niewniesienia przez pozwanych w ustawowym terminie zarzutów. W pismach skierowanych do wymienionego Biura lub do Sądu Powiatowego w Zielonej Górze pełnomocnik pozwanych Krystyny G. i Bazylego N. domaga się wznowienia powyższego postępowania na podstawie ustalonego w postępowaniu karnym przeciwko Danucie K. faktu, że podpisy skarżących na wekslu były sfałszowane.PBN zarządzeniem z dnia 8.VII.1961 r. przekazało skargę Krystyny G. Sądowi Powiatowemu w Zielonej Górze do rozpoznania jako właściwemu. Sąd ten przyjął początkowo sprawę do rozpoznania i wyznaczył w tym celu rozprawę. Przed terminem rozprawy wpłynęła do Sądu skarga pozwanego Bazylego N.Strona powodowa w odpowiedzi na skargę, uznając zawarte w niej żądanie, zarzuciła jednak, że Sąd Powiatowy w Zielonej Górze nie jest właściwy do rozpoznania skargi, gdyż jest nim - zgodnie z przepisem art. 405 k.p.c. (w odpowiedzi błędnie powołano art. 404) - właściwe PBN w Z.Sąd Powiatowy uznał ten zarzut za trafny i postanowieniem z dnia 8 grudnia 1961 r. przekazał sprawę PBN-owi w Z. w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu oraz w celu merytorycznego rozpoznania samej skargi o wznowienie.Jednakże Państwowe Biuro Notarialne postanowieniem z dnia 4 stycznia 1962 r. ponownie przekazało sprawę Sądowi Powiatowemu w Zielonej Górze, wychodząc z założenia, że rozpoznanie skargi o wznowienie przekracza zakres kompetencji, jaki w sprawach nakazowych zakreśla biurom notarialnym dekret z dnia 18.II.1955 r.Postanowienie to zaskarżyli zażaleniem pozwani, domagając się jego uchylenia i polecenia PBN-owi w Zielonej Górze rozpoznania zarówno skargi o wznowienie, jak i wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, i podzielając przy tym pogląd wyrażony w wymienionym wyżej postanowieniu Sądu Powiatowego w Zielonej Górze z dnia 8 grudnia 1961 r.Na tle powyższego stanu faktycznego nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze wątpliwości prawne i w związku z nimi przedstawiono Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:1)"Czy na postanowienie państwowego biura notarialnego przekazujące sądowi powiatowemu, w którego okręgu biuro ma swoją siedzibę, do rozpoznania skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym nakazem zapłaty, przysługuje zażalenie?"2)"Czy do rozstrzygania o dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym - z powodu niewniesienia zarzutów - nakazem zapłaty, wydanym przez państwowe biuro notarialne, właściwe jest to biuro, czy też sąd powiatowy, w którego okręgu biuro ma swoją siedzibę?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Dekret z dnia 18.II.1955 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym niektórych dotychczasowych czynności sądowych (Dz. U. Nr 9, poz. 56) stanowi w art. 1 ust. 1, że biurom notarialnym przekazuje się wydawanie nakazów w postępowaniu nakazowym oraz przyjmowanie oświadczeń o przyjęciu i odrzuceniu spadku. Rozpoznawanie skarg o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym nakazem zapłaty nie jest w tym podstawowym przepisie, decydującym o zakresie kompetencji biur notarialnych, wymienione. Wprawdzie, jak świadczą dalsze przepisy dekretu (art. 3, 4 i 5), państwowe biuro notarialne powołane jest także do czynności poprzedzających wydanie nakazu oraz niektórych czynności po wydaniu nakazu, jednakże nie daje to podstawy do wykładni, w myśl której biuro notarialne byłoby właściwe również do rozpoznania skarg o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym nakazem zapłaty. Czynności bowiem poprzedzające wydanie nakazu zapłaty lub odmowy jego wydania są koniecznym uzupełnieniem kompetencji do wydawania nakazów, a zakres czynności przewidzianych dla stadium po wydaniu nakazu zapłaty lub odmowie jego wydania nie obejmuje żadnej czynności wchodzącej w skład merytorycznego rozpoznania sprawy.Do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio - poza przepisami tytułu IV kodeksu postępowania cywilnego - inne przepisy tego kodeksu (art. 413 k.p.c.). Jest to skomplikowane postępowanie procesowe, połączone z postępowaniem dowodowym i rozstrzygnięciem merytorycznym w postaci wyroku. Jest oczywiście nie do przyjęcia, by ustawodawca zamierzał przekazać biurom notarialnym rozpoznawanie skarg o wznowienie postępowania zakończonego wydanym przez biuro notarialne nakazem, skoro nie dał temu wyrazu w podstawowej normie art. 1 dekretu, postępowania zaś ze skargi o wznowienie nie można w żaden sposób uznać za konieczne uzupełnienie kompetencji do wydawania nakazów.Jeżeli chodzi o pytanie Sądu Wojewódzkiego dotyczące dopuszczalności zażalenia na postanowienie biura notarialnego, które przekazuje wniesioną do niego skargę o wznowienie sądowi powiatowemu, to należy dać odpowiedź przeczącą z następujących założeń:W myśl art. 3 cyt. dekretu, do postępowania w sprawach przekazanych państwowym biurom notarialnym stosuje się odpowiednio przepisy postępowania cywilnego ze zmianami zawartymi w przepisach dekretu. Dekret w art. 7 stanowi, że środki odwoławcze od postanowień i zarządzeń państwowego biura notarialnego rozpoznaje sąd wojewódzki, nie zawiera jednak własnej normy wyjaśniającej, na jakie z tych postanowień i zarządzeń zażalenie jest dopuszczalne. Odpowiedzi zatem należy szukać w przepisie art. 391 § 1 k.p.c., który nakazuje stosować odpowiednio art. 3 dekretu.Artykuł 391 § 1 k.p.c. w pkt 1 dopuszcza zażalenie na postanowienie, którego przedmiotem jest przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu. Przy stosowaniu tego przepisu do postanowień przekazujących sprawę a wydanych przez państwowe biuro notarialne, rozstrzygnięcia wymaga kwestia wstępna, a mianowicie, czy między państwowym biurem notarialnym a sądem powiatowym zachodzi stosunek równorzędności, czy też przeciwnie, sąd powiatowy należy uważać za organ wyższego rzędu w rozumieniu cyt. przepisu. Zdaniem Sądu Najwyższego całokształt przepisów cyt. dekretu z 18.II.1955 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 56) prowadzi do wniosku, że równorzędność nie zachodzi. Dekret przekazał państwowym biurom notarialnym wąski i nieskomplikowany pod względem procesowym wycinek czynności sądowych, chcąc w ten sposób odciążyć sądy powiatowe. Państwowe biuro notarialne w tym wąskim wycinku zastępuje sądy, które zresztą powołane są do tych czynności wtedy, gdy w siedzibach sądów powiatowych lub ich wydziałów zamiejscowych nie ma państwowych biur notarialnych (art. 1 ust. 3). Sprawa o wydanie nakazu zapłaty po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu przechodzi do rozpoznania przez sąd powiatowy, który jedynie jest powołany do merytorycznego rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu wyrokiem. W tych warunkach, przy odpowiednim stosowaniu art. 391 § 1 pkt 1 k.p.c., sąd powiatowy musi być uważany w stosunku do państwowego biura notarialnego w zakresie czynności sądowych za organ wyższy, aczkolwiek nie przysługują mu funkcje instancji odwoławczej. Postanowienie zatem biura notarialnego przekazujące sądowi powiatowemu skargę o wznowienie postępowania nie jest w świetle odpowiednio zastosowanego przepisu art. 391 § 1 pkt 1 k.p.c. zaskarżalne.Za niedopuszczalnością zażalenia przemawiają poza tym inne jeszcze względy. Wprowadzony cyt. dekretem podział kompetencji między sąd powiatowy a biuro notarialne nie dotyczy w ogóle właściwości miejscowej, lecz tylko rzeczowej, i to na pewnym jej tylko wycinku. Wniesienie do państwowego biura notarialnego sprawy cywilnej nie przewidzianej w art. 1 dekretu nie jest równoznaczne z wniesieniem sprawy do niewłaściwego sądu. Sytuacja jest tu taka sama, jak w wypadku wniesienia do państwowego biura notarialnego np. pozwu posesoryjnego lub rozwodowego. Sprawy tego rodzaju, tak samo jak skargi o wznowienie postępowania, nie należą w ogóle do kompetencji biur notarialnych. Przekazanie takiej sprawy przez biuro notarialne do sądu nie ma charakteru przekazania, o którym mowa w art. 207 i 228 k.p.c., lecz jest w istocie czynnością administracyjną, której zaskarżenie do sądu nie wchodzi w rachubę. W razie przekazania przez sąd biuru notarialnemu sprawy powyższego typu do rozpoznania, zażalenie na postanowienie sądu jest wprawdzie dopuszczalne, ale wyłączone jest związanie biura notarialnego takim postanowieniem przekazującym, skoro sprawa w ogóle do kompetencji biur notarialnych nie należy. Przepis art. 207 § 3 k.p.c. nie może tu być odpowiednio zastosowany.Z tych zasad Sąd Najwyższy, po przejęciu sprawy do rozpoznania we własnym zakresie, odrzucił zażalenie, jako niedopuszczalne (art. 394 § 3 w związku z art. 376 § 1 k.p.c.).