I CZ 60/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, A. Wypiórkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Eugenii K. przeciwko Leonowi K. o zniesienie współwłasności, na skutek zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 15 lipca 1969 r.,zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek Eugenii K. o wyznaczenie Sądu Powiatowego w Gdyni do rozpoznania niniejszej sprawy.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni wystąpiła do Sądu Powiatowego w Gnieźnie z wnioskiem o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej na skutek orzeczonego rozwodu jej małżeństwa z Leonem K. Postanowieniem z dnia 30.XI.1968 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyłączył od udziału w rozpoznaniu niniejszej sprawy imiennie wymienionych sędziów Sądu Powiatowego w Gnieźnie i do rozpoznania tej sprawy wyznaczył Sąd Powiatowy dla m. Poznania. W uwzględnieniu dalszego wniosku wnioskodawczyni, która po wszczęciu postępowania przeprowadziła się z Gniezna do Gdyni, Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 15.VI.1969 r. wyznaczył do rozpoznania sprawy Sąd Powiatowy w Gdyni z tym uzasadnieniem, że były mąż wnioskodawczyni jest adwokatem w Gnieźnie i dlatego wnioskodawczyni ma trudności z uzyskaniem pełnomocnika na terenie województwa poznańskiego, wobec czego względy celowości przemawiają za przekazaniem sprawy Sądowi Powiatowemu w Gdyni. Ostatnio wymienione postanowienie zaskarżył zażaleniem uczestnik postępowania Leon K., wnosząc o uchylenie tego postanowienia.O dopuszczalności tego zażalenia przesądza wydane w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.XII.1969 r.Uzasadnienie prawnePo rozpoznaniu sprawy na skutek zażalenia Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarżący zarzucił naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 508 § 2 k.p.c. polegające na wyznaczeniu do rozpoznania sprawy Sądu Powiatowego w Gdyni, chociaż Sąd ten nie podlega Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu. Rozstrzygnięcie o zasadności tego zarzutu wymaga rozważenia zakresu kompetencji sądu przełożonego w rozumieniu art. 508 § 2 k.p.c. do wyznaczenia "innego sądu" do rozpoznania sprawy w całości lub w części.Artykuł 508 § 2 k.p.c., dotyczący postępowania nieprocesowego, podobnie jak i art. 44 k.p.c., dotyczący procesu, przewiduje delegowanie sądu do rozpoznania sprawy ze względów konieczności, tzn. wtedy, gdy sąd właściwy nie może rozpoznać sprawy z powodu przeszkody. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, nie ma bowiem żadnej w tym względzie przeszkody ze strony Sądu Powiatowego dla m. Poznania, delegowanego do rozpoznania tej sprawy wskutek wyłączenia wszystkich sędziów Sądu Powiatowego w Gnieźnie.Przepis art. 508 § 2 k.p.c. przewiduje możliwość delegowania innego sądu również ze względów celowości i właśnie na tej podstawie oparte jest orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu.Zasadą ustrojową sądownictwa powszechnego jest podporządkowanie instancyjne określonych sądów powiatowych określonym sądom wojewódzkim w zakresie ustalonej przepisami właściwości ostatnio wymienionych sądów. Nie ulega wątpliwości, że sądem przełożonym w rozumieniu art. 508 § 2 k.p.c. jest ten sąd wojewódzki, któremu podlega instancyjnie właściwy do rozpoznania sprawy sąd powiatowy. A zatem nie inny sąd wojewódzki, lecz tylko sąd wojewódzki przełożony nad właściwym sądem powiatowym może wyznaczyć do rozpoznania sprawy ze względów celowości inny sąd powiatowy. Sporne jest natomiast, czy z ustrojowej zasady instancyjnego podporządkowania sądów powiatowych określonym sądom wojewódzkim wynika wyłączenie możliwości delegowania przez sąd wojewódzki - ze względów celowości - do rozpoznania sprawy innego sądu powiatowego, nie podlegającego mu instancyjnie.Zdaniem Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie możliwość taka istnieje. Artykuł 508 § 2 k.p.c. określa, jaki sąd wyższego rzędu jest uprawniony do wyznaczenia innego sądu zamiast sądu właściwego. Takim sądem wyższego rzędu jest sąd "przełożony" nad sądem właściwym. Omawiany przepis nie zawiera jednak w swej treści ograniczenia kognicji sądu przełożonego do wyznaczenia innego sądu równorzędnego sądowi właściwemu tylko spośród sądów podległych mu instancyjnie. Przeciwko dopatrywaniu się takiego ograniczenia w zasadach ustrojowych sądownictwa przemawiają względy praktyczne podyktowane koniecznością zapewnienia sprawnego wymiaru sprawiedliwości. Mianowicie przy zastosowaniu wąskiej wykładni art. 508 § 2 k.p.c., ograniczającej wybór "innego sądu" tylko do kręgu sądów podległych sądowi przełożonemu, ustawowo przewidziana możliwość zastąpienia sądu właściwego innym sądem równorzędnym ze względów celowości w niektórych wypadkach byłaby w ogóle wyłączona. Tak byłoby np., gdyby chodziło - jako o właściwy do rozpoznania sprawy - Sąd Powiatowy dla m. Łodzi, skoro Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi nie podlega żaden inny sąd powiatowy. Trudno zaś byłoby imputować ustawodawcy, że możliwość wyznaczenia ze względów celowości dopuścił tylko w poszczególnych okręgach. Poza tym, jak wykazuje doświadczenie, celowość wyznaczenia sądu do rozpoznania sprawy zachodzi zwykle wtedy, gdy chodzi o inny sąd powiatowy, znajdujący się w dużej odległości od sądu właściwego, a więc o sąd mieszczący się w innym województwie. Stosunkowo rzadziej względy celowości wymagają wyznaczenia innego sądu w granicach tego samego województwa. Przy wspomnianej już wąskiej wykładni możliwość wyznaczenia innego sądu w wielu wypadkach byłaby wyłączona, i to właśnie wtedy, gdy wskutek znacznej odległości takie wyznaczenie byłoby szczególnie celowe.Przy rozważaniu tego zagadnienia nie bez znaczenia jest wieloletnia praktyka sądowa, ukształtowana jeszcze pod rządem art. 9 d. k.p.c., będącego odpowiednikiem - o podobnej treści - obecnie obowiązującego art. 508 k.p.c. Otóż sądy wojewódzkie z reguły przy wyznaczaniu "innego sądu" nie uważały się za ograniczone tylko do kręgu sądów im podległych instancyjnie. Praktyka taka przy likwidowaniu skutków wojny i wywołanej nią masowej migracji ludności spełniła społecznie doniosłą rolę np. przy porządkowaniu rejestracji zdarzeń z zakresu stanu cywilnego w ramach ustalania treści masowo zniszczonych aktów stanu cywilnego. Ustawodawcy praktyka ta była niewątpliwie znana, utrzymanie więc art. 508 § 2 k.p.c. w brzmieniu nie zmienionym co do istotnych szczegółów w porównaniu z art. 9 d. k.p.c. jest dodatkowym argumentem przemawiającym za szerszą wykładnią art. 508 § 2 k.p.c.Z powyższych względów należy uznać, że sąd przełożony może na podstawie art. 508 § 2 k.p.c. zamiast sądu właściwego wyznaczyć do rozpoznania sprawy ze względów celowości również inny równorzędny sąd nie podlegający mu instancyjnie.W konsekwencji tego stanowiska wyżej przytoczony zarzut zażalenia okazał się nieuzasadniony.Poza tym skarżący zakwestionował celowość wyznaczenia do rozpoznania sprawy Sądu Powiatowego w Gdyni.W związku z tym zarzutem należy uznać, że powód przytoczony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie uzasadnia przekazania sprawy sądowi powiatowemu z okręgu innego województwa ze względów celowości. Uczestnik postępowania, były mąż wnioskodawczyni, jest adwokatem w Gnieźnie, jest więc wręcz nieprawdopodobne, aby wszyscy adwokaci z terenu miasta Poznania, a tym bardziej z całego województwa pozostawali z nim w takim stopniu zażyłości, iżby nie mogli z tej przyczyny podjąć się reprezentowania i obrony interesów wnioskodawczyni w niniejszej sprawie. O wadliwości takiego założenia świadczy chociażby to, że zastępstwa wnioskodawczyni z wyboru podjął się w początkowym stadium postępowania adw. Z., członek Zespołu Adwokackiego Nr 2 w Gnieźnie, a więc w tym samym mieście, w którym praktykę adwokacką wykonuje uczestnik postępowania Leon K. Wprawdzie adw. Z. wypowiedział wnioskodawczyni pełnomocnictwo, uczynił to jednak, jak wynika z jego oświadczeń, ze względu na przekazanie sprawy z Gniezna do Poznania. Przytoczona przez wnioskodawczynię okoliczność odmowy przyjęcia pełnomocnictwa przez adw. W. nie może więc świadczyć o niemożności uzyskania zastępstwa procesowego ze strony innego spośród adwokatów poznańskich. Pomocy w uzyskaniu odpowiedniego ze względu na przedmiot sprawy adwokata udzieli niewątpliwie wnioskodawczyni, na jej życzenie, Rada Adwokacka w Poznaniu.We wniosku o wyznaczenie innego Sądu wnioskodawczyni wysunęła inny jeszcze motyw, mianowicie zamieszkiwanie w Gdyni i związane z tym trudności dojazdów na rozprawy do Poznania, wynikające z obowiązków zawodowych i rodzinnych. Ten wzgląd jednak nie może przemawiać za przekazaniem sprawy ze względów celowości Sądowi Powiatowemu w Gdyni w sytuacji, gdy w sprawie bierze udział tylko dwóch uczestników postępowania, z których każdy zamieszkuje w innym województwie. W takiej bowiem sytuacji zawsze sąd mający siedzibę w jednym z województw będzie, ze względu na odległość, niedogodny dla drugiego uczestnika zamieszkałego w innym województwie. Wspomniany motyw mógłby natomiast mieć znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia ewentualnego wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, gdyby uczestnik postępowania, zwolniony przez sąd od kosztów sądowych i nie korzystający z zastępstwa adwokata z wyboru, wystąpił z takim wnioskiem.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uznał wniosek o wyznaczenie Sądu Powiatowego w Gdyni do rozpoznania niniejszej sprawy za nieuzasadniony i wobec tego na podstawie art. 390 i 397 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.