II CZ 71/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: J. Przybylski, W. Markowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia Piotra i Zofii Ł. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 1968 r.,odrzucił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 14.II.1968 r. odrzucił zażalenie małż. Ł. na postanowienie tego Sądu z dnia 30.XII.1967 r., który oddalił ich zażalenie na postanowienie Państwowego Biura Notarialnego we Wrocławiu z dnia 27.VII.1968 r., zobowiązujące Ł. do uiszczenia - na podstawie § 29 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.XII.1951 r. o opłatach za dokonanie czynności notarialnych (Dz. U. Nr 65, poz. 450 z późn. zmianami) - na rzecz Skarbu Państwa 1/3 części opłaty notarialnej.Sąd Wojewódzki uznał zażalenie za niedopuszczalne, a jednocześnie pouczył żalących się, że na odrzucenie wspomnianego ich zażalenia przysługuje, stosownie do art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c., środek odwoławczy (zażalenie).Małżonkowie Ł. zaskarżyli postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 14.II.1968 r., a Sąd Wojewódzki przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W zaskarżonym postanowieniu Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że zażalenie, o jakim mowa w art. 9 § 2 ustawy z dnia 25.V.1951 r. - Prawo o notariacie (jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r., nr 19, poz. 106; zmiana: Dz. U. z 1964 r. Nr 41, poz. 278), nie może być traktowane jako zażalenie w rozumieniu art. 394 § 1 k.p.c., a w szczególności pkt 2 tego artykułu. Powołując się nadto na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21.III.1953 r. II C 445/53 (OSNCP III/54, poz. 63), że notariusza lub państwowego biura notarialnego nie można utożsamiać z przewodniczącym lub też z sądem, Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że w danej sytuacji należy stosować analogię do art. 33 prawa o notariacie, skoro zaś według ostatnio wspomnianego przepisu postanowienie sądu wojewódzkiego orzekające w sprawie odmowy przez państwowe biuro notarialne dokonania czynności notarialnej nie podlega zaskarżeniu, to również postanowienie tego sądu zapadłe na skutek zażalenia co do obowiązku uiszczenia opłaty notarialnej nie może być skarżone. Przy zajęciu takiego stanowiska Sąd Wojewódzki orzekał w obu wypadkach w składzie jednoosobowym.Z powyższą wykładnią art. 9 § 2 prawa o notariacie nie można się zgodzić, gdyż jest to wykładnia błędna.Należy stwierdzić, że trafne jest stanowisko, iż sąd wojewódzki, rozpoznając zażalenie na odmowę dokonania czynności notarialnej, nie występuje jako instancja zażaleniowa w rozumieniu przepisów k.p.c., lecz jako sąd pierwszej instancji, inaczej bowiem, jak to podkreślił Sąd Najwyższy w orzeczeniu II C 445/53, byłoby m.in. zbędne stwierdzenie w przepisie art. 33 prawa o notariacie, że postanowienie sądu wojewódzkiego nie ulega zaskarżeniu, skoro orzeczenia sądów II instancji, jako od razu prawomocne, nie podlegają zaskarżeniu w zwykłym trybie z mocy samego prawa. Jednakże w niniejszym wypadku nie chodzi o odmowę dokonania czynności notarialnej, ale o wymiar należnej opłaty notarialnej i o zobowiązanie do jej uiszczenia, związane zaś z tym zagadnienia poboru i ściągalności opłat oraz zaskarżeń reguluje art. 9 prawa o notariacie w brzmieniu podanym przez art. 11 ustawy z dnia 16.XI.1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 41, poz. 278), przy czym nie tylko w zakresie postępowania wieczysto-księgowego, ale również pobieranych przez te biura opłat w ogóle. Stosownie do art. 9 § 1 wspomnianego prawa państwowe biura notarialne pobierają opłaty na rzecz Skarbu Państwa, a § 2 tego przepisu stanowi, że opłaty nie uiszczone ściąga sąd powiatowy tak jak należności sądowe oraz że na postanowienie państwowego biura notarialnego o obowiązku uiszczenia opłaty przysługuje zażalenie do sądu wojewódzkiego.Przepis uregulował zatem wyraźnie i w sposób, i środek zaskarżenia postanowień (odmawiając dokonania czynności, biura notarialne postanowień nie wydają) państwowych biur notarialnych dotyczących obowiązku uiszczenia opłaty (wniesienie zażalenia do sądu wojewódzkiego). Jest to zwykły środek zaskarżenia w ścisłym tego słowa znaczeniu i brak jest podstaw do sięgania po analogię z art. 33 prawa o notariacie i wyprowadzenia oceny, że podobnie jak w ostatnio wspomnianym przepisie, ustawodawca również w art. 9 § 2 nie miał na myśli środka odwoławczego w ścisłym tego słowa znaczeniu, tj. wywołującego orzeczenie wyższej instancji, lecz "zażalenie" podobne swym unormowaniem do "zażalenia" z art. 33 prawa o notariacie.Jak wyżej zaznaczono, że nie bez znaczenia dla oceny omawianego tu zagadnienia jest okoliczność, że państwowe biura notarialne, odmawiając dokonania czynności, nie wydają postanowień, natomiast w tej formie, tj. postanowień, orzekają o obowiązku uiszczenia opłaty. Z powyższego wynika, że zażalenie z art. 9 § 2 prawa o notariacie jest odwołaniem od orzeczenia (postanowienia), natomiast "zażalenie" z art. 33 tegoż prawa, rozpoznawane w trybie nieprocesowym, ma charakter skargi na odmowę ze strony PBN-u dokonania zamierzonej przez stronę czynności notarialnej. Świadczy to o zasadniczej odmienności przewidzianych w obu przepisach sytuacji, stąd też brak przesłanek do analogii.Zresztą gdyby istotnie zachodziła potrzeba uciekania się do analogii, to należałoby sięgnąć do przepisów z dziedziny bardzo zbliżonej do problemu, a więc do przepisów o kosztach sądowych.Powołany przez Sąd Wojewódzki art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c. omawianej tu sprawy w ogóle nie dotyczy, natomiast Sąd Wojewódzki przeoczył, że art. 394 k.p.c. konsekwentnie przeprowadza zasadę, iż zagadnienia dotyczące opłat powinny być unormowane wyłącznie w przepisach tej materii dotyczących. Stąd też art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 13.VI.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) stanowi, że w sprawach należących do zakresu działania państwowych biur notarialnych przepisy ustawy dotyczące sądu i przewodniczącego stosuje się odpowiednio do państwowych biur notarialnych, a to oznacza, że stosownie do art. 22 ustawy przysługuje zażalenie na zarządzenie kierownika PBN-u i na postanowienie samego PBN-u w sprawach związanych z kosztami sądowymi. Natomiast zagadnienie opłat notarialnych uregulowało rozporządzenie z dnia 24.XII.1951 r. i art. 9 prawa o notariacie. Skoro więc są odrębne przepisy co do opłaty notarialnej i zaskarżeń z tego zakresu, to przy wykładni ewentualnych tu wątpliwości właściwa byłaby analogia do pokrewnych dla państwowych biur notarialnych przepisów z zakresu kosztów sądowych, a to z kolei prowadziłoby do wniosku, że zażalenie z art. 9 § 2 prawa o notariacie jest środkiem odwoławczym w ścisłym tego słowa znaczeniu (środek dewolutywny). Jednakże i ta analogia jest tutaj zbędna, gdyż przepis art. 9 § 2 prawa o notariacie jest wyraźny i nie powinien budzić wątpliwości, że w każdym wypadku, gdy państwowe biuro notarialne orzeka postanowieniem o obowiązku uiszczenia opłaty, przysługuje na to postanowienie zażalenie do sądu wojewódzkiego. Można by tu jeszcze dodać, że gdyby ustawodawca zamierzał normować zażalenie z art. 9 § 2 prawa o notariacie podobnie jak "zażalenie" z art. 33 tego prawa, to z pewnością nie omieszkałby (tak jak w tym ostatnim przepisie) wskazać, że ma je rozpoznawać sąd wojewódzki jako I instancja, a ponieważ tego nie uczynił, dowodzi to, że chodzi o środek dewolutywny.Powyższe wywody prowadzą do oceny, że sąd wojewódzki, rozpoznając zażalenie na postanowienie państwowego biura notarialnego obowiązku uiszczenia opłaty w związku z czynnością notarialną (art. 9 § 2 prawa o notariacie), występuje jako instancja zażaleniowa w rozumieniu przepisów k.p.c.Skoro więc Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie, wychodząc wprawdzie z błędnych założeń, odrzucił zażalenie na postanowienie tegoż Sądu z dnia 30.XII.1967 r., to jednak w ostatecznym wyniku postąpił prawidłowo, nie ma bowiem odwołań w zwykłym trybie od orzeczeń wydanych w II instancji, choćby skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa. Natomiast, jak to w zasadzie trafnie Sąd Wojewódzki wskazał, przysługuje zażalenie na odrzucenie środka odwoławczego (art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c.). Jednakże Sąd Wojewódzki nie miał na uwadze (o czym już wyżej była mowa), tego, że zależy to również od tego, czy orzeczenie w tym przedmiocie wydał sąd I czy też sąd II instancji, w ostatnim bowiem wypadku nie byłoby odwołania również od odrzucenia środka odwoławczego.W omawianej tu sprawie, skoro zażalenie na postanowienie państwowego biura notarialnego rozstrzygał Sąd Wojewódzki jako II instancja, to również o odrzuceniu środka odwoławczego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego Sąd ten decydował również jako II instancja i dlatego także na postanowienie tego Sądu z dnia 14.II.1968 r., odrzucające zażalenie, dalsze zaskarżenie nie przysługuje.Sąd Wojewódzki nie powinien był zatem nadawać temu zażaleniu biegu, lecz je odrzucić z mocy art. 397 § 2 w związku z art. 372 k.p.c. Skoro zaś tego nie uczynił, to Sąd Najwyższy stosownie do art. 397 § 2 w związku z art. 375 k.p.c. orzekł jak w sentencji, nie mając przez to możności ustosunkowania się do faktu, że również zaskarżone postanowienie zostało podjęte w składzie sądu sprzecznym z przepisami prawa (jednoosobowo).