V KRN 684/66

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Jerzego Cz., Zygmunta S. i Jerzego S. oskarżonych z art. 259 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152) po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 1966 r. oraz zmienionego nim wyroku Sądu Powiatowego w Tucholi z dnia 21 stycznia 1966 r. na podstawie art. 394-396, 400, 383 p. 2, 388 § 1 i 432 k.p.k. przyjmując, że przypisany oskarżonym czyn opisany w pkt I sentencji wyroku Sądu Powiatowego stanowi zbrodnię określoną w art. 259 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152) i że czynu tego oskarżeni Jerzy Cz. i Jerzy S. dopuścili się w warunkach recydywy, utrzymał w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 1966 r. (...).Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia zarzucał m.in. Jerzemu Cz., Zygmuntowi S. i Jerzemu S. przestępstwo z art. 259 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152) polegające na tym, że: "dnia 6 listopada 1965 r. w T., będąc w stanie nietrzeźwym oraz działając wspólnie i w porozumieniu zażądali od Eugeniusza R. wydania im butelki wina, a wobec odmowy pobili go i grożąc dalszym pobiciem zmusili R. do wydania butelki wina wartości 26,50 zł".Sąd Powiatowy w Tucholi wyrokiem z dnia 21 stycznia 1966 r. uznał oskarżonych za winnych tego, że: "6 listopada 1965 r. w T., będąc nietrzeźwymi oraz działając wspólnie biciem, kopaniem nogami i grożąc dalszym pobiciem zmusili Eugeniusza R. do wydania i wspólnego spożycia butelki wina wartości 26,50 zł, stanowiącej własność Henryka S." - i za ten czyn na mocy art. 261 k.k. i w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152) i art. 42 § 2 k.k. skazał: Jerzego Cz. na 2 lata i 6 miesięcy więzienia i 1000 zł grzywny, Zygmunta S. i Jerzego S. na kary po 2 lata więzienia i 1 000 zł grzywny; na mocy art. 47 § 1 k.k. Sąd pozbawił oskarżonych praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata.Oskarżonemu Jerzemu S., który tymże wyrokiem skazany został z art. 132 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152) na 1 rok więzienia, Sąd wymierzył karę łączną 2 lata i 6 miesięcy więzienia i 1 000 zł grzywny.Na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności Sąd zaliczył okres tymczasowego aresztowania: Jerzemu S. i Zygmuntowi S. od 14 listopada 1965 r., a Jerzemu Cz. od 14 listopada 1965 r. do 15 listopada 1965 r. i od 14 stycznia 1966 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji oskarżonych, wyrokiem z dnia 18 marca 1966 r. zmienił wyrok Sądu Powiatowego w części dotyczącej kar wymierzonych oskarżonym za czyn z art. 261 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r., skazał oskarżonego Jerzego Cz. na 1 rok i 6 miesięcy więzienia, Jerzego S. i Zygmunta S. na kary po 1 roku więzienia. Utrzymując wyrok Sądu Powiatowego w mocy w części skazującej oskarżonego Jerzego S. za czyn z art. 132 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. Sąd wymierzył mu karę łączną 1 roku i 6 miesięcy więzienia. W pozostałych częściach Sąd Wojewódzki utrzymał wyrok Sądu Powiatowego w mocy. Od wyroku tego Prokurator Generalny PRL założył rewizją nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonych Jerzego Cz., Zygmunta S. i Jerzego S. w części skazującej z art. 261 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152), zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na:1) przypisaniu wszystkim trzem oskarżonym przestępstwa z art. 261 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. jakkolwiek czyn ich wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 259 k.k.,2) niezastosowaniu do oskarżonych Jerzego Cz. i Jerzego S. przepisu art. 60 § 1 k.k., pomimo, iż działali oni w warunkach recydywy.Podnosząc te zarzuty Prokurator Generalny PRL wniósł o uchylenie obu zaskarżonych wyroków w części dotyczącej kary łącznej wymierzonej oskarżonemu Jerzemu S. oraz w części skazującej oskarżonych Jerzego Cz., Zygmunta S., Jerzego S. za czyn określony w pkt I aktu oskarżenia, uznanie oskarżonych za winnych przestępstwa w tym punkcie opisanego, skazanie oskarżonego Jerzego Cz. i oskarżonego Jerzego S. na mocy art. 259 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k., oskarżonego Zygmunta S. - z art. 259 k.k. na odpowiednio surowe kary z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania, orzeczenie wobec oskarżonego Jerzego S. nowej kary łącznej, wymierzenie oskarżonemu kary grzywny oraz orzeczenie względem nich utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, ponieważ wyroki obu sądów są niesłuszne w części dotyczącej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonych, określonego w pkt I sentencji wyroku.Z prawidłowych ustaleń zaskarżonych wyroków wynika, że w dniu 6 listopada 1965 r. wszyscy trzej oskarżeni będąc w stanie nietrzeźwym przebywali w barze, dokąd przyszli liczący po 17 lat Eugeniusz R. i Ryszard P. oraz 18-letni Henryk S. by kupić wino dla ojca tego ostatniego.Gdy chłopcy wyszli z baru z dwiema butelkami wina, z których jedną miał Eugeniusz R., a drugą Henryk S., oskarżeni również wyszli za nimi i na ulicy oskarżony Jerzy Cz. podszedł do Eugeniusza R., żądając wydania mu wina. Gdy ten odmówił, Jerzy Cz. zaczął go bić i popychać. Uderzył go również oskarżony Zygmunt S. W międzyczasie Henryk S. uciekł z drugą butelką wina na podwórze i ukrył się. Gdy Eugeniusz R. również udał się na podwórze, wszyscy trzej oskarżeni poszli za nim, tam bili go, kopali i szarpali. Dwóch oskarżonych trzymało Eugeniusza R., a trzeci usiłował zabrać mu butelkę wina. Pokrzywdzony chcąc uniknąć dalszego bicia wydał butelkę oskarżonym. Wino to wypili oskarżeni wspólnie, zmuszając Eugeniusza R. do picia.W tak ustalonym działaniu oskarżonych Sąd niesłusznie dopatrzył się przestępstwa z art. 261 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152). W czynie oskarżonych mieszczą się wszelkie znamiona przestępstwa z art. 259 k.k. Używając gwałtu i przemocy, bijąc, kopiąc pokrzywdzonego i grożąc mu dalszym pobiciem zmusili go do natychmiastowego wydania im butelki wina.Stosując gwałt i groźbę w celu zmuszenia pokrzywdzonego do natychmiastowego wydania im rzeczy, którą chcieli zawładnąć, oskarżeni dopuścili się rozboju, nie zaś wymuszenia rozbójniczego, jak to przyjęły Sądy. Różnica bowiem między art. 259a 261 k.k.m.in. polega na tym, że przy rozboju (art. 259) mienie pokrzywdzonego przechodzi w posiadanie sprawcy natychmiast, bez względu na sposób zawładnięcia (obojętne czy sprawca sam je zabrał, czy też zmusił pokrzywdzonego do wydania); natomiast przy wymuszeniu (art. 261) mienie pokrzywdzonego nie przechodzi w posiadanie sprawcy natychmiast, lecz pokrzywdzony rozporządza tym mieniem na przyszłość (np. podpisuje zobowiązanie lub zrzeczenie się jakiegoś prawa albo zobowiązuje się dostarczyć mienie w przyszłości). I właśnie ten moment, że pokrzywdzony nie traci mienia natychmiast, a rozporządzając nim na przyszłość, ma jeszcze szansę uratowania go, choćby przez zawiadomienie organów MO, uzasadnia łagodniejszą sankcję z art. 261 k.k.Tak więc skazując oskarżonych na podstawie art. 261 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. Sądy dopuściły się obrazy przepisów prawa materialnego.Uchybieniem było również niezastosowanie do oskarżonych Jerzego Cz. i Jerzego S., którzy działali w warunkach recydywy, przepisu art. 60 § 1 k.k. Oskarżony Jerzy S. był skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w Tucholi z dnia 15 stycznia 1965 r. na 6 miesięcy więzienia z art. 241 § 1 k.k. Karę tę odbył w dniu 10 czerwca 1965 r. Oskarżony Jerzy Cz. skazany był przez Sąd Powiatowy w Tucholi wyrokiem z dnia 13 sierpnia 1965 r. z art. 237 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 34, poz. 152) na 6 miesięcy więzienia. Na poczet orzeczonej kary zaliczono oskarżonemu Jerzemu Cz. okres tymczasowego aresztowania od 9 marca 1965 r. do 10 lipca 1965 r., a więc przestępstwa będącego przedmiotem niniejszej sprawy dopuścił się w warunkach recydywy.Nadto oskarżony Jerzy Cz., jak to wynika z danych o karalności był skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w Tucholi z dnia 20 lipca 1962 r. z art. 2 § 1 i 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228) na 2 lata więzienia i 3 000 zł grzywny. Ujawnione w trybie art. 389 § 3 k.p.k. akta stwierdzają, iż oskarżony ukończył odbywanie tej kary w dniu 29 maja 1964 r.Skoro więc oskarżeni Jerzy S. i Jerzy Cz. popełnili nowe przestępstwo tego samego rodzaju, będące przedmiotem sprawy niniejszej w ciągu 5 lat po odbyciu kar przynajmniej w trzeciej części, należało ich skazać przy zastosowaniu art. 60 § 1 k.k.Z tych względów Sąd Najwyższy - zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej - skorygował wyrok Sądu Wojewódzkiego.Co się zaś tyczy wymiaru kary, Sąd Najwyższy - biorąc pod uwagę niską wartość przedmiotu rabunku (butelka wina wartości 26 zł 50 gr) i okoliczności czynu (niezwłoczne wypicie wina z udziałem pokrzywdzonego, którego do tego zmuszono) - nie uznał kar wymierzonych oskarżonym Jerzemu Cz. 1 roku więzienia, a pozostałym po 1 roku więzienia, wszystkim obok grzywny po 1 000 zł - za łagodne w stopniu aż rażącym. W tym zakresie Sąd Najwyższy podzielił pogląd Sądu Wojewódzkiego.