III CR 415/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: B. Łubkowski, J. Majorowicz, J. Ignatowicz, F. Błahuta, Z. Trybulski, W. Bryl (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego O. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Produkcji Pomocniczej w W. o 65.420 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 31 maja 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 1 lipca 1965 r. i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Jerzy O. uzyskał patent nr... "Budynek składany" w dn. 30.XII.1953 r., z terminem ważności od dn. 30.VI.1953 r. Pozwane Miejskie Przedsiębiorstwo Produkcji Pomocniczej w Warszawie produkowało składane baraki według dokumentacji powoda, identycznej z zastrzeżeniami objętymi patentem nr... Dokumentację otrzymało pozwane Przedsiębiorstwo w 1952 r. od Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Wodociągowych i Kanalizacyjnych w W. Powód był pracownikiem M.P.R.W. i K. i dokumentację opracował na zlecenie swego pracodawcy w ramach umowy o dzieło. Wynagrodzenie za wykonanie dokumentacji otrzymał w wyniku procesu sądowego.Powód domagał się w sprawie niniejszej zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa odszkodowania w kwocie 65.420 zł z odsetkami z tytułu naruszenia praw przysługujących powodowi z mocy zarejestrowanego na jego rzecz patentu.Sąd Wojewódzki, rozpoznając po raz trzeci sprawę, powództwo w całości oddalił, a Sąd Najwyższy oddalił rewizję powoda.Oddalając powództwo, Sąd wyjaśnił, że pozwanemu Przedsiębiorstwu z mocy art. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22.III.1928 r. o ochronie wynalazków przysługują prawa "używacza uprzedniego", albowiem przed zgłoszeniem wynalazku do Urzędu Patentowego stosowało go ono w dobrej wierze i patent powoda nie ma przeciwko pozwanemu Przedsiębiorstwu mocy.Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31.V.1966 r. zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną z powodu naruszenia art. 387 i 381 k.p.c. w związku z art. 9 pkt 1 i 2 rozp. Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.III.1928 r. o ochronie wynalazków i wzorów towarowych (Dz. U. Nr 39, poz. 384 z późniejszymi zmianami) i na zasadzie art. 417-424 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Warszawy z dnia 1.VII.1965 r. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.III.1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych (Dz. U. Nr 39, poz. 384 z późniejszymi zmianami) patent nie ma mocy przeciwko osobom, które przed zgłoszeniem wynalazku w urzędzie patentowym stosowały go w dobrej wierze na obszarze Państwa Polskiego. Osobom tym przysługuje nadal prawo korzystania z wynalazku (prawa używacza uprzedniego) w rozciągłości, w jakiej korzystały z wynalazku przed zgłoszeniem do urzędu patentowego. Minister Sprawiedliwości nie kwestionował ustalenia Sądu I instancji, że pozwany korzystał z wynalazku powoda przed jego zgłoszeniem do Urzędu Patentowego i że korzystanie to było w dobrej wierze. Minister Sprawiedliwości zarzucił jedynie, że Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo w tym sporze, nie rozważył i nie poczynił ustaleń, czy pozwane Przedsiębiorstwo nie przekroczyło granic korzystania z wynalazku powoda, zakreślonych w art. 9 wymienionego wyżej rozporządzenia. W tym względzie zarzut rewizji nadzwyczajnej należy uznać za trafny.Jak wynika bowiem z treści cytowanego wyżej art. 9 rozporządzenia, prawo korzystania z wynalazku po dacie zgłoszenia go w Urzędzie Patentowym przysługuje tzw. używaczowi uprzedniemu jedynie w takiej rozciągłości, w jakiej korzystał z wynalazku przed zgłoszeniem. Przez pojęcie rozciągłości w rozumieniu art. 9 wyżej wymienionego rozporządzenia należy rozumieć, jak to trafnie wywiódł Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej, liczbę przedmiotów wprowadzonych w obrót w określonej jednostce czasu, wyprodukowanych z zastosowaniem wynalazku chronionego patentem lub zaopatrzonego w urządzenie patentem chronione. Jeżeli więc tzw. używacz uprzedni wprowadza w tej samej jednostce czasu po zgłoszeniu wynalazku w Urzędzie Patentowym do obrotu większą liczbę przedmiotów wyprodukowanych z zastosowaniem wynalazku chronionego patentem lub zaopatrzonego w urządzenie patentem chronione, aniżeli przed zgłoszeniem wynalazku, to w tym zakresie nie może korzystać z praw tzw. używacza uprzedniego. Czy i w jakim zakresie tzw. używacz uprzedni przekroczył granice zakreślone art. 9 wymienionego rozporządzenia - jest kwestią faktu, który należy oceniać i ustalać w każdej konkretnej sprawie.Stanowisko powyższe wynika z następujących podstawowych zasad.W systemie i terminologii obowiązującego prawa polskiego prawo wynalazcze należy określić jako całokształt norm prawnych, regulujących stosunki w zakresie projektów wynalazczych w celu zapewnienia maksymalnego zaspokojenia materialnych i kulturalnych potrzeb całego społeczeństwa oraz ochrony praw majątkowych i osobistych państwa, a także ochrony praw twórców projektów wynalazczych. Ochrona ta realizowana jest przez udzielanie patentów. Patent rodzi prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób przemysłowy i handlowy w określonym okresie. Przepisy rozporządzenia z 22.III.1928 r. o ochronie wynalazków ten okres ochrony ustalały na lat 15.Prawo wyłączności, przysługujące w związku z udzieleniem patentu, jest prawem bezwzględnym, skutecznym wobec wszystkich osób. Prawo wyłącznego korzystania z wynalazku jest chronione jako dobro prawne przed jego naruszeniem przez inne osoby. Chroni ono w szczególności dobra majątkowe, choć chroni również dobra osobiste. Dlatego też w polskim systemie prawnym korzystać można z cudzego opatentowanego wynalazku dopiero po uprzednim nabyciu tzw. "licencji", która może być dobrowolna lub przymusowa.Ten, czyje prawo wyłącznego korzystania z wynalazku zostało naruszone, może żądać zaniechania naruszenia, usunięcia skutków naruszenia, wydania uzyskanych korzyści oraz naprawienia wyrządzonych szkód. Gospodarczym celem wyłączności jest więc nie tyle zakaz produkcji, ile zakaz wprowadzenia do obrotu wyprodukowanych przedmiotów, zgodnie z ogólną zasadą maksymalnej ochrony dóbr majątkowych wynalazcy. Te ogólne zasady nie pozwalają na rozszerzającą interpretację wyłomu, czynionego w zasadzie wyłączności przez art. 9 cyt. rozporządzenia z 22.III.1928 r., na korzyść "używacza uprzedniego". Zwiększanie produkcji przedmiotów przy zastosowaniu wynalazku chronionego patentem, a następnie wprowadzanie tych przedmiotów do obrotu niewątpliwie zwiększa szkody czynione majątkowym interesom osoby korzystającej z wynalazku na prawach wyłączności.W konkretnym wypadku sąd granic "rozciągłości" nie ustalał i nie badał, czy pozwane Przedsiębiorstwo granic tych nie przekroczyło ze szkodą dla powoda. Z załączonych do akt wykazów baraków składanych, wykonanych przez pozwane Przedsiębiorstwo w okresie od 26.III.1952 r. do 25.I.1956 r. wynika, że w czasie poprzedzającym uzyskanie przez powoda patentu, tj. w czasie od 26.III.1952 r. do 18.VI.1953 r., pozwane Przedsiębiorstwo wyprodukowało i wprowadziło do obrotu 69 baraków wartości 759.676 zł. Wartość wprowadzonych do obrotu baraków w tym okresie kształtowała się przeciętnie na granicy 26.195 zł miesięcznie. Z tych samych wykazów wynika, że przeciętna ta w roku 1954 kształtowała się na granicy 82.512 zł miesięcznie. Przedstawiona wartość wskazuje na wzrost liczby wprowadzonych do obrotu baraków w porównaniu ze stanem istniejącym przed uzyskaniem patentu. Skoro Sąd Wojewódzki sprawy we wskazanym kierunku nie wyjaśnił ani też nie poczynił stosownych ustaleń, to Sąd Najwyższy nie powinien był oddalać rewizji powoda, lecz zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponieważ jednak postąpił inaczej, przeto zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).Jeżeli przy ponownym rozpoznaniu sprawy powód kwestionowałby prawa pozwanego Przedsiębiorstwa, jakie by mu przysługiwały z mocy art. 9 wymienionego rozporządzenia, to rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie odesłać w tym względzie pozwane Przedsiębiorstwo na drogę postępowania administracyjnego o ustalenie, że przysługuje mu prawo wykonywania wynalazku powoda (art. 120 ust. 1 pkt 5 prawa wynalazczego), a postępowanie w samej sprawie zawiesić do czasu rozstrzygnięcia wskazanej kwestii przez Urząd Patentowy.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.