III CZP 22/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Apolonii K. przeciwko Stanisławowi i Stanisławie małż. W. o egzekucję z nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 10 stycznia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy i w jakim zakresie przesłanki z art. 163 k.c. mają zastosowanie do egzekucji z nieruchomości rolnej?"udzielił następującej odpowiedzi:1.Egzekucja z nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego lub z części takiej nieruchomości rolnej dopuszczalna jest tylko wtedy, gdy część gospodarstwa rolnego, jaka pozostała dłużnikowi, odpowiada podstawowej normie obszarowej (art. 946 § 1 zdanie ostatnie k.p.c.). 2.Nabywca takiej nieruchomości rolnej musi odpowiadać warunkom wymaganym od nabywcy w wypadku, gdy wskutek przeniesienia własności nieruchomości rolnej następuje podział gospodarstwa rolnego (art. 163 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 164 k.c. w związku z art. 953 § 3 k.p.c.). Uzasadnienie faktyczneW postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości Sąd Powiatowy w Jaśle postanowieniem z dnia 14 lipca 1967 r. udzielił przybicia na rzecz Edwarda i Genowefy małż. L. nieruchomości rolnej, stanowiącej współwłasność dłużników Stefana i Stanisławy małż. W., położonej w W., składającej się z kilku parcel o łącznym obszarze 2,9099 ha.W zażaleniu na powyższe postanowienie dłużnik Stanisław W. zarzucił, że zapłacił należność egzekwowaną oraz że licytacja zajętej nieruchomości rolnej była sprzeczna z przepisami dotyczącymi obrotu nieruchomościami rolnymi, gdyż nieruchomość będąca przedmiotem egzekucji jest jedną z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego dłużników o obszarze 4,8800 ha i na skutek jej sprzedaży pozostanie dłużnikom gospodarstwo rolne o obszarze 1,9700 ha.W związku z zażaleniem dłużnika Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia nasuwające wątpliwości wymienione na wstępie zagadnienia prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Troska o zapewnienie indywidualnym gospodarstwom rolnym najbardziej korzystnych warunków rozwoju i wprowadzanie w związku z tym ograniczeń obrotu i podziału gospodarstw rolnych znalazła swój wyraz w przepisach kodeksu cywilnego regulujących egzekucję z nieruchomości, zapobiegając w ten sposób możności obchodzenia przepisów kodeksu cywilnego, które obowiązują przy przeniesieniu własności gospodarstwa rolnego, a zwłaszcza jego części.Z tej przyczyny przepisy kodeksu postępowania cywilnego regulujące egzekucję z nieruchomości rolnej powinny być tłumaczone zgodnie z zasadą o ograniczeniu obrotu i podziału gospodarstw rolnych. Dlatego też również przepis art. 946 § 1 k.p.c. należy rozumieć zgodnie z tą zasadą, w wypadku więc, gdy gospodarstwo rolne dłużnika, przeciwko któremu skierowana jest egzekucja z nieruchomości, składa się z kilku nieruchomości rolnych, przez pojęcie "części nieruchomości rolnej" w rozumieniu tego przepisu należy uważać również "część gospodarstwa rolnego" i uznać za niedopuszczalne wystawienie na licytację jednej lub kilku z takich wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nieruchomości rolnych, jeżeli pozostała część tego gospodarstwa nie odpowiada normie podstawowej.Za taką interpretacją przepisu art. 946 § 1 k.p.c. przemawia nie tylko intencja ustawodawcy mająca na celu zapobieżenie obchodzeniu - za pomocą egzekucji - przepisów kodeksu cywilnego ograniczających przeniesienie własności i podział gospodarstw rolnych, ale również niedociągnięcia legislacyjne w dziedzinie terminologii użytej w kodeksie cywilnym dla określenia pojęcia gospodarstwa rolnego. W szczególności przepisy art. 163 i 1070 tego kodeksu operują prawidłowo pojęciem "gospodarstwo rolne", natomiast w przepisach art. 178 i 213 k.c. użyto terminu "nieruchomość rolna", odsyłając jedynie do przepisów ograniczających podział gospodarstw rolnych bądź ograniczających przeniesienie prawa ich własności.Za taką interpretacją art. 946 § 1 k.p.c. przemawia również treść art. 953 § 3 k.p.c., który odsyła do warunków wymaganych do przeniesienia własności nieruchomości rolnej, a więc do przepisu art. 163 k.c., określającego, pod jakimi warunkami może nastąpić przeniesienie własności nieruchomości lub jej części, gdy wskutek tego miałby nastąpić podział gospodarstwa rolnego.Użyte zatem w art. 946 § 1 k.p.c. określenie "część nieruchomości rolnej" należy uważać za równoznaczne z pojęciem "części gospodarstwa rolnego" w rozumieniu art. 163 k.c.W ten sam sposób należy tłumaczyć przepis art. 953 § 3 k.p.c., określający warunki nabywcy wystawionej na licytację wydzielonej "części nieruchomości rolnej".Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 391 § 1 k.p.c. udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.