III CZP 5/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski, Sędziowie: F. Wesely, W. Maruczyński (sprawozdawca)SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku dłużniczki Anny K. przeciwko wierzycielowi Pawłowi K. w przedmiocie skargi na czynności komornika, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 30.XI.1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy wydane przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) postanowienie o dziale spadku - w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne - orzekające m.in. o wydaniu ziemi i budynków, od którego rewizja została oddalona po wejściu w życie powołanej ustawy, podlega w zakresie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wydania określonych działek ziemi skutkom art. 14 tej ustawy, jeśli po wszczęciu egzekucji został wydany akt własności ziemi, którym właściwy do spraw uwłaszczenia organ administracji państwowej stwierdził nabycie przez dłużnika własności działek, stanowiących przedmiot egzekucjiuchwalił:Jeżeli po wejściu w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) powstał sądowy tytuł egzekucyjny nakazujący wydanie nieruchomości rolnej, w przedmiocie której następnie właściwy do spraw uwłaszczenia organ administracji państwowej stwierdził jej nabycie przez dłużnika, to sądowe postępowanie egzekucyjne przeciwko temu dłużnikowi może ulec umorzeniu z mocy art. 825 pkt 2 k.p.c. po pozbawieniu prawomocnym orzeczeniem sądowego tytułu wykonawczego jego wykonalności. Nie stosuje się natomiast w takim przypadku przepisu art. 14 ust. 4 cyt. ustawy. Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 26.X.1971 r. Sąd Powiatowy dokonał działu spadku gospodarstwa rolnego, orzekając m.in. o podziale tego gospodarstwa i wydaniu uczestnikowi działek roli używanych dotychczas przez uczestniczkę postępowania.Powyższe postanowienie uprawomocniło się dnia 19.X.1972 r., na skutek oddalenia rewizji uczestniczki postępowania, i stanowiło tytuł egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeciwko uczestniczce postępowania.Ostatecznymi decyzjami z dnia 5.I.1973 r. właściwy do spraw rolnych organ administracji państwowej stwierdził, że oboje uczestnicy postępowania z mocy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nabyli odpowiednie działki gruntu, przy czym w odniesieniu do uczestniczki postępowania stwierdzenie jej prawa własności obejmowało także przedmiot wspomnianej wyżej egzekucji sądowej.Uczestnik postępowania spowodował wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przedmiocie wydania działki przez dłużniczkę, która wniosła skargę na czynności komornika, żądając umorzenia sądowego postępowania egzekucyjnego. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 3.V.1973 r. oddalił skargę z uzasadnieniem, że art. 14 ust. 4 cyt. ustawy nie może mieć w tej sprawie zastosowania.Sąd Wojewódzki, rozpatrując zażalenie dłużniczki na wspomniane postanowienie Sądu Powiatowego, przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne ujęte w pytaniu przytoczonym w części wstępnej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawodawca liczył się z taką możliwością, że w momencie wejścia w życie cyt. ustawy w dniu 4.XI.1971 r. będzie istniała pewna liczba sądowych tytułów egzekucyjnych nakazujących wydanie nieruchomości rolnych tym rolnikom, którzy własność nabyli z mocy art. 1 i 2 ustawy. Jeżeliby po wejściu w życie ustawy doszło do wykonania takich tytułów, wówczas ci rolnicy nie mogliby skorzystać z postanowień ustawy. Dla zapobieżenia temu postanowiono w art. 14 ust. 4 ustawy, że w stosunku do takich rolników niewykonane tytuły egzekucyjne nakazujące wydanie nieruchomości są pozbawione skutków prawnych, postępowania egzekucyjne zaś wszczęte na podstawie takich tytułów ulegają umorzeniu.Ze wskazanego celu ustawy wynika, że art. 14 ust. 4 ustawy nie może być stosowany do analogicznych sądowych tytułów egzekucyjnych, które mogłyby powstać po wejściu w życie cytowanej ustawy. Wyrażony w tym przedmiocie pogląd Sądu Powiatowego jest trafny. Jednakże takie stwierdzenie nie rozwiązuje opisanego na wstępie zagadnienia, tj. skutków istnienia dwóch rozstrzygnięć (sądowego i administracyjnego) diametralnie ze sobą sprzecznych.Ponieważ postępowanie uwłaszczeniowe nie jest domeną procesu sądowego, przeto nie powinno dojść do wykonania orzeczenia sądowego, sprzecznego z decyzją organu administracji państwowej, w którego zasięgu wyłącznym znajdują się sprawy uwłaszczeniowe.W tej sytuacji środka prawnego, jak to już wyżej wykazano, nie należy się doszukiwać w przepisie szczególnym, a w przepisach części drugiej kodeksu postępowania cywilnego.Wskazać przeto należy na przepis art. 825 pkt 2 k.p.c., według którego do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść na podstawie wniosku każdego uczestnika tego postępowania. Przesłanką takiego umorzenia jest uprzednie pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności prawomocnym orzeczeniem sądu. Takie pozbawienie w odniesieniu do tytułu będącego prawomocnym orzeczeniem sądu może m.in. nastąpić, jeżeli wskutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej lub skargi o wznowienie postępowania to prawomocne orzeczenie ulegnie zmianie albo uchyleniu. Tego rodzaju przypadek miał miejsce w sprawie niniejszej, gdyż na skutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy orzeczeniem z dnia 25.IX.1975 r. III CRN 157/75 uchylił w całości opisane na wstępie orzeczenia o dziale spadku i umorzył postępowanie działowe.Z powyższych względów należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.