IV KR 269/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza Ł., Zygmunta G. i Zygmunta R. oskarżonych z art. 290 § 2 k.k. oraz Bronisława B. oskarżonego z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 2 k.k. po rozpoznaniu założonej przez prokuratora rewizji co do oskarżonych Zygmunta G. i Zygmunta R. oraz rewizji oskarżonych Kazimierza Ł., i Bronisława B. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 31 sierpnia 1966 r. na podstawie art. 275, 384 pkt 2, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Zygmunta R. i sprawę w tym zakresie przekazał temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania;2) zmienił tenże wyrok w orzeczeniu o karze pozbawienia wolności co do oskarżonych Kazimierza Ł. i Zygmunta G. w ten sposób, że za przypisane im czyny obok wymierzonych im kar grzywny i pozbawienia praw skazał Kazimierza Ł. na 2 lata i 6 miesięcy więzienia, zaś Zygmunta G. na 2 lata więzienia;3) na poczet orzeczonych kar pozbawienia wolności zaliczył okresy tymczasowego aresztowania Kazimierzowi Ł. od dnia 16 listopada 1965 r., a Zygmuntowi G. od dnia 29 czerwca,4) utrzymał zaskarżony wyrok w mocy co do oskarżonego Bronisława B.Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 31 sierpnia 1966 r. skazał z mocy art. 290 § 2 k.k. oraz art. 42 i 47 § 1 lit. c k.k.a) oskarżonego Kazimierza Ł. na 4 lata więzienia, 10 000 zł grzywny oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat za to, że w okresie od 1959 r. do lipca 1963 r. na terenie województwa B. jako rzeczoznawca fachowy Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. działając w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowych, uzależniał zakup zwierząt hodowlanych od przekazania mu przez rolników pieniędzy, w związku z czym przyjął osobiście lub za pośrednictwem innych osób od dostawców zwierząt kwotę około 11 900 zł;b) oskarżonego Zygmunta G. na 3 lata więzienia, 5 000 zł grzywny oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat za to, że w okresie od 1963 r. do 1965 r. na terenie powiatów A.S. i F. jako zootechnik Wojewódzkiej Stacji Ochrony Zwierząt Hodowlanych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. uzależniał wydawanie licencji hodowlanych na owce i tryki oraz ich zakup od przekazywania mu korzyści majątkowych, w związku z czym przyjął za pośrednictwem Bronisława B. i Jerzego G. kwotę co najmniej 8800 zł;c) oskarżonego Bronisława B. z mocy art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 2 k.k. oraz art. 42 i 47 § 1 lit. c k.k. na 1 rok i 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na zasadzie art. 61 k.k. na okres 3 lat tudzież na 5 000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 2 lata za to, że w okresie od 1962 r. do 1965 r. na terenie powiatów A.E i S. udzielił pomocy w osiągnięciu korzyści majątkowych rzeczoznawcom fachowym Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B., Michałowi O., Edwardowi S., Edwardowi B. i Władysławowi C., a ponadto zootechnikowi Wojewódzkiej Stacji Oceny Zwierząt Hodowlanych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Zygmuntowi G. oraz kierownikowi referatu produkcji zwierzęcej Powiatowej Rady Narodowej w A. Jerzemu G. przez wręczenie im co najmniej kwoty 12 500 zł w zamian za zobowiązanie się przez nich do dokonania zakupu zwierząt hodowlanych dostarczonych przez niego i innych hodowców na spędy;d) tymże wyrokiem Sąd Wojewódzki uniewinnił oskarżonego Zygmunta R. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 290 § 2 k.k. polegającego na tym, że w okresie od 1962 r. do 1964 r. na terenie M. jako zootechnik Wojewódzkiej Stacji Ochrony Zwierząt Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. uzależniał wydawanie licencji hodowlanych na tryki i owce od przekazywania mu korzyści materialnych, w związku z czym przyjął od hodowców bezpośrednio i za pośrednictwem Jerzego G. ogółem około 2150 zł.Uzasadnienie faktyczneOd opisanego wyżej wyroku założyli rewizje: prokurator co do oskarżonych Zygmunta R. i Zygmunta G. oraz obrońcy oskarżonych Kazimierza Ł., Zygmunta G. i Bronisława B.I. Rewizja prokuratora skarży wyrok Sądu Wojewódzkiego co do oskarżonego Zygmunta R. w całości oraz co do oskarżonego Zygmunta G. w części uniewinniającej go od zarzutu przyjęcia kwoty 1000 zł za pośrednictwem Jerzego G.Rewizja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi obrazę art. 8 i 96 w związku z art. 299 § 1 k.p.k. przez zaniechanie ujawnienia na rozprawie zeznań Jerzego G. złożonych w śledztwie, mimo że świadek ten na rozprawie odmówił składania zeznań.W konkluzji rewizja prokuratora wnosi o uchylenie wyroku w zaskarżonych częściach i przekazanie sprawy w tych częściach do ponownego rozpoznania.II. Rewizja oskarżonego Kazimierza Ł. zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:1) obrazę art. 290 § 2 k.k. przez zastosowanie tego przepisu zamiast art. 290 § 1 k.k. oraz2) rażącą niewspółmierność kary w stosunku do stopnia zawinienia oskarżonego, jego osobowości, okazanej skruchy oraz warunków rodzinnych i majątkowych, a nadto wobec osiągnięcia stosunkowo niewielkich korzyści majątkowych wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, uznanie oskarżonego za winnego czynu z art. 290 § 1 k.k. i wymierzenie mu znacznie łagodniejszej kary.III. Rewizja oskarżonego Zygmunta G. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:1) obrazę art. 290 § 2 k.k. przez zastosowanie tego przepisu zamiast art. 290 § 1 k.k.,2) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, przez oparcie się na wyjaśnieniach Bronisława B. i uznanie, że oskarżony uzależniał wydawanie licencji od udzielenia mu korzyści majątkowych oraz takie korzyści przyjmował, choć w sprawie brak na to nie budzących wątpliwości dowodów, a nadto, że oskarżony miał wpływ na zakup danych sztuk bydła przy dowolnym przypisaniu oskarżonemu przyjęcia pewnej kwoty od Jerzego G.,3) rażącą niewspółmierność kary z uwagi na dotychczasową niekaralność, nienaganną opinię, ciężkie warunki rodzinne, inwalidztwo i karę już odcierpianą.Konkludując rewizja wnosi o uchylenie wyroku co do oskarżonego Zygmunta G. i uniewinnienie lub uznanie go za winnego czynu z art. 290 § 1 k.k. oraz wymierzenie kary w granicach już odcierpianej.W. Rewizja oskarżonego Bronisława B. zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:1) obrazę prawa procesowego, w szczególności art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a k.p.k. przez pominięcie okoliczności przemawiających za niewinnością oskarżonego bądź nie zbędnych dla bytu czynu z art. 293 w związku z art. 290 k.k. - a zwłaszcza, że oskarżony nie działał w porozumieniu ze współoskarżonymi i jeśli udzielał pomocy, to nie oskarżonym, lecz rolnikom, z którymi bywał na spędach,2) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez uznanie, że oskarżony udzielał pomocy do popełnienia przestępstwa,3) rażącą niewspółmierność kary, w szczególności grzywny, z uwagi na przyznanie faktów i przyczynienie się do zdemaskowania łapownictwa, niski poziom umysłowy, czynny udział w pracy społecznej, dobrą opinię i ciężkie warunki rodzinne.Podnosząc powyższe zarzuty, rewizja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego Bronisława B. od zarzuconego mu czynu ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub złagodzenie orzeczonej względem niego kary grzywny.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:ad I. Co do rewizji prokuratora.Rewizji tej częściowo nie można odmówić słuszności.W szczególności rewizja zasadnie zarzuca wyrokowi Sądu Wojewódzkiego błędną interpretację przepisu art. 96 k.p.k., a w ślad za tym przedwczesne uniewinnienie oskarżonego Zygmunta R.Z gramatycznej wykładni art. 96 k.p.k. wynika, że świadek może jedynie odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania, nie zaś w ogóle uchylić się od zeznań.Zakres zatem działania przepisu art. 96 k.p.k. jest węższy od zakresu działania przepisu art. 94 k.p.k.Użyte w treści art. 96 k.p.k. określenie ma prawo nie odpowiadać na pytania" zostało użyte celowo dla podkreślenia, iż w przeciwieństwie do uprawnień wynikających z przepisu art. 94 k.p.k. pozwalających na uchylenie się w całości od obowiązku składania zeznań świadka (mają prawo odmówić zeznań), przepis art. 96 k.p.k. zezwala jedynie na uchylenie się od obowiązku udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania, które mogłyby narazić na odpowiedzialność samego oskarżonego lub osobę pozostającą z nim w stosunku wskazanym w art. 94 k.p.k., nie zaś na odmowę zeznań w ogóle.Przyjęcie odmiennego stanowiska w omawianej kwestii prowadziłoby w niektórych sprawach do pozbawienia wymiaru sprawiedliwości możliwości korzystania z dowodu ze świadków wbrew przepisowi ustawy.W świetle tego, co powiedziano wyżej, stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że przepis art. 96 k.p.k. oparty jest, podobnie jak art. 94 i 95 k.p.k., na tych samych założeniach, jest błędny, a w ślad za tym odmowa odczytania zeznań świadka Jerzego G. i zwolnienie tego świadka od składania zeznań w ogóle było nieuzasadnione.W tym stanie rzeczy należało co do uniewinnienia oskarżonego Zygmunta R. wyrok Sądu Wojewódzkiego, jako oparty na błędnych przesłankach (brak dowodów winy), uchylić i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja prokuratora natomiast nie jest zasadna w pozostałej części.Sąd Wojewódzki uznał oskarżonego Zygmunta G. za winnego dokonania zarzuconego mu aktem oskarżenia czynu i w uzasadnieniu podkreślił, że wyjaśnieniom oskarżonego Zygmunta G. nie można dać wiary, a zebrany materiał dowodowy w sprawie daje podstawę do stwierdzenia, że wina oskarżonego Zygmunta G. została w pełni ustalona.W tym stanie rzeczy zarzut uniewinnienia oskarżonego Zygmunta G. od zarzutu przyjęcia kwoty 1000 zł jest oczywiście bezzasadny.ad II. co do rewizji oskarżonego Kazimierza Ł.Rewizja jest zasadna jedynie w części dotyczącej wymiaru kary, natomiast przyjęta przez Sąd Wojewódzki kwalifikacja prawna czynu z art. 290 § 2 k.k. w świetle zeznań świadków Stefana P., Jerzego D. i Ryszarda N. - nie budzi zastrzeżeń.Zeznania wymienionych wyżej świadków wskazują, że oskarżony Kazimierz Ł. bądź wymuszał korzyść majątkową za spełnienie czynności urzędowej związanej z zakupem zwierząt hodowlanych (świadek Jerzy D. i Ryszard N.), bądź też przyjmował korzyść majątkową za czynność sprzeciwiającą się ustawie (świadek Stefan F. zeznał, że oskarżony po otrzymaniu zażądanej kwoty 1000 zł przyjął konia, mimo że brak mu było do wagi 10 kg).Skoro działanie oskarżonego Kazimierza Ł. wyczerpało znamiona przestępstwa z art. 290 § 2 k.k., spełnienie którego następuje zarówno wtedy, gdy urzędnik wykazuje inicjatywę, a więc żąda wynagrodzenia i posuwa tę inicjatywę tak daleko, że uzależnia spełnienie czynności urzędowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej dla siebie lub innej osoby, jak i wtedy, gdy urzędnik przyjmuje taką korzyść lub nawet tylko jej obietnicę za czynność urzędową, która sprzeciwia się lub ma się sprzeciwiać ustawie, to w tym stanie rzeczy kwalifikację prawną czynu przyjętą i przypisaną zaskarżonym wyrokiem należało uznać za trafną.Przechodząc do wymiaru kary, Sąd Najwyższy miał na uwadze dotychczasowe życie oskarżonego, jego stosunki rodzinne oraz korzyść osiągniętą z przestępstwa i uznał, że w tych warunkach kara 2 lat i 6 miesięcy więzienia jest współmierna do stopnia zawinienia i osobowości oskarżonego Kazimierza Ł., kara zaś 4 lat więzienia orzeczona przez Sąd Wojewódzki z uwagi na powyższe okoliczności wykazuje cechy rażącej surowości w rozumieniu art. 384 pkt 2 k.p.k. ad III. Co do rewizji oskarżonego Zygmunta G.Wyjaśnienie współoskarżonego Bronisława B. (G. zwrócił się do mnie, żebym coś zebrał od rolników, bo jak coś będzie, to wszystko zostanie w czasie spędu zakupione) znajduje swoje oparcie w zeznaniach świadków Antoniego K., Wincentego K. i Stanisława G. i wskazuje, że oskarżony Zygmunt G. wbrew stanowisku rewizji działaniem swoim wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 290 § 2 k.k. W materii tej należy - mutatis mutandis - powołać się na argumenty przytoczone w odpowiedzi na taki sam zarzut rewizji oskarżonego Kazimierza Ł.Jeśli chodzi o wymiar kary, to z uwagi na wewnętrzną sprawiedliwość wyroku i przy uwzględnieniu osobowości oskarżonego Zygmunta G. (nie karany, inwalidztwo - brak lewej nogi i stan rodzinny) Sąd Najwyższy uznał karę 2 lat więzienia za współmierną do stopnia zawinienia i osobowości oskarżonego.ad IV. Co do rewizji oskarżonego Bronisława B.Rewizja oskarżonego Bronisława B. nie jest zasadna.Oskarżony, aczkolwiek nie ma większego wykształcenia, to jednak reprezentuje sobą stosunkowo duże wyrobienie społeczne i doświadczenie życiowe. Nie można bowiem pominąć istotnej okoliczności, czego rewizja zdaje się nie zauważać, że oskarżony Bronisław B. przez długi okres czasu pełnił obowiązki prezesa Związku Hodowców Owiec w powiecie A.Skoro oskarżony zbierał od rolników dostarczających na spęd zwierzęta hodowlane, pieniądze dla urzędników Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi, aby skłonić ich do przyjmowania dostarczonych zwierząt bez względu na ich przydatność hodowlaną, a więc udzielał im korzyści majątkowej za czynność sprzeciwiającą się ustawie, to w tym stanie rzeczy działaniem takim oskarżony Bronisław B. wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 2 k.k.Sąd Wojewódzki powyższe ustalenia oparł przede wszystkim na wyjaśnieniach oskarżonego Bronisława B., który podał, że po rozmowie z Zygmuntem G. zwrócił się do rolników, którzy przybyli na spęd, aby dali pieniądze na załatwienie licencji skupu. Pieniądze po zebraniu oskarżony Bronisław B. wręczał urzędnikom Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Rzeźnymi.Kary wymierzonej oskarżonemu Bronisławowi B. nie podobna uznać za surową w stopniu rażącym w rozumieniu art. 384 pkt 2 k.p.k., skoro się zważy na sposób działania i długotrwałość, a w szczególności z uwagi na zastosowanie do niej dobrodziejstwa z art. 61 k.k.Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji.