U 2/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Jankowski.Sędziowie: ppłk H. Kwaśny (sprawozdawca), płk K. Mioduski, pik Z. Wizelberg, płk Z. Krasuski, płk A. Kruszka, ppłk J. Gawrysiak.Prokurator: płk M. Flemming.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 1967 r. przedstawionego w trybie art. 29 § 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) przez Prokuratora Generalnego PRL zagadnienia prawnego, dotyczącego odtworzenia akt sprawy karnej, które uległy zaginięciu lub zniszczeniu, a mianowicie:1.Jaki skład sądu jest właściwy do odtworzenia akt?2.W jakim zakresie akta podlegają odtworzeniu?3.Jaka czynność procesowa kończy postępowanie wszczęte dla odtworzenia akt?4.Czy i jaki wpływ na bieg terminów zawitych, przewidzianych do wniesienia środków odwoławczych, wywiera toczące się postępowanie zmierzające do odtworzenia akt?po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePostępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia akt sprawy należącej do właściwości sądów wojskowych toczy się - zgodnie z art. 304 k.w.p.k. - według zasad przewidzianych w księdze XI rozdziału VI kodeksu postępowania karnego.1. Właściwym do przeprowadzenia postępowania zmierzającego do odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt jest sąd wojskowy, w którym sprawa ostatnio się toczyła. W wypadku zaginięcia lub zniszczenia akt sprawy będącej w toku przed Sądem Najwyższym w Izbie Wojskowej, sąd ten odtwarza tylko akta Sądu Najwyższego, natomiast dla odtworzenia pozostałych akt przekazuje sprawę sądowi wojskowemu. Skoro postanowienia o odtworzeniu akt zapadają na posiedzeniu niejawnym sądu to sąd orzeka w składzie przewidzianym dla takiego posiedzenia. Przepis art. 18 prawa o ustroju sądów wojskowych przewiduje udział ławników jedynie w rozprawie sądowej. W świetle powyższego, mając także na uwadze, że postępowanie o odtworzenie akt przed sądami powszechnymi odbywa się z udziałem sędziów zawodowych, należy przyjąć, że sądy wojskowe przeprowadzają to postępowanie w składzie 3 sędziów wojskowych.Ze składu sędziowskiego wyłączony jest sędzia, który prowadził rozprawę w sprawie zaginionej, a od udziału w postępowaniu wyłączeni są ponadto protokolant i prokurator, którzy uczestniczyli w prowadzonym poprzednio postępowaniu karnym. Wyłączenie tych osób z postępowania w sprawie o odtworzenie akt następuje z mocy art. 21 i 38 k.w.p.k. wtedy, gdy zgodnie z treścią art. 524 k.p.k. mogą być one przesłuchane w toku tego postępowania w charakterze świadków.2. Co się tyczy zakresu odtworzenia, to w wypadku zaginięcia lub zniszczenia akt sprawy będącej w toku sąd odtwarza je co najmniej w części wystarczającej do podjęcia dalszego postępowania.Jeżeli zaginęły lub uległy zniszczeniu akta sprawy prawomocnie zakończonej, to sąd - zgodnie z art. 527 k.p.k. - odtwarza tylko tę część akt, która jest niezbędna do wykonania orzeczeń zapadłych w tej sprawie lub która jest niezbędna do wznowienia postępowania.Gdyby postępowanie o odtworzenie akt sprawy nie doprowadziło do odtworzenia akt w sposób wystarczający do prowadzenia postępowania w dalszym ciągu albo gdyby zaginionych lub zniszczonych akt w ogóle nie można było odtworzyć, to sąd wydaje postanowienie, w którym stwierdza, że odtworzenie akt jest niemożliwe (art. 525 § 1 k.p.k.).Orzeczenie takie daje podstawę do ponownego wszczęcia sprawy (art. 526 k.p.k.) na wniosek uprawnionego oskarżyciela, który obowiązany jest w tym wypadku wnieść do sądu nowy akt oskarżenia. Proces wszczęty na zasadzie art. 526 k.p.k. prowadzi się na nowo i zasada ne bis in idem procedatur nie ma w tym wypadku zastosowania.3. Postępowanie zmierzające do odtworzenia akt przeprowadza bądź kierownik sądu, bądź też sąd.Kierownik sądu prowadzi postępowanie tylko wtedy, gdy zaginione a mające istotne znaczenie dla sprawy dokumenty można odtworzyć przy pomocy urzędowo zaświadczonych odpisów. Kierownik sądu wzywa również osoby będące w posiadaniu takich odpisów do ich złożenia, a w razie potrzeby zarządza ich odebranie. Jeżeli poświadczone urzędowo odpisy zostaną złożone, kierownik sądu zarządza dołączenie ich do akt. Zarządzenie kierownika sądu doręcza się stronom i tym zarządzeniem kończy się postępowanie, gdyż na zarządzenie to nie przysługuje zażalenie (art. 520-522 k.p.k.).Jeżeli zaginione akta lub części akt nie mogą być odtworzono za pomocą zebrania odpisów, postępowanie odtwarzające przeprowadza sąd.Kierownik sądu, zarządzając przeprowadzenie postępowania o odtworzenie akt sprawy, wzywa w myśl art. 523 k.p.k. strony do złożenia w terminie oznaczonym wniosków co do treści przepadłych akt oraz co do sposobu ich odtworzenia. Wraz z wnioskami strony obowiązane są złożyć posiadane dowody, jak np. odpisy prywatne oraz inne pisma i notatki, które mogą być pomocne przy odtwarzaniu akt. Niezależnie od wniosków stron, zgodnie z treścią art. 524 k.p.k., sąd przeprowadza dochodzenie potrzebne do odtworzenia akt i zarządza ʼtakie postępowanie dowodowe, jakie uzna za konieczne. W szczególności sąd bierze pod uwagę wpisy do rejestrów karnych, repertoriów i innych ksiąg biurowych oraz może przesłuchać w charakterze świadków sędziów, prokuratorów, protokolantów, adwokatów i inne osoby, które uczestniczyły w postępowaniu lub które mogą się wypowiedzieć co do treści akt.Po zebraniu wniosków, dokumentów i przeprowadzeniu dochodzenia sąd na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o odtworzeniu akt lub ich części albo stwierdza niemożność ich odtworzenia.Postanowienie to w obu wypadkach powinno zawierać uzasadnienie.Odpis wydanego postanowienia sądu należy doręczyć stronom, gdyż na postanowienie to przysługuje zażalenie.Postępowanie wszczęte w celu odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt kończy się więc bądź zarządzeniem kierownika sądu (art. 522 k.p.k.), bądź prawomocnym postanowieniem sądu wydanym w trybie art. 525 § 1 k.p.k.4. Art. 142 § 1 k.w.p.k. dopuszcza przywrócenie terminu zawitego w wypadku, gdy uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych. Przywrócenie terminu zawitego zależy od istnienia obiektywnych przyczyn, które faktycznie przeszkodziły stronie złożyć środek odwoławczy w terminie przewidzianym.Obiektywną przeszkodę do złożenia środka odwoławczego może stanowić zaginięcie lub zniszczenie akt sprawy. Na skutek braku akt, niektórych dokumentów, a zwłaszcza tekstu orzeczenia strona z przyczyn od siebie niezależnych może nie być w stanie sporządzić w terminie zawitym skargi rewizyjnej lub zażalenia. Jeżeli więc z tego powodu strona uchybiła terminowi zawitemu, to po zakończeniu postępowania odtwarzającego zaginione lub zniszczone akta - w razie złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu zawitego - wniosek taki należy uwzględnić.