III CZP 95/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz. Sędziowie: J. Pietrzykowski (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojciecha P. i Zofii P. przeciwko Karolinie D. i Józefowi D. o zakazanie przejazdu, przechodu i przegonu z równoczesnym ustaleniem granicy działek obciążonych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 13 listopada 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy powództwo o zakazanie przechodu, przejazdu i przegonu bydła przez katastralnie oznaczone działki gruntu z równoczesnym żądaniem ustalenia granicy tych działek jest »sprawą o własność« w rozumieniu art. 15 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości z dnia 13 września 1946 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 298) oraz czy powództwo takie dopuszcza przeprowadzenie przez sąd rozgraniczenia bez obrazy art. 3 cytowanego dekretu z dnia 13 września 1946 r.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W sprawie z powództwa właściciela nieruchomości o zaniechanie naruszeń tej nieruchomości, a w szczególności o zakazanie przechodu, przejazdu i przegonu bydła, sąd, przed którym toczy się postępowanie w tej sprawie, może przeprowadzić rozgraniczenie sąsiadujących nieruchomości, jeżeli ustalenie granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpoznanej sprawy. Uzasadnienie faktycznePo dokonanej w toku procesu zmianie powództwa powodowie domagali się ostatecznie zakazania pozwanym przejazdu, przechodu oraz przegonu bydła przez ich parcele z jednoczesnym ustaleniem granic i osadzeniem graniczników między gruntami stron.Po przeprowadzeniu oględzin miejsca sporu z udziałem biegłego inż. N. Sąd Powiatowy ustalił, że powodowie na krańcu zachodnim swoich parceli graniczących z gruntami pozwanych urządzili około 1935 r. drogę. Do tej drogi przylega droga pozwanych oznaczona jako pgr. 3630. Na podstawie opinii biegłego Sąd ustalił istnienie - na niekorzyść powodów - rozbieżności między linią katastralną, wytyczoną przez biegłego na planie, a istniejącym aktualnie stanem faktycznym na gruncie. W związku z tym Sąd Powiatowy rozstrzygnął sprawę w ten sposób, że odtworzył granicę między drogami należącymi do każdej ze stron zgodnie z linią graniczną oznaczoną czarnym kolorem na planie biegłego inż. N. i zakazał pozwanym wykonywania jakichkolwiek aktów posiadania, w szczególności pasienia i przegonu bydła, przechodu oraz przejazdu po gruntach powodów.Po rozpoznaniu rewizji pozwanych, w której kwestionują oni prawidłowość ustalenia linii granicznej, Sąd Wojewódzki na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone wyżej w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego wynika z trudności, jakie nasunęły się temu Sądowi przy wykładni art. 15 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości. Według tego dekretu rozgraniczenie sąsiadujących ze sobą nieruchomości, polegające na oznaczeniu granic, tj. na określeniu położenia punktów i linii granicznych, utrwaleniu ich na gruncie oraz sporządzeniu odpowiednich dokumentów, przeprowadza właściwa władza miernicza, która przekazuje sprawę sądowi do rozpoznania w postępowaniu nieprocesowym w wypadku, gdy przed mierniczym nie doszło do ugody. Tryb postępowania przewidziany w tym dekrecie stosuje się więc wtedy, gdy intencją wnioskodawcy jest ustalenie granicy i gdy to właśnie jest celem postępowania.Jeżeli natomiast rozgraniczenie nie jest samodzielnym celem postępowania, natomiast jest ono potrzebne do rozstrzygnięcia toczącej się sprawy o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, to do rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu właściwy jest - stosownie do art. 15 cyt. dekretu - sąd, przed którym toczy się taka sprawa.W związku z podniesioną przez Sąd Wojewódzki wątpliwością co do tego, czy sprawa o zakazanie pozwanym przechodu, przejazdu i przepędzania bydła przez grunt, stanowiący - według twierdzeń pozwu - własność powodów, mieści się w hipotezie art. 15 cyt. dekretu, należy wyjaśnić, co następuje:Podstawowy z zamieszczonych w księdze drugiej kodeksu cywilnego w tytule I, zawierającym przepisy o własności, art. 140 określa uprawnienia właściciela wynikające z przysługującego mu prawa własności. Konsekwentnym uzupełnieniem tego przepisu są dalsze przepisy dotyczące ochrony własności, w szczególności art. 222.Paragraf 1 tego artykułu stwarza podstawę do żądania przez właściciela, żeby osoba, która włada faktycznie przedmiotem jego własności, nie mając ku temu uprawnień, wydała mu ten przedmiot.Paragraf 2 natomiast przyznaje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą.Nie ulega wątpliwości, że ostatnio wymieniony przepis stanowi materialnoprawną podstawę roszczenia właściciela gruntu o zakazanie innej osobie przechodzenia, przejazdu i przegonu bydła przez ten grunt.Art. 15 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości wymienia w sposób wyraźny sprawy o wydanie nieruchomości lub ich części, a więc sprawy objęte hipotezą art. 222 § 1 k.c. Nie wymienia on wprawdzie expressis verbis sprawy o zaniechanie naruszeń własności, jednakże nie do przyjęcia byłby pogląd, żeby takie sprawy były wyłączone spod działania art. 15 cyt. dekretu, skoro zarówno w tych sprawach, jak i w sprawach o wydanie nieruchomości podstawą żądania powoda jest przysługujące mu prawo własności. Jeżeli prawo to zostanie zakwestionowane przez pozwanego, który sam uważa się za właściciela, to zarówno w sprawie o wydanie nieruchomości, jak i w sprawie o zakazanie innych naruszeń własności nieruchomości ustalenie prawa własności powoda będzie niezbędną przesłanką rozstrzygnięcia sprawy. W istocie rzeczy bowiem wynikł między stronami, w związku ze stanowiskiem pozwanego, spór o własność.Jeżeli przedmiotem procesu jest żądanie przez właściciela nieruchomości, żeby sąsiadujący z nim pozwany wydał mu zajmowaną bezprawnie część tej nieruchomości albo żeby zaniechał innych bezprawnych naruszeń własności co do części tej nieruchomości, to w każdej z tych spraw przeprowadzenie rozgraniczenia sąsiadujących nieruchomości może się okazać potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy.Podobieństwo sytuacji i przesłanek rozstrzygnięcia w obu omawianych rodzajach spraw przemawia za tym, że oba te rodzaje spraw są objęte hipotezą art. 15 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości. Przy wykładni tego przepisu trzeba mieć na uwadze aktualnie obowiązujący stan w zakresie materialnego prawa cywilnego i według tego stanu prawnego interpretować zamieszczone w tym przepisie określenie "sprawy o własność". Skoro własność jest podstawą roszczeń właściciela przewidzianych tak w § 1, jak i § 2 art. 222 k.c., to oba te roszczenia należy zaliczyć do kategorii spraw przewidzianych w art. 15 dekretu.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.