III CRN 160/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Szachułowicz.Sędziowie SN: S. Dmowski (spr.) A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 2 września 1983 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Adama R. przy uczestnictwie Franciszka K., Zenony K., Kazimierza S., Anny S. i Janiny R. o rozgraniczenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości S.IV.531/695/83 od postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 30 listopada 1982 r. sygn. akt (...)postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę - przekazać Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o obowiązku uiszczenia opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 30 listopada 1982 r., które uprawomocniło się w I instancji i nie zawiera uzasadnienia, rozgraniczył działkę gruntu nr (...) z działkami nr (...) położone we wsi R. "po linii czerwonej oznaczonej literami A.B.C. na planie sporządzonym przez biegłego sądowego Stanisława F. z dnia 22 sierpnia 1982 r." i orzekł o kosztach postępowania.W dniu 21 czerwca 1983 r. Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższe postanowienie rewizją nadzwyczajną, w której - podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa, a w szczególności art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 510 § 2 k.p.c. - zgłosił wniosek o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, miał na uwadze, co następuje:Zarzut rażącego naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. jest w pełni uzasadniony. Tak w postępowaniu procesowym, jak i nieprocesowym wydanie orzeczenia kończącego postępowanie może nastąpić dopiero wówczas, gdy wyjaśnione zostaną wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Chociaż w sprawie niniejszej nie ma uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego i nie wiadomo, jakimi względami kierował się ten Sąd, dokonując rozgraniczenia według planu i projektu sporządzonego przez biegłego F., można przyjąć, że nie została wyjaśniona kwestia własności działek rozgraniczanych i kwestia, czy możliwe jest ustalenie granicy przy uwzględnieniu stanu prawnego.Zgodnie z art. 152 i 153 k.c. rozgraniczenia dokonuje się między nieruchomościami stanowiącymi odrębną własność (współwłasność) różnych osób. Nakłada to na sąd obowiązek, wynikający między innymi z art. 607 k.p.c., ustalenia własności nieruchomości. W sprawie niniejszej żadne dokumenty nie zostały złożone, co uniemożliwia - jak to słusznie podnosi się w rewizji nadzwyczajnej - zajęcie stanowiska, czy rozgraniczenie dotyczy odrębnych nieruchomości w rozumieniu art. 153 k.c., czy też różnych działek ewidencyjnych wchodzących w skład jednej nieruchomości, co byłoby w świetle powołanych wyżej przepisów art. 152 i 153 k.c. niedopuszczalne.Druga kwestia, a mianowicie jak powinna przebiegać linia graniczna według stanu prawnego, ma także bardzo istotne znaczenie dla oceny prawidłowości orzeczenia zaskarżonego rewizją nadzwyczajną. Z brzmienia art. 153 k.c. wynika bowiem jednoznacznie, że granicę winno się ustalać według stanu prawnego. Dopiero gdy nie da się stanu prawnego stwierdzić, granicę ustala się według ostatniego spokojnego posiadania. Ustalenie natomiast granicy z uwzględnieniem "wszelkich okoliczności" może wchodzić w grę dopiero wówczas, gdy i stanu spokojnego posiadania nie da się ustalić. Z porównania treści sentencji zaskarżonego rewizją nadzwyczajną orzeczenia z planami biegłych wynika, że przy ustalaniu granicy Sąd Rejonowy zastosował ostatnią z wyżej wymienionych zasad, mimo że z materiału nie wynika, by wchodziła u grę niemożność wytyczenia granicy według stanu prawnego, czy też według ostatniego posiadania gruntów przez uczestników postępowania. Podniesione przez biegłego F. i podzielone (jak należy domniemywać) przez Sąd Rejonowy argumenty mające przemawiać za wytyczeniem granicy według linii prostej nie mogą uzasadniać odstąpienia od zasad określonych w art. 153 k.c. Gdyby okazało się, że uczestnicy postępowania R. przy wznoszeniu budynków przekroczyli granice swojej nieruchomości, to przy przyjęciu, iż działali oni w dobrej wierze i bez sprzeciwu sąsiadów, a na to zdaje się wskazuje materiał dowodowy zebrany w sprawie, to ta okoliczność nie mogłaby uzasadniać przesunięcia granicy, a co najwyżej mogłoby wchodzić w grę ustanowienie, w trybie art. 151 k.c., służebności gruntowej albo wykup zajętej przez nich części gruntu.Niewyjaśnienie powyższych okoliczności uzasadnia w pełni zarzut rażącego naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., a w konsekwencji wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Gdy chodzi o zarzut obrazy art. 510 § 2 k.p.c., to Sąd Najwyższy uznał go za nieuzasadniony. Wprawdzie autor rewizji podnosi słuszne twierdzenie, że wezwania w trybie art. 510 § 2 k.p.c. dokonuje sąd, a zatem winno to nastąpić w drodze postanowienia, nie zauważa jednak tego, że na k. (...) akt znajduje się postanowienie z dnia 7 października 1982 r. o wezwaniu uczestników postępowania "z pisma k. (...)". Mimo pewnych braków w postanowieniu, przyjąć więc trzeba, że wymóg z art. 510 § 2 k.p.c. został zachowany. Zresztą gdyby nawet postanowienia tego nie było, to uchybienia polegającego na niewydaniu postanowienia o wezwaniu nie można byłoby uznać za istotne i mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy wszyscy zainteresowani zgłosili swój udział w sprawie i mogli to uczynić z własnej inicjatywy (art. 510 § 1 k.p.c.).Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia (art. 422 § 2 k.p.c.).