III CR 357/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława Z., s. Józefa, o rozgraniczenie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 maja 1964 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Kutnie z dnia 9 października 1963 r. i przekazał sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca utrzymuje, że nieruchomość jego i nieruchomość uczestnika powinny mieć tę samą powierzchnię. Tymczasem okazuje się, że nieruchomość wnioskodawcy liczy zaledwie 5,34 ha, a uczestnika aż 6,25 ha. Toteż granica stała się sporna, powinna zaś ona przebiegać w taki sposób, by obydwie nieruchomości miały tę samą powierzchnię. Wnioskodawca zwrócił się więc do organu do spraw geodezji o rozgraniczenie, a ten przekazał sprawę sądowi.Biegły dokonał pomiarów obu nieruchomości według stanu posiadania, stwierdził, że nieruchomość wnioskodawcy jest mniejsza od nieruchomości uczestnika, założył, że obydwie nieruchomości powinny mieć tę samą powierzchnię, przy czym nieruchomość uczestnika ulega jeszcze uszczupleniu o działkę sprzedaną przez niego osobie trzeciej - i stosownie do tego wskazał, którędy ma przebiegać granica. Sąd Powiatowy oparł się na opinii biegłego i orzekł o rozgraniczeniu.Postanowienie to uczestnik zaskarżył rewizją, a Sąd Wojewódzki zmienił orzeczenie i oddalił wniosek.Od postanowienia Sądu Wojewódzkiego Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rozgraniczenie w rozumieniu art. 41 pr. rzecz. rozpoznane było w postępowaniu niespornym, a sprawy o własność lub o wydanie nieruchomości w znaczeniu art. 15 dekretu z 13.IX.1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298) - w drodze procesu. Przesłanki dotyczące rozróżnienia obu tych rodzajów sprawy zostały już wyjaśnione, zwłaszcza w orzeczeniach Sądu Najwyższego z 22.XII.1949 r. C 1630/49 (OSN 1950, poz. 36) oraz z 6.X.1958 r. 2 CR 872/58 (OSN 1960, poz. 68), a więc w orzeczeniach opublikowanych w momencie wyrokowania przez Sąd Wojewódzki. Powołanie zaś w rewizji nadzwyczajnej orzeczenie Sądu Najwyższego z 31.VIII.1963 r. III CR 136/63 (OSN 1964, poz. 203) potwierdza jedynie trafność dotychczasowego kierunku, a przesłanki, o których mowa, uściśla i precyzuje. Jeśliby więc Sąd Wojewódzki miał na względzie przesłanki wyjaśnione w judykaturze, to w okolicznościach sprawy nie mógłby uznać, że wnioskodawca dochodzi własności lub wydania nieruchomości w rozumieniu art. 15 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości.Według judykatury zapoczątkowanej orzeczeniem Sądu Najwyższego z 29.XII.1948 r. Lu C 581/68 (PN 1949, nr 9-10, s. 347), stosownie do dyspozycji art. 41 pr. rzecz., pierwszym kryterium rozgraniczenia jest stan prawny. Judykatura ta utrwaliła się, jest liczna i nie budzi żadnych wątpliwości. Raz tylko została opublikowana (NP 1953, z. 6, s. 57) odmienna kilkuwierszowa teza z orzeczenia Sądu Najwyższego z 7.VII.1951 r. C 569/50. Sprowadza się ona do sugestii, że kryterium rozgraniczenia jest posiadanie. Teza ta usiłuje więc wtłoczyć w treść normatywną art. 41 pr. rzecz. obcą mu treść § 851 kod. cyw. Trafnie też spotkała się z jednolitą krytyką w piśmiennictwie. Oparcie się przez Sąd Wojewódzki na tej tezie jest zatem również błędne.Jeżeliby zaś wbrew temu, co wyżej powiedziano, założyć, że wnioskodawca dochodzi własności lub wydania nieruchomości w rozumieniu art. 15 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości, a zatem że sprawa nie powinna być rozpoznawana w postępowaniu niespornym, lecz w drodze procesu - to art. 380 § 1 pkt 3 dawnego k.p.c. wymagałby, żeby uchylić postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w drodze procesu, a Sąd Wojewódzki zmienił postanowienie i oddalił wniosek. W konsekwencji również i przy tym założeniu orzeczenie Sądu Wojewódzkiego jest oczywiście błędne.W sprawie wnioskodawca domaga się rozgraniczenia na podstawie pierwszego kryterium z art. 41 pr. rzecz. Chodzi w niej zatem o to, do jakiej granicy na gruncie, stosownie do tytułów własności, sięga własność wnioskodawcy i uczestnika.Tymczasem Sąd Powiatowy ograniczył się do tytułów własności przedstawionych przez wnioskodawcę. Natomiast w ogóle nie miał na względzie tytułu własności uczestnika, treść zaś tego tytułu może przemawiać za tym, że nieruchomość uczestnika jest nieco większa od nieruchomości wnioskodawcy.Sąd Powiatowy nie ustosunkował się też do zarzutu uczestnika, że w stosunku do tytułu własności ma on wprawdzie nadwyżkę powierzchni nieruchomości, ale nadwyżka ta nie pochodzi z nieruchomości wnioskodawcy.Opinia biegłego nie świadczy wcale, by po nawiązaniu do tytułów własności wnioskodawcy i uczestnika wskazała ona na podstawie tych tytułów powierzchnie obu nieruchomości w hektarach i metrach kwadratowych. Z opinii nie wynika również, żeby nastąpiło porównanie powierzchni nieruchomości według tytułów własności i według stanu posiadania, żeby porównanie to wykazało, iż stosownie do tytułów własności wnioskodawca powinien posiadać większą powierzchnię od tej, którą posiada, oraz żeby ta powierzchnia znajdowała się w nieruchomości uczestnika.Opinia nie wystarczała więc do uznania, że na podstawie tytułów własność wnioskodawcy i uczestnika sięga do podanej w opinii granicy.Skoro zaś Sąd Powiatowy oparł się na opinii biegłego, to orzeczenie w kwestii rozgraniczenia musi być uznane za dowolne. Rzeczą więc Sądu Wojewódzkiego było uchylić zaskarżone postanowienie.Co się zaś tyczy rodzaju postępowania w toku ponownego rozpoznania sprawy, to w myśl art. 13 § 1 k.p.c. sąd rozpoznaje sprawę w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. XI przep. wprow. k.p.c. ustawą w rozumieniu k.p.c. z 1964 r. jest każdy obowiązujący przepis prawa. Stosownie do art. VIII pkt 3 przep. wprow. k.p.c. pozostaje w mocy dekret o rozgraniczeniu nieruchomości. Według art. 14 ust. 2 tego dekretu, do postępowania sądowego stosują się przepisy kodeksu postępowania niespornego. Wprawdzie na podstawie art. IV pkt 1 przep. wprow. k.p.c. z 1964 r. kodeks postępowania niespornego uległ uchyleniu, ale w myśl art. X § 1 tychże przepisów jeżeli obowiązujące przepisy przewidują rozpoznanie sprawy w postępowaniu niespornym, stosują się przepisy k.p.c. z 1964 r. o postępowaniu nieprocesowym. Art. 14 ust. 2 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości jest więc "ustawą", która w charakterze wyjątku od zasady rozpoznawania sprawy w procesie "stanowi inaczej". Sąd Powiatowy rozpozna przeto ponownie sprawę o rozgraniczenie według przepisów o postępowaniu nieprocesowym.