III CRN 352/90

Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 29 listopada 1988 r. Sąd Rejonowy dokonał rozgraniczenia działki nr 56 położonej w L. przy ul. R., będącej własnością uczestników postępowania Haliny i Kazimierza małż. O., z działką nr 57, należącą do wnioskodawcy Władysława P. i jego żony Zofii P. wzdłuż linii oznaczonej punktami 6b - 5c - 7a - 7al - 7b - 1b, wykazanej na planie zaewidencjonowanym za nr 91/88.Uczestnicy postępowania złożyli rewizję od tego orzeczenia, ale na skutek późniejszego jej cofnięcia Sąd Wojewódzki, postanowieniem z dnia 15 czerwca 1989 r., umorzył postępowanie, doprowadzając do uprawomocnienia się orzeczenia Sądu I instancji.W dniu 27 czerwca 1990 r. Minister Sprawiedliwości, na skutek podania wnioskodawców, zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego o rozgraniczeniu nieruchomości rewizją nadzwyczajną. Rewizja ta oparta została na zarzutach rażącego naruszenia art. 3 § 2 i art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 kpc, art. 153 k.c. oraz interesu Rzeczypospolitej Polskiej i zawiera wniosek o uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego do ponownego rozpoznania.Minister Sprawiedliwości utrzymuje, że zaskarżone orzeczenie zapadło bez wyjaśnienia przebiegu granicy według stanu prawnego, przy czym oznaczenie tej granicy w sentencji postanowienia jest sprzeczne ze wskazanymi w uzasadnieniu ustaleniami faktycznymi.W tym stanie rzeczy orzeczenie Sądu Rejonowego godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości i tym samym narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 153 k.c. określa podstawy rozgraniczenia gruntów sąsiadujących. Stanowi on, że granice ustala się według stanu prawnego, a gdy stanu prawnego nie można stwierdzić - według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby jednak również takiego stanu nie można było ustalić, sąd ustala granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności. Sąd nie może odstąpić od ustawowo ustalonej kolejności podstaw rozgraniczenia.Tymczasem w sprawie obecnie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy - jak to trafnie wywiódł Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej - Sąd Rejonowy dokonał rozgraniczenia działek nr 56 i nr 57 z uwzględnieniem zmian, jakie na gruncie powstały w wyniku ich zabudowy bez wyjaśnienia stanu prawnego granic. Tym samym zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym naruszeniem art. 153 kc.Z okoliczności sprawy nie wynika, aby stanu prawnego nie można było stwierdzić. Działki nr 56 i nr 57 powstały jako działki budowlane z podziału większej nieruchomości i granica parcelacyjna uwidoczniona jest w dokumentach geodezyjnych.Ustalenie przebiegu granicy według stanu prawnego pozwoli na wyjaśnienie, czy i w jakiej części doszło do przekroczenia granicy sąsiedniego gruntu przy wznoszeniu budynku. W takim stanie rzeczy art. 151 kc określa roszczenia, jakie służą właścicielowi zabudowanego terenu. Ustalenie granicy według linii zabudowy mogłoby być rozważane z uwzględnieniem wszelkich innych okoliczności dopiero wówczas, gdyby ani stanu prawnego, ani stanu ostatniego spokojnego posiadania nie można było ustalić, co w sprawie nie zachodzi.Sąd nie może traktować rozgraniczenia jako środka prawnego służącego odwróceniu stanu szkody powstałej na skutek zabudowania sąsiedniego gruntu poprzez ustalenie granicy w sposób prowadzący do uszczuplenia obszaru działki sąsiedniej.Już z tych głównych zasad zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania.Poza tym zasadnie zostało podniesione w rewizji nadzwyczajnej, że oznaczenie w sentencji zaskarżonego orzeczenia przebiegu granicy nie koresponduje z treścią ustaleń co do pkt 1b uwidocznionego na planie. W sentencji punkt końcowy granicy oznaczony został jako "1b", zaś z treści uzasadnienia wynika, że Sąd Rejonowy miał na uwadze punkt "1", usytuowany nieco dalej od punktu "1b". Uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 422 § 2 kpc nie stoi na przeszkodzie upływ terminu z art. 421 § 2 kpc, gdyż orzeczenie to narusza rażąco także interes Rzeczypospolitej Polskiej. Godzi bowiem w powagę wymiaru sprawiedliwości, a przez to narusza interes Państwa orzeczenie zawierające sprzeczności dotyczącego istoty sprawy, a przy tym zapadłe z pogwałceniem podstawowych zasad prawa procesowego i prawa materialnego.