III CR 354/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, W. Orlicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimiery G. przeciwko Mariannie M. i Zofii S. o stwierdzenie praw do spadku po Bronisławie S., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Łódzkiego w Łodzi z dnia 5 czerwca 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Brzezinach z dnia 5.I.1965 r. w części dotyczącej stwierdzenia praw spadkowych do gospodarstwa rolnego, pozostałego w spadku po Bronisławie S. (pkt II postanowienia) i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Brzezinach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy stwierdził, że spadek po Bronisławie S., zmarłej w dniu 24 grudnia 1926 r., odziedziczyły jej dzieci: Kazimiera G., Marianna H. i Zofia S., każda z nich po 1/3 części, a prawa do dziedziczenia pozostałego w spadku gospodarstwa rolnego zachowały Kazimiera G. i Marianna H., każda z nich po połowie.Sąd ustalił, że Zofia S. nie posiada żadnego gospodarstwa rolnego, pozostałe zaś spadkobierczynie są posiadaczkami gospodarstwa. W uzasadnieniu powołano art. LVI § 1 i 2 przep. wpr. k.c.Na skutek rewizji Kazimiery G. i Zofii S. Sąd Wojewódzki zmienił postanowienie Sądu Powiatowego w ten sposób, że stwierdził, iż udział w spadkowym gospodarstwie rolnym zachowała w całości Kazimiera G.; poza tym rewizję oddalił.Sąd Wojewódzki wyszedł z następujących założeń:Marianna H. i Zofia S. pracowały poza rolnictwem. Marianna H. otrzymuje od dnia 27 stycznia 1960 r. rentę inwalidzką, a Zofia S. otrzymuje rentę inwalidzką od dnia 21.VIII.1956 r. Ta ostatnia nie posiada żadnego gospodarstwa rolnego, okoliczność zaś, że została zakwalifikowana do I grupy inwalidzkiej, nie legitymuje jej do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, gdyż jako były pracownik pobiera rentę. Stosownie do art. 1059 § 1 pkt 5 k.c. w związku z § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.XI.1964 r. należy uznać, że ustawodawca, przewidując prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez osoby trwale niezdolne do pracy, miał na uwadze osoby, które nie pobierają renty na podstawie dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zdaniem Sądu odmienna interpretacja prowadziłaby do przyjęcia tezy, że osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę lub mianowania byłyby legitymowane do dziedziczenia gospodarstw rolnych na tej tylko podstawie, że zostały zaliczone do I lub II grupy inwalidów, co oczywiście byłoby sprzeczne z założeniami ustawy. Z tych samych zasad nie może dziedziczyć Marianna H., która pobiera rentę. Zarówno ona, jak i Zofia S. nie odpowiadają też warunkom art. 1059 § 1 pkt 3 k.c., skoro swoje gospodarstwo rolne wydzierżawiły osobom trzecim.Od powyższego postanowienia wniósł rewizję nadzwyczajną - na skutek podania uczestniczki Marianny H. - Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o jego uchylenie wraz z postanowieniem Sądu Powiatowego w Brzezinach z dnia 5 stycznia 1965 r. w części dotyczącej stwierdzenia praw spadkowych do gospodarstwa rolnego pozostałego w spadku po Bronisławie S. (pkt II postanowienia) i o stwierdzenie, że prawo dziedziczenia tego gospodarstwa zachowały córki spadkodawczyni: Kazimiera G., Marianna H. i Zofia S., każda z nich do 1/3 części. Skarżący zarzuca naruszenie art. 1059 § 1 pkt 5 k.c. w związku z art. LVI § 2 przep. wprow. k.c. i § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304) tudzież art. LVI § 1 przep. wpr. k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący trafnie podnosi, że ani art. 1059 § 1 pkt 5 k.c., ani § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304) nie uzależnia zachowania prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez osoby trwale niezdolne do pracy i zaliczone do I lub II grupy inwalidów od niepobierania przez nie renty inwalidzkiej. Przepis § 14 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia stanowi odmiennie, że kobiety z chwilą ukończenia 60 lat życia, a mężczyźni z chwilą ukończenia 65 lat, nie wykonujący stałej pracy, która stanowiłaby dla nich główne źródło utrzymania - uważani są za trwale niezdolnych do pracy.W świetle powyższych przepisów wykładnia ścieśniająca, która prowadzi do ograniczenia praw wymienionych w tych przepisach osób do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, musi być uznana za zupełnie dowolną i pozbawioną podstaw prawnych.Jeśli chodzi o Mariannę H., to wbrew mniemaniu Sądu Wojewódzkiego jej uprawnienie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wypływa również z przepisu art. LVI § 1 przep. wprow. k.c., ponieważ jest ona posiadaczką części gospodarstwa spadkowego po matce, co wyraźnie przyznała wnioskodawczyni. Z przyznania tego wynika, że miał miejsce nieformalny podział spadku i objęcie jego części w posiadanie przez Mariannę H.Wydzierżawienie spadkowego gruntu przez H. nie przekreśla jej uprawnień, gdyż posiadanie, o jakim mowa w art. LVI § 1 przep. wpr. k.c., może być wykonywane nie tylko osobiście, ale również za pośrednictwem dzierżawcy.Marianna H. posiada ponadto uprawnienie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego wypływające z art. 1059 § 1 pkt 5 k.c. w związku z art. LVI § 2 przep. wprow. k.c. i § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r., gdyż w dniu 5 lipca 1963 r. miała ukończone 60 lat (urodzona 4 grudnia 1896 r.; vide odpis aktu urodzenia), nie wykonywała zaś stałej pracy, która by stanowiła dla niej główne źródło utrzymania, bo od r. 1960 pobierała rentę inwalidzką (zaświadczenie ZUS).Zofia S. jest zaliczona do I grupy inwalidów od 25 lipca 1958 r., jak to stwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, z czego wynika, że stosownie do powołanych już przepisów art. 1059 § 1 pkt 5 k.c. w związku z art. LVI § 2 przep. wprow. k.c. zachowała ona prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Ponieważ jednak na rozprawie w Sądzie Najwyższym pełnomocnik Marianny H. zakwestionował fakt, czy w dniu 5 lipca 1963 r. Zofia S. była trwale niezdolna do pracy, przeto okoliczność ta, jako niebezsporna, wymaga dalszych ustaleń.W tym stanie rzeczy i na zasadzie art. 417 § 1 i 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.