Rw 285/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Radwański, płk A. Porzecki.Prokurator: mjr E. Kemparowa.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skarg rewizyjnych obrońców oskarżonych, wniesionych od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 11 marca 1966 r., sprawę Józefa W., skazanego z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na karę 2 lat więzienia i 2.000 zł grzywny, oraz sprawę Zenona S., skazanego również z art. 2 § 2 lit. b) cytowanej ustawy przy zastosowaniu art. 53 § 1 k.k.W.P. na karę 8 miesięcy więzienia i 500 zł grzywny - za to, że "Józef W. i Zenon S. w dniu 4 listopada 1964 r. w godzinach wieczornych na terenie jednostki wojskowej w N. dokonali włamania oknem do garażu, skąd ze stojących tam trzech czołgów zabrali osprzęt czołgowy ogólnej wartości 18.447,56 złotych na szkodę tej jednostki, który to sprzęt następnie umieścili w śmietniku, gdzie uległ w poważnej części spaleniu".Ponadto w powyższym wyroku zasądzono od Józefa W. i Zenona S. powództwo cywilne w wysokości po 7.119 zł 78 gr od każdego z nich na rzecz jednostki wojskowej w N.Obrońcy obu oskarżonych wnosili w skardze rewizyjnej o zmianę kwalifikacji prawnej czynów oskarżonych na art. 251 k.k., o złagodzenie wymierzonych oskarżonym kar oraz o warunkowe zawieszenie ich wykonania.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu skarg rewizyjnych obrońców, postanowił zmienić wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 11 marca 1966 r. w sprawie Józefa W. i Zenona S. w sposób następujący:1) Zmienia się kwalifikację prawną czynu Józefa W. z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej na art. 130 § 1 k.k.W.P., a sentencji wyroku nadaje się brzmienie: "Józef W. winien jest, że w dniu 4 listopada 1964 r. na terenie jednostki wojskowej w N., jako dowódca plutonu czołgów tej jednostki, nadużył swojej władzy przez to, iż przy pomocy swojego podwładnego Zenona S. zabrał osprzęt czołgowy ogólnej wartości 18.447 zł 56 gr z czołgów przekazanych już przez jedn. wojsk przedstawicielom Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych, a znajdujących się jeszcze w garażu jedn. wojsk. po to, aby skompletować przy pomocy tego osprzętu wyposażenie innych czołgów jedn. wojsk., co spowodowało szkodliwe następstwa w postaci braku przepisowego wyposażenia w czołgach przekazanych Oficerskiej Szkole Wojsk Pancernych i demoralizacji podwładnych".Za podstawę wymiaru kary za ten czyn przyjmuje się art. 130 § 1 k.k.W.P. i karę wymierzoną Józefowi W. łagodzi się do 1 roku więzienia z pozostawieniem w mocy - na podstawie art. 34 § 2 k.k.W.P. - kary grzywny w wysokości 2.000 zł.2) Zmienia się kwalifikację prawną czynu Zenona S. z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej na art. 28 w związku z art. 130 § 1 k.k.W.P., a sentencji wyroku w części dotyczącej Zenona S. nadaje się następujące brzmienie: "Zenon S. winien jest, że w dniu 4 listopada 1964 r. w N. na terenie jedn. wojsk. udzielił pomocy swemu przełożonemu Józefowi W. w nadużyciu przezeń władzy w ten sposób, że przez otworzenie garażu i szereg innych czynności dopomógł mu w zabraniu osprzętu czołgowego ogólnej wartości 18.447 zł 56 gr z czołgów przekazanych już przez jednostkę wojskową przedstawicielom Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych, znajdujących się jeszcze w garażu jedn. wojsk. po to, aby skompletować przy pomocy tego osprzętu wyposażenie innych czołgów jedn. wojsk., co spowodowało szkodliwe następstwa w postaci braku przepisowego wyposażenia w czołgach przekazanych Oficerskiej Szkole Wojsk Pancernych".Za podstawę wymiaru kary za ten czyn przyjmuje się art. 130 § 1 k.k.W.P. i karę wymierzoną Zenonowi S. łagodzi się do 6 miesięcy więzienia z pozostawieniem w mocy - na podstawie art. 34 § 2 k.k.W.P. - kary grzywny w kwocie 500 zł. W myśl art. 55 § 1 k.k.W.P. zawiesza się wykonanie wymierzonej Zenonowi S. kary pozbawienia wolności na okres 1 roku.3) Uchyla się w stosunku do Józefa W. i Zenona S. orzeczenie o zasądzeniu od każdego z nich powództwa cywilnego w wysokości po 7.119 zł 78 gr.Z tymi zmianami powyższy wyrok pozostawia się w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:1. Ustalenia faktyczne poczynione w zaskarżonym wyroku a dotyczące zabrania przez obu oskarżonych osprzętu czołgowego z 3 czołgów znajdujących się w garażu jedn. wojsk., który to osprzęt przedstawiał wartość 18.447 zł 56 gr, są oparte na wynikach przewodu sądowego i nie budzą zastrzeżeń.Natomiast zastrzeżenia budzi zastosowana w zaskarżonym wyroku kwalifikacja tych czynów z przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej.2. Sąd I instancji przyjął w zaskarżonym wyroku, że oskarżony Józef W. dlatego dokonał wraz z oskarżonym Zenonem S. zaboru osprzętu czołgowego z 3 czołgów przyjętych od jedn. wojsk. przez przedstawicieli Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych a pozostawionych pod zamknięciem w garażu jedn. wojsk., ponieważ miał on jako dowódca plutonu czołgów braki w wyposażeniu czołgów ze swojego plutonu i chciał te braki pokryć przy pomocy osprzętu zabranego z czołgów przekazanych już przedstawicielom OSWP. Ustalenie to jest słuszne, a Sąd I instancji uzasadnił, dlaczego nie dał wiary obronie oskarżonego, iż zabrał osprzęt czołgowy jedynie w celu dokuczenia członkom komisji przyjmującej czołgi dla Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych.Stojąc na gruncie tego ustalenia, stwierdzić należy, że nie uzasadnia ono zakwalifikowania czynów obu oskarżonych z ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej.Ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r. wydana została w związku z koniecznością zapewnienia ochrony nienaruszalności mienia społecznego przed zamachami ze strony elementów przestępnych. Ustawa nie dotyczy natomiast bezprawnego usunięcia mienia wojskowego spod władztwa jednej jednostki wojskowej i przeniesienia go we władztwo innej jednostki wojskowej. Ogólna wartość mienia wojskowego pozostaje bowiem w tym wypadku nie zmieniona, mienie wojskowe nie traci wówczas swego charakteru i pozostaje nadal we władaniu wojska. Nie ma więc podstawy do stosowania do takiego przestępstwa ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. Przestępstwo takie powinno być karane według innych przepisów prawa karnego.Z ustaleń zawartych w wyroku wynika, że zamiarem oskarżonego Józefa W. nie było ani przywłaszczenie sobie zabranego osprzętu czołgowego dla osobistego użytku, ani sprzedaż tego osprzętu i przywłaszczenie sobie jego równowartości. Byłoby to zresztą niemożliwe, gdyż osprzęt ten nadaje się tylko do czołgów i nie posiada żadnej wartości rynkowej (res extra commercium). Zamiarem oskarżonego Józefa W. było - według ustaleń wyroku - użycie zabranego osprzętu do skompletowania wyposażenia innych czołgów z plutonu, którego Józef W. był dowódcą. Osprzęt ten (gdyby nie uległ częściowemu zniszczeniu) pozostałby zatem nadal we władaniu wojska, stanowiłby nadal mienie wojskowe, a więc społeczne. Żadne "uprywatnienie" tego mienia nie mogłoby nastąpić. Do czynu Józefa W., a także do czynu Zenona S. nie należy więc stosować ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., lecz inne przepisy prawa karnego.3. Skoro, opierając się na ustaleniach zawartych w wyroku, Józef W., wykorzystawszy swoje stanowisko służbowe dowódcy plutonu, przy użyciu podwładnych mu żołnierzy, zabrał osprzęt czołgowy z czołgów, przekazanych już Oficerskiej Szkole Wojsk Pancernych, po to, aby osprzętem tym skompletować wyposażenie innych czołgów ze swego plutonu, które to czołgi miały braki w wyposażeniu, co wywołało szkodliwe następstwa w postaci spowodowania braku przepisowego wyposażenia czołgów przekazanych OSWP, dezorganizację przyjęcia czołgów przez przedstawicieli OSWP i demoralizację podwładnych - to ten czyn jego stanowi przestępstwo z art. 130 § 1 k.k.W.P. i na taką też przyjętą w zaskarżonym wyroku kwalifikację prawną czynu Józefa W. należy w postępowaniu rewizyjnym zmienić.Skoro następnie, opierając się również na ustaleniach zawartych w wyroku, Zenon S., będący podwładnym oskarżonego Józefa W., na życzenie Józefa W. udzielił mu pomocy przy zabraniu osprzętu z czołgów przekazanych Oficerskiej Szkole Wojsk Pancernych w celu użycia tego osprzętu do skompletowania wyposażenia innych czołgów z plutonu pozostającego pod dowództwem Józefa W. - to ten czyn Zenona S. stanowi pomocnictwo do nadużycia władzy przez Józefa W., a zatem przestępstwo z art. 28 w związku z art. 130 § 1 k.k.W.P., i na taką też przyjętą w zaskarżonym wyroku kwalifikację prawną czynu Zenona S., należy w postępowaniu rewizyjnym zmienić.4. Powyższa zmiana kwalifikacji prawnej czynów Józefa W. i Zenona S. na znacznie łagodniejszą musi mieć istotny wpływ na wymiar kary.Jeśli chodzi o Józefa W., to należy tu ponadto wziąć pod uwagę, że przestępstwo popełnione zostało w r. 1964, że po popełnieniu tego przestępstwa Józef W. - nadal pełnił służbę wojskową na tym samym stanowisku dowódcy plutonu czołgów i cieszył się dobrą opinią służbową, uzyskując w tym okresie 4 wyróżnienia (łączna liczba wyróżnień za cały okres służby zawodowej od 1952 r. wynosi czternaście). Z drugiej strony przy wymiarze kary musi się wziąć pod uwagę znaczne nasilenie złej woli oskarżonego, o którym świadczy przedsięwzięcie szeregu bardzo skomplikowanych działań przy pomocy podwładnych, i to zarówno przy dokonaniu przestępstwa, jak i przy zatarciu śladów popełnionego czynu. W tych okolicznościach łagodzących i obciążających zarazem instancja rewizyjna uznała, iż kara 1 roku bezwarunkowego pozbawienia wolności stanowić będzie karę współmierną w stosunku do winy oskarżonego i wagi popełnionego przezeń przestępstwa. Zawieszenie wykonania tej kary nie jest zresztą możliwe ze względu na popełnienie przestępstwa wspólnie z podwładnym (art. 55 § 4 w związku z art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P.).Natomiast jeśli chodzi o oskarżonego Zenona S., to w związku z koniecznością zmiany kwalifikacji prawnej na znacznie łagodniejszą należy przede wszystkim zwrócić uwagę na stopień zależności służbowej Zenona S. od oskarżonego Józefa W. Ten ostatni był bowiem, jako dowódca plutonu, bezpośrednim przełożonym Zenona S. Mówiąc o udziale Zenona S. w dokonanym zaborze osprzętu czołgowego oskarżony Józef W. w wyjaśnieniach swoich używa następujących określeń: "Poleciłem Zenonowi S. zabrać klucz od włazu czołgu", albo "kazałem Zenonowi S. wyjąć jedną szybę z okna". Już z tych określeń widać, że Józef W. przy popełnieniu przestępstwa traktował Zenona S. jako swego podwładnego, a nie jako uczestnika przestępstwa. Należy też wziąć pod uwagę, że Józef W. używał do pomocy w dokonaniu przestępstwa i zatarciu śladów jeszcze innych podwładnych żołnierzy ("do pomocy oskarżonemu S. przydzieliłem A." - takie m.in. wyjaśnienie składa Józef W.). Jakkolwiek więc - opierając się na wyjaśnieniach samego oskarżonego Zenona S. - nie można przyjąć, aby Zenon S. nie zdawał sobie sprawy z tego, iż "polecenia" czy "nakazy" Józefa W. dotyczące zabrania osprzętu czołgowego są przestępne i że dokonanie tego zaboru stanowi przestępstwo, w którym Zenon S. bierze udział - to jednak przy wymiarze kary w stosunku do Zenona S. nie można pominąć dużego stopnia zależności służbowej Zenona S. od Józefa W. i samego działania Zenona S. pod wpływem tej zależności służbowej (art. 50 § 1 lit. c k.k.W.P.). Dalej, trzeba wziąć pod uwagę, że Zenon S. dopuścił się przestępstwa wojskowego przed 1 1/2 rokiem, że obecnie służby wojskowej już nie pełni, że jest żonaty i ojcem małego dziecka oraz że dotychczas nie był karany, a w czasie służby wojskowej cieszył się dobrą opinią. Wszystkie te okoliczności łagodzące wzięte w powiązaniu ze sobą uzasadniają w całej pełni przypuszczenie, że oskarżony Zenon S. - mimo niewykonania kary pozbawienia wolności - nie popełni w przyszłości przestępstwa. Istnieją więc pełne podstawy do zawieszenia wykonania wymierzonej Zenonowi S. kary.5. Mimo zmiany kwalifikacji prawnej na art. 130 § 1 bądź art. 28 § 1 w związku z art. 130 § 1 k.k.W.P. Sąd postanowił pozostawić w mocy orzeczone w stosunku do obu oskarżonych kary grzywny, a to na zasadzie art. 34 § 2 k.k.W.P., ponieważ obaj oskarżeni działaniem swoim wyrządzili szkodę w mieniu wojskowym, określoną w zaskarżonym wyroku.