Rw 382/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski.Sędziowie: ppłk J. Gawrysiak (sprawozdawca), płk Z. Furtak.Prokurator: mjr E. Kemparowa.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej skazanego, sprawę Edwarda B., w stosunku do którego Sąd Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu postanowieniem z dnia 28 marca 1986 r. zarządził wykonanie kary 6 miesięcy więzienia, orzeczonej wyrokiem tegoż Sądu z dnia 24 września 1965 r. za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej. Wykonanie kary pozbawienia wolności zostało postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1965 r. warunkowo zawieszone na okres 1 roku z obowiązkiem wpłacenia przez skazanego do Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo Budowlanego w N. kwoty 2.317 zł w ciągu 3 miesięcy.Skazany wnosi w skardze rewizyjnej o uchylenie zaskarżonego postanowienia wywodząc, że zostało ono wydane przedwcześnie, ponieważ Sąd nie rozpatrzył jeszcze jego wniosku o przedłużenie terminu zapłaty kwoty 2.317 zł lub o rozłożenie jej na raty. Zdaniem skarżącego, ewentualne uwzględnienie jego wniosku nie dawałoby Sądowi podstaw prawnych do wydania zaskarżonego postanowienia.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu skargi rewizyjnej skazanego, postanowił uchylić postanowienie Sądu Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu z dnia 28 marca 1966 r. w sprawie Edwarda B. i sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Należy zgodzić się z rewizją skazanego, że zaskarżone postanowienie powinno ulec uchyleniu, jednakże nastąpić to powinno z innych przyczyn, aniżeli wskazane w rewizji. Skazany zobowiązany był bowiem wywiązać się w terminie 3 miesięcy z nałożonego nań obowiązku i nic nie stało na przeszkodzie, aby w tym terminie wpłacił zasądzoną kwotę w dogodnych dla niego ratach miesięcznych. Skazany jednak z nałożonego obowiązku nie wywiązał się w terminie, wskutek czego, wbrew odmiennym poglądom wyrażonym w rewizji, ani szef Sądu wojskowego, ani Sąd I instancji nie był już władny przedłużyć terminu zapłaty kwoty 2.317 zł, a tym bardziej rozłożyć ją na raty. Rewizja skazanego w tej części jest zatem bezzasadna.Sąd Najwyższy wskazywał już w swych orzeczeniach (por. post. IWSN z dnia 30.XI.1965 r., Rw 1407/63), że postanowienia o zarządzeniu wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności na podstawie art. 56 k.k.W.P. należą do orzeczeń kończących postępowanie karne. Od takiego orzeczenia przysługuje więc prokuratorowi, skazanemu lub jego obrońcy środek odwoławczy w postaci skargi rewizyjnej (art. 265 § 1 k.w.p.k.) i w razie zaskarżenia postanowienia osoby te muszą być powiadomione o posiedzeniu sądu rewizyjnego, mają poza tym prawo uczestniczenia w posiedzeniu oraz składania wniosków i wyjaśnień (art. 274 k.w.p.k.). Przewidują to przepisy zawarte w rozdziale II działu IX k.w.p.k. traktujące o rewizji.Z drugiej strony k.w.p.k. nie zawiera przepisów określających prawa i obowiązki stron, a w szczególności prawa i obowiązki oskarżonego i obrońcy w sprawach rozpoznawanych na posiedzeniach niejawnych przez sądy I instancji, zwłaszcza zaś wtedy, gdy przedmiotem takiego postanowienia jest kwestia, której rozstrzygnięcie stanowi orzeczenie kończące postępowanie karne, a więc orzeczenie szczególnie ważne tak ze względu na interes oskarżonego, jak i ze względu na interes społeczny. Ten brak przepisów nie zwalnia sądu orzekającego od obowiązku stosowania ogólnych zasad procesowych obowiązujących w toku całego postępowania karnego, co stwarza konieczność sięgnięcia niejednokrotnie do dopuszczalnej w prawie karnym procesowym analogii po to, by zapewnić realizację gwarancji procesowych, w szczególności prawa oskarżonego do obrony.Nie do przyjęcia byłby stan rzeczy polegający na tym, że instancja rewizyjna rozpoznaje sprawę, stosując przepis art. 271 k.w.p.k., a sąd I instancji rozpoznał tę samą sprawę na posiedzeniu niejawnym bez zawiadomienia o tym oskarżonego lub skazanego i jego obrońcy, a więc bez dania im możności - w razie stawienia się na posiedzeniu - składania wniosków i wyjaśnień. Taki stan rzeczy prowadziłby do niczym nie uzasadnionego i niedopuszczalnego wniosku, że oskarżonemu lub skazanemu i jego obrońcy przysługuje pełnia praw procesowych dopiero w instancji rewizyjnej.W konsekwencji należy więc przyjąć, że w razie skierowania sprawy na posiedzenie niejawne sądu I instancji do rozpoznania w zakresie kończącym postępowanie karne, powinien być zawiadomiony o tym nie tylko prokurator, ale także oskarżony lub skazany i jego obrońca.W niniejszej sprawie skazany i obrońca zostali pozbawieni prawa do obrony przed Sądem I instancji przez to, że nie zawiadomiono ich o mającym się odbyć posiedzeniu niejawnym w sprawie zarządzenia wykonania zawieszonej kary, w związku z czym nie mogli oni w tym posiedzeniu uczestniczyć i aktywnie wpływać na kształtowanie się poglądu Sądu co do celowości odbycia przez skazanego kary pozbawienia wolności.Z tych też względów orzeczenie o zarządzeniu wykonania kary zapadło w warunkach naruszenia jednej z podstawowych zasad procesowych.Udział skazanego i jego obrońcy w tym posiedzeniu był tym bardziej nieodzowny, że postanowienie o zarządzeniu wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 56 § 2 k.k.W.P. zapada nie obligatoryjnie, lecz fakultatywnie. Ze względu więc na wagę decyzji, jaką sąd ma powziąć, sprawy te powinny być rozpoznawane na posiedzeniach w sposób szczególnie wszechstronny i wnikliwy.Sąd I instancji nie uczynił zadość tym warunkom, ponieważ ograniczył się do stwierdzenia, że skazany w terminie nie wywiązał się z nałożonego nań obowiązku, aczkolwiek przy dobrych chęciach mógł zapłacić zasądzoną kwotę mimo ciężkich warunków mieszkaniowych. Sąd nie rozważył natomiast szeregu okoliczności zawartych we wniosku skazanego dołączonym do rewizji, w którym podaje on, dlaczego nie był w stanie zapłacić zasądzonej kwoty w określonym terminie. Należało okoliczności te rozważyć i ustalić, czy skazany nie wywiązał się z nałożonego nań obowiązku z niedbalstwa lub ze złej woli, czy też nie mógł się wywiązać z przyczyn od niego niezależnych.Treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jest bardzo lakoniczna, niewyjaśnienie zaś okoliczności sprawy i ogólnikowe sformułowania uniemożliwiają skontrolowanie prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji oceny całokształtu sprawy, a jednocześnie nasuwają wątpliwości co do merytorycznej słuszności orzeczenia.Uchybienia te stwarzają konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.