III CZP 21/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gerharda S. przeciwko Zarządowi Głównemu Związku Zawodowego Górników w K. o odszkodowanie, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 21 marca 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy związek zawodowy jest jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego?"postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy uwzględnił częściowo powództwo skierowane przeciwko Związkowi Zawodowemu Górników (Zarząd Główny) w K. o odszkodowanie z tytułu nieubezpieczenia powoda w PZU od skutków nieszczęśliwego wypadku.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego Związku, Sąd Wojewódzki przekazał w trybie art. 391 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji niniejszej uchwały.Udzielając odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Tak kodeks cywilny, jak i kodeks postępowania cywilnego (obowiązujący od dnia 1.I.1965 r.) nie definiują pojęcia jednostek gospodarki uspołecznionej. Art. 33 k.c. używa tego pojęcia w celu określenia, które jednostki gospodarki uspołecznionej mają osobowość prawną. Tkwi w tym jakby założenie, że pojęcie jednostek gospodarki uspołecznionej jest już znane, albo - co na jedno wychodzi - jest adekwatne do ich działalności.Założenie to potwierdza przepis art. 1 § 2 k.c., który stanowi, że przepisy kodeksu dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej stosuje się także do instytucji państwowych i organizacji społecznych ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej. Określenie "jednostka gospodarki uspołecznionej" pozostaje w ścisłym związku z zakresem i przedmiotem działalności gospodarczej danej organizacji, która jest wykonawcą planu gospodarczego i uczestnikiem planu finansowego.Ustawa z dnia 1.VII.1958 r. o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 44, poz. 215) rozumie przez pojęcie "jednostki gospodarki uspołecznionej": urzędy, zakłady, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe, organizacje spółdzielcze i spółki, w których Państwo lub państwowe jednostki organizacyjne posiadają udział wynoszący co najmniej 30%. kapitału zakładowego.Natomiast organizacje społeczne ludu pracującego (organizacje i związki społeczne oraz stowarzyszenia wyższej użyteczności) zwracają swoją uwagę przede wszystkim na działalność społeczną oraz polityczną i dlatego nie są jednostkami gospodarki uspołecznionej. Jeżeli nawet prowadzą one działalność gospodarczą, to ma ona raczej charakter wyjątkowy lub uboczny i wówczas tylko w tym ograniczonym, "gospodarczym" zakresie działalności - przy spełnieniu jeszcze innych przesłanek - mogą być uważane za jednostki gospodarki uspołecznionej.Z takiego rozumienia pojęcia: "jednostki gospodarki uspołecznionej" oraz z zestawienia przepisów art. 33 § 1 pkt 6 i art. 1 § 2 k.c. należy wyprowadzić wniosek, że organizacje społeczne ludu pracującego nie są jednostkami gospodarki uspołecznionej, skoro w celu zrównania ich z tymi jednostkami konieczne było wprowadzenie wyraźnego przepisu prawa. Byłby on zbędny, gdyby było inaczej, gdyby pojęcie organizacji społecznych ludu pracującego zbieżne było, w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 6 k.c., z pojęciem: "jednostki gospodarki uspołecznionej".Przepis art. 1 § 2 k.c. ma zasięg ograniczony tylko do sfery działania kodeksu cywilnego. Zęby więc można było przyjąć, iż także w zakresie działania kodeksu postępowania cywilnego organizację społeczne ludu pracującego będą traktowane na równi z jednostkami gospodarki uspołecznionej, byłoby konieczne zamieszczenie także w k.p.c. przepisu o treści podobnej do art. 1 § 2 k.c.Ustawodawca jednak takiego przepisu do kodeksu postępowania cywilnego nie wprowadził. Wprost przeciwnie, w art. 14 k.p.c. pominął organizacje społeczne ludu pracującego, do których miałyby się stosować przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej. Przywilej ten na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (podobnie, jak w kodeksie cywilnym) zachowały jedynie instytucje państwowe, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej. Należy z tego wyprowadzić wniosek, że organizacje społeczne ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, nie są jednostkami gospodarki uspołecznionej w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego. Wypływa z tego dalszy wniosek, że organizacje społeczne prowadzące taką działalność (na podstawie zezwolenia Ministra Finansów i zarejestrowane w Biurze Rejestru Przedsiębiorstw) są w zakresie tej działalności jednostkami gospodarki uspołecznionej.Taki pogląd prawny wypowiedział już Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 1.VI.1965 r., I CZ 80/64 (PiP nr 4-5 z 1966 r., str. 828-830), wydanym wprawdzie pod zarządem dawnego k.p.c. (art. 11, pkt 4), ale aktualnym także w ramach obecnie obowiązującego k.p.c. z 1964 roku (art. 17, pkt 4).Związki zawodowe są organizacjami społecznymi ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.Powyższe wywody prowadzą do przyjęcia poglądu wyrażonego w sentencji uchwały.