I CR 360/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: W. Kuryłowicz, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zdzisława S. przeciwko 1) Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L.) i 2) Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych w L. o odszkodowanie, na skutek rewizji tegoż Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych od wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 31 sierpnia 1965 r.,w stosunku do obu pozwanych uchylił wyrok Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 31 sierpnia 1965 r. w części uwzględniającej powództwo i sprawę w tym zakresie przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 11.V.1963 r. powód, przebywający na wycieczce w lesie stanowiącym ośrodek wypoczynkowy w odległości 5 km od L., został napadnięty przez kozła sarny, w wyniku czego doznał poważnych uszkodzeń ciała oraz poniósł stratę na skutek zniszczenia odzieży.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo, wychodząc z założenia, że Państwo, jako właściciel dzikiej zwierzyny, ponosi odpowiedzialność za wyrządzoną przez nią szkodę na podstawie art. 148 k.z.Na skutek rewizji wniesionej przez reprezentujące Skarb Państwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. Sąd Wojewódzki uchylił zaskarżony wyrok, wyrażając pogląd, że odpowiedzialność Państwa nie może się opierać ani na przepisie art. 148 k.z., gdyż norma ta odnosi się wyłącznie do zwierząt domowych, ani na przepisach ustawy z dnia 17.VI.1959 r. o hodowli, ochronie zwierząt łownych i prawie łowieckim (Dz. U. Nr 36, poz. 226), która reguluje tylko problem odszkodowania za szkody wyrządzone w płodach rolnych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy po raz wtóry uwzględnił powództwo, biorąc za podstawę odpowiedzialności art. 148 i 149 k.z.W toku rozpoznania rewizji od tego wyroku Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:a)"Czy Państwo odpowiada za uszkodzenie ciała spowodowane przez dzikiego kozła na terenie lasu?b) Czy za szkodę tę odpowiada zarząd lasów państwowych?c) Czy odpowiedzialności cywilnej z tego tytułu podlega koło łowieckie, które dzierżawi dany teren?"Uzasadnienie prawnePrzyjmując sprawę do rozpoznania we własnym zakresie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zgodnie z art. XXVI przepisów przechodnich do kodeksu cywilnego, według którego do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie tego prawa stosuje się przepisy dotychczasowe, rozstrzygnięcie objętego niniejszą sprawą roszczenia może nastąpić na podstawie prawa dotychczasowego.Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzęta regulował art. 148 i 149 k.z., według którego właściciel zwierzęcia lub ten, kto się zwierzęciem posługuje, odpowiedzialny jest za szkodę, jaką ono wyrządziło. Redakcja przepisu, a zwłaszcza użycie zwrotu "właściciel zwierzęcia" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że cytowane przepisy odnoszą się wyłącznie do zwierząt hodowlanych. Ten kierunek wykładni akcentuje nowy kodeks cywilny, który w art. 431 expresis verbis podkreśla, iż odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez zwierzęta wiąże się tylko ze zwierzętami "chowanymi". Takie też stanowisko zajmuje literatura (por.: Prawo cywilne z orzecznictwem, literaturą i przepisami związkowymi, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1958, s. 232).Podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody objęte niniejszą sprawą nie może stanowić również ustawa z dnia 17.VI.1959 r. o hodowli, ochronie zwierząt łownych i prawie łowieckim (Dz. U. Nr 36, poz. 226). Ustawa to bowiem nie stanowi lex specialis w stosunku do art. 148 i 149 k.z., gdyż dotyczy wyłącznie zwierzyny łownej, gdy tymczasem przepisy kodeksu zobowiązań mają na myśli zwierzęta pozostające pod władzą człowieka. Za szkody zaś wyrządzone przez zwierzynę łowną powołana ustawa przewiduje odpowiedzialność tylko w zakresie objętym art. 45, według którego Państwo odpowiada jedynie za szkody wyrządzone w plonach i uprawach rolnych przez dziki, jelenie i daniele. Wyjątkowy charakter tego przepisu nie dopuszcza wykładni rozszerzającej.Brak przepisu o odpowiedzialności Państwa - poza art. 45 pr. łowieckiego - za szkody wyrządzone przez zwierzynę łowną nie oznacza jednak, że powodowi w żadnym razie nie należy się odszkodowanie za wykazane w pozwie szkody.Będą mu one przysługiwały na zasadach ogólnych w razie wykazania, że szkoda powstała na skutek zaniedbań organizacyjnych ze strony organów odpowiedzialnych za porządek i bezpieczeństwo ośrodka wypoczynkowego położonego na skraju lasu D. Ludność wyjeżdżająca w celach rekreacyjnych ma prawo do bezpiecznego wypoczynku. Z drugiej strony służba leśna nie jest w stanie zapewnić pełnego bezpieczeństwa przed dziką zwierzyną. Administracja ośrodka ma jednak obowiązek zapewnić takie warunki bezpieczeństwa, jakie są możliwe w świetle zasad doświadczenia życiowego i obowiązku zwykłej dbałości o życie i zdrowie wypoczywających. W tak zakreślonych ramach ma w każdym razie obowiązek przestrzec wypoczywających o grożącym niebezpieczeństwie przez wywieszenie odpowiednich ostrzeżeń. Byłoby to niezbędne w razie powtarzania się nieszczęśliwych wypadków spowodowanych przez dziką zwierzynę. Społeczeństwo bowiem albo zrezygnuje z odwiedzania takiego lasu, albo zachowa szczególną czujność. Zaniedbanie tego obowiązku ze strony zarządu ośrodka wypoczynkowego może uzasadniać odpowiedzialność Państwa za wynikłe stąd szkody na podstawie ustawy z dnia 15.XI.1956 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 243).Skoro Sąd Powiatowy, wychodząc z odmiennych założeń, okoliczności tych nie miał na uwadze, zaskarżony wyrok ulega uchyleniu a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 388 k.p.c.).Biorąc pod uwagę, że te same względy przemawiają za uwzględnieniem rewizji w stosunku do drugiego pozwanego, który nie wniósł rewizji, Sąd Najwyższy orzekł przy zastosowaniu art. 384 k.p.c.