III CZP 89/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława O. przy uczestnictwie Heleny W., Władysława O., Tadeusza O. i Józefa O. o stwierdzenie praw do spadku po Agnieszce O., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 15 lipca 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 187 postępowania spadkowego z 1946 r. stosuje się nadal do spadków otwartych przed dniem wejścia w życie k.c., czy też taki spadek do tej chwili nie przyjęty ma być uważany za spadek wakujący w rozumieniu przepisu art. LIV przepisów przechodnich do k.c.?"uchwalił:Art. LIV przepisów wprowadzających kodeks cywilny nie stosuje się do spadków spoczywających w rozumieniu § 547 austriackiego kodeksu cywilnego. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Stanisław O. złożył wniosek o stwierdzenie, że spadek po jego matce, Agnieszce vel Agacie O., zmarłej w dniu 12 sierpnia 1940 r., składający się z gospodarstwa rolnego, przeszedł z mocy ustawy na niego. Postanowieniem z dnia 23 marca 1966 r. Sąd Powiatowy w Suchej Beskidzkiej stwierdził, że spadek ten przeszedł na Skarb Państwa.Sąd Powiatowy uznał, że spadek po A. O. był spadkiem wakującym w rozumieniu art. LX przepis. wprow. k.c., gdyż żaden ze spadkobierców nie złożył oświadczenia o przyjęciu spadku, o którym mowa w art. 187 post. spadk. z 1946 r., a które było konieczną przesłanką dziedziczenia w rozumieniu § 547 austriackiego kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu wymienionego postanowienia podkreślono, że "Sąd przyjął, zgodnie z nauką prawa cywilnego reprezentowaną przez prof. dra F. Zolla, iż spadek wakujący jest to spadek, co do którego ustawowi spadkobiercy lub testamentowi nie złożyli oświadczenia o przyjęciu go, względnie złożyli oświadczenie o odrzuceniu spadku".Rozpoznając rewizję od wymienionego postanowienia Sąd Wojewódzki w Krakowie powziął wątpliwość, czy rozumowanie Sądu Powiatowego jest prawidłowe, i dlatego postanowieniem z dnia 15 lipca 1966 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. sformułowane wyżej pytanie prawne. W uzasadnieniu postanowienia Sądu Wojewódzkiego podkreślono w szczególności, że spadkobiercy Agnieszki O. są w posiadaniu spadku od chwili jej śmierci do dnia dzisiejszego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. LIV przep. wprow. k.c. (będącym odpowiednikiem art. XX § 1 przep. wprow. pr. spadk. z 1946 r.) przepisy kodeksu cywilnego o dziedziczeniu ustawowym Skarbu Państwa stosuje się, bez względu na rodzaj majątku, do wszelkich spadków otwartych przed dniem 1 stycznia 1947 r., jeżeli według przepisów obowiązujących przed tą datą spadki te były wakujące lub bezdziedziczne, chyba że postępowanie dotyczące spadku zostało już prawomocnie zakończone. Jeśli chodzi o spadki wakujące, to celem tego przepisu jest likwidacja niekorzystnych z punktu widzenia gospodarczego stanów faktycznych polegających na tym, że spadki przez wiele lat nie pozostają we władaniu spadkobierców. Ustawodawca uznał, że skoro spadkobiercy nie interesują się spadkiem, to z konieczności spadek powinien być przyjęty, jako wakujący, przez Skarb Państwa. Przepis art. LIV ma zastosowanie do spadków wakujących (i tak właśnie przez ustawę nazwanych) przewidzianych w art. 811-814 kodeksu cywilnego Napoleona, w myśl których spadek jest wakujący wówczas, gdy po upływie terminów "do namysłu nikt się z roszczeniem do spadku nie zgłasza, gdy nie ma znanego spadkobiercy, lub gdy spadkobiercy znani spadku się zrzekli", a więc gdy spadek nie został faktycznie przez osoby wymienione objęty.Całkowicie inna jest sytuacja przewidziana w § 547 kodeksu cywilnego austriackiego, według którego przed przyjęciem spadku osobom powołanym do dziedziczenia nie przysługuje przymiot spadkobiercy, gdyż "przed przyjęciem spuścizny przez dziedzica uważa się ją tak, jak gdyby jeszcze przez zmarłego była posiadana". Jak z tego wynika, w § 547 austriackiego kodeksu cywilnego nie chodzi o spadki, którymi nikt się faktycznie nie interesuje, lecz o spadki, co do których nie przeprowadzono wymaganych formalności. Spadki takie nie są więc spadkami wakującymi w przedstawionym wyżej znaczeniu i nigdy nie były tak określane. Spadek określony w § 547 kodeksu austriackiego był tzw. spadkiem spoczywającym (hereditas iacens). Wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu postanowienia Sądu Powiatowego, tak właśnie problem ten jest przedstawiony przez F. Zolla, który expressis verbis przeciwstawia pojęcie hereditatis iacentis pojęciu spadku wakującego (F. Zoll: Prawo cywilne, t. IV, s. 206).Dodać należy, że traktowanie jako spadków wakujących w rozumieniu art. LIV przep. wprow. k.c. spadków spoczywających w wyżej podanym znaczeniu, a więc spadków z reguły pozostających w faktycznym władztwie spadkobierców, prowadziłoby do wyników społecznie i gospodarczo całkowicie niepożądanych i wypaczyłoby sens tego przepisu, przyznającego - jak zaznaczono - z konieczności Skarbowi Państwa te spadki, którymi uprawnieni się nie interesują.Powyższe wyjaśnienia uzasadniają treść niniejszej uchwały.