RNw 46/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski.Sędziowie: płk J. Badecki, płk J. Drohomirecki, płk Z. Krasuski (sprawozdawca), płk A. Porzecki, płk J. Radwański, płk W. Sieracki.Prokurator: płk M. Flemming.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) przez Prezesa Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 18 listopada 1963 r. pytania prawnego:"Czy ograniczenia wynikające z art. 55 § 4 k.k.W.P. w przedmiocie warunkowego zawieszenia wykonania kary dotyczą wszystkich wypadków wymienionych w art. 51 k.k. W.P., czy tylko tych, które określone zostały w art. 51 § 1 i § 2 lit. a) k.k.W.P.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Przepis art. 55 § 4 k.k.W.P. stanowi, że warunkowe zawieszenie wykonania kary nie stosuje się do osób wymienionych w art. 51 k.k.W.P.Z brzmienia art. 51 k.k.W.P., statuującego prawo sądu do wymierzenia kary wyższej o połowę od najwyższego ustawowego wymiaru kary przewidzianego za dane przestępstwo, wynika, że przepis ten odnosi się do: 1) "sprawcy" działającego w warunkach recydywy określonej w art. 51 § 1 k.k.W.P., 2) "przełożonego", który wspólnie z podwładnym popełnił przestępstwo albo był podżegaczem lub pomocnikiem w przestępstwie, dokonanym lub usiłowanym przez podwładnego (§ 2 lit. a) tegoż artykułu), 3) wypadków wskazanych w § 2 lit. b)-e) tegoż artykułu, gdzie ustawa określa pewne okoliczności czynu tak dalece obciążające, że mogą one uzasadniać nadzwyczajne obostrzenie kary.Tak więc przepis art. 51 k.k.W.P. wymienia tylko dwie kategorie osób jako sprawców przestępstwa, a mianowicie sprawcę działającego w warunkach recydywy (§ 1) i przełożonego działającego wspólnie z podwładnym (§ 2).Skoro w myśl przepisu art. 55 § 4 k.k.W.P. warunkowe zawieszenie wykonania kary nie stosuje się do osób wymienionych w art. 51 k.k.W.P., to zakaz ten - zgodnie z zasadami ścisłej interpretacji - można odnieść jedynie do sprawcy-recydywisty oraz do przełożonego działającego wspólnie z podwładnym. Na rzecz odmiennej wykładni normy art. 55 § 4 k.k.W.P., a w szczególności poglądu, że zakaz stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary odnosi się do wszystkich wypadków popełnienia przestępstwa w okolicznościach wymienionych w art. 51 k.k.W.P., można by przytoczyć następujące argumenty:Na mocy art. 51 k.k.W.P. sąd władny jest obostrzyć karę nie tylko recydywiście i wymienionemu w § 2 lit. a) tego artykułu przełożonemu, lecz również sprawcom przestępstw dokonanych w okolicznościach wymienionych w § 1 pod literami od b) do e) tegoż artykułu. W przepisie art. 55 § 4 k.k.W.P. ustawodawca dał wyraz swej woli niestosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary do tych osób, w stosunku do których dał sądowi prawo poważnego obostrzenia represji przez wymierzenie kary o połowę wyższej od najwyższego ustawowego jej wymiaru. Skoro zaś warunkowe zawieszenie wykonania kary, podobnie jak sam wymiar kary, odnosi się zawsze do osób, to użyte w art. 55 § 4 k.k.W.P. określenie: "nie stosuje się do osób wymienionych w art. 51 k.k.W.P." należy odnieść do wszystkich wypadków wskazanych w art. 51 k.k.W.P., bez względu na to, w jaki sposób osoby owe zostały określone w tym ostatnim przepisie ustawowym, tzn. czy przez wymienienie ich wprost, czy też przez dokonanie opisu popełnionego czynu. Nie można by bowiem było wytłumaczyć, dlaczego ustawodawca w wypadku przestępstw popełnionych w okolicznościach wymienionych w art. 51 § 2 lit. b)-e) k.k.W.P. dał sądowi możność wymierzenia kary o połowę wyższej od najwyższego ustawowego jej wymiaru, dopuszczając równocześnie możliwość jej zawieszenia.Przytoczona argumentacja jest nietrafna. Z faktu, że ustawodawca dał sądowi w art. 51 k.k.W.P. prawo obostrzenia kary przez podwyższenie górnej granicy ustawowego zagrożenia w wypadkach określonych już to cechami podmiotowymi sprawcy, już to cechami przedmiotowymi czynu - nie można wyciągać wniosku, jakoby wolą ustawy było uregulowanie w identyczny sposób zakazu stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary i zakresu nadzwyczajnego obostrzenia kary. Z tego że ustawa (art. 51 k.k.W.P.) podwyższa w pewnych okolicznościach górną granicę ustawowego zagrożenia, jeszcze nie wynika, aby w tychże okolicznościach wyłączała ona możność stosowania warunkowego zawieszenia kary. Jeżeli w art. 55 § 4 k.k.W.P. ustawa używa słów "nie stosuje się do osób wymienionych w art. 51 k.k.W.P.", które wyraźnie odnoszą się do "osób wymienionych", a nie np. do "wypadków określonych" w art. 51 k.k.W.P., to rozciąganie zakazu wymienionego w art. 55 § 4 k.k.W.P. na wszystkie wypadki określone w art. 51 k.k.W.P. pozostawałoby w sprzeczności z wyraźnym tekstem ustawy, kory mówi przecież o "osobach wymienionych w art. 51 k.k.W.P."Przepisy o zakazie warunkowego zawieszenia kary mają w systemie k.k.W.P. (kodeks ten zezwala na warunkowe zawieszenie wykonania każdej kary pozbawienia wolności bez względu na jej wysokość - art. 55 § 1 k.k.W.P.) charakter wyjątkowy i z tej racji podlegają ścisłej interpretacji. Rozszerzająca wykładnia normy art. 55 § 4 k.k.W.P. nie dałaby się pogodzić z podstawowymi zasadami wykładni prawa karnego materialnego, stosowanymi przez nasze sądy.Za tym, że zakaz z art. 55 § 4 k.k.W.P. dotyczy jedynie "osób wymienionych" w art. 51 k.k.W.P., a nie w ogóle "wypadków, o jakich mowa w tym ostatnim przepisie", przemawia nie tylko wyraźny tekst ustawy (wykładnia słowna), lecz także wykładnia logiczna i semantyczna. Nie dałoby się przecież wyjaśnić, dlaczego ustawa miałaby np. zabraniać warunkowego zawieszenia kary (bez względu na zachodzące w sprawie okoliczności łagodzące) w wypadku kradzieży mienia indywidualnego z art. 61 § 1 k.k.W.P. (por. art. 51 § 2 lit. d), skoro równocześnie przepisy o ochronie własności społecznej nie wyłączają warunkowego zawieszenia kary w wypadku targnięcia się na mienie społeczne (por. art. 8 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228).Popełnienie przestępstwa w okolicznościach określonych w art. 51 § 2 lit. b)-e) k.k.W.P., uznanych przez ustawę za szczególnie obciążające (skoro dają one sądowi podstawę do wyjścia nawet poza górną granicę ustawowego zagrożenia), powinno być brane pod uwagę przez sąd przy rozważaniu zastosowania w sprawie przepisów art. 55 § 1 i 2 k.k.W.P. i może przemawiać - w powiązaniu z innymi okolicznościami sprawy - przeciwko warunkowemu zawieszeniu wykonania kary. Jednakże bezwzględny zakaz z art. 55 § 4 k.k.W.P. nie dotyczy wypadków określonych w art. 51 § 2 lit. b)-e) k.k.W.P., lecz tylko sprawcy, o jakim mowa w art. 51 § 1 k.k.W.P., oraz przełożonego (art. 51 § 2 lit. a) k.k.W.P.) - jako osób wymienionych w omawianym przepisie, do których jedynie odnosi się norma art. 55 § 4 k.k.W.P.