II CR 518/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: M. Grudziński (sprawozdawca), J. Czajkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Domu Techniczno-Handlowego (Przedsiębiorstwo Państwowe) w W. przeciwko Władysławowi B. o 241.127,55 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach-Ośrodek Zamiejscowy w Częstochowie z dnia 4 września 1964 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w ten tylko sposób, że zasądzoną tym wyrokiem sumę zł 120.653,77 obniżył do 80.375,85 zł; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneNa mocy umowy dostawy z dnia 23 maja 1961 r. Władysław B. zobowiązał się wobec Domu Techniczno-Handlowego, że w terminie do 31 grudnia 1961 r. dostarczy Centrali Zaopatrzenia Górnictwa i Energetyki 9.820 sztuk części zamiennych do maszyn górniczych.W myśl powyższej umowy B. zobowiązał się - w razie jej niewykonania - zapłacić odszkodowanie w wysokości 30% wartości dostawy. W powództwie wytoczonym dnia 8 listopada 1962 r., Dom Techniczno-Handlowy domagał się zasądzenia od B. sumy zł 241.127,55 twierdząc, że mimo przedłużenia terminu części dostawy, nie wykonał on jej co do przedmiotów wartości 803.758,50 zł; 30% tej sumy stanowi przedmiot powództwa. Pozwany bronił się między innymi tym, że umowy nie wykonał, ponieważ nie mógł otrzymać reglamentowanych towarów niezbędnych do produkcji, oraz że powodowe Przedsiębiorstwo nie poniosło wskutek niewykonania tej umowy żadnych strat.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego 120.563,77 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki stwierdził, że w myśl art. 84 § 1 k.z. odszkodowanie umowne należy się wierzycielowi bez potrzeby wykazania przezeń jakiejkolwiek szkody. Pozwany nie mógł się bronić brakiem materiałów reglamentowanych potrzebnych do produkcji jako okolicznością uwalniającą go od odpowiedzialności, ponieważ w § 2 umowy stwierdził, że "na określone w umowie ilości artykułów posiada zabezpieczenie materiałowe (...)". Niewykonanie więc umowy nastąpiło z winy pozwanego. Ponieważ jednak miał on istotnie trudności przy nabywaniu materiału do produkcji, w czym nie orientował się dostatecznie przy zawieraniu umowy i dlatego zgodził się na zbyt wysokie odszkodowanie umowne, oraz ponieważ powodowe Przedsiębiorstwo nie twierdzi, by poniosło szkodę - przeto Sąd Wojewódzki na podstawie art. 85 § 1 k.z. zredukował odszkodowanie umowne, jako rażąco wysokie, o połowę.Rewizja pozwanego wnosi o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie powództwa bądź o zmniejszenie odszkodowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek o oddalenie powództwa jest nieuzasadniony, argumenty bowiem przytoczone w zaskarżonym wyroku przekonują, że brak było podstaw do uwolnienia pozwanego od odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Wniosek o zmniejszenie odszkodowania "do minimum" wymaga rozważenia, jak dalece sąd może - na podstawie przepisu art. 85 § 1 k.z. - zmniejszyć odszkodowanie umowne przy dostawach, robotach i usługach na rzecz jednostek państwowych (ustawa z dn. 28 grudnia 1957 r. - Dz. U. Nr 3, poz. 7). Art. 8 powyższej ustawy przewiduje, że każda umowa, do której mają zastosowanie przepisy tej ustawy, powinna "(...) określać sankcje na przypadek niewykonania lub nieterminowego wykonania świadczenia".W myśl § 26 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1958 r. w sprawie dostaw, robót i usług na rzecz jednostek państwowych (Dz. U. Nr 6, poz. 17) "odszkodowanie umowne na rzecz zamawiającego ustala się zależnie od wartości i znaczenia przedmiotu umowy: (...) (p. 2) - w wypadku niewykonania umowy - w wysokości co najmniej 10% wartości niewykonanego świadczenia".Z przepisów powyższych wynika wyraźnie, że ustawodawca, w trosce o wykonanie zadań przez jednostki państwowe, określił wysokość minimalnego ich zabezpieczenia przed wadliwą kooperacją. Jeśli więc sąd dochodzi do wniosku, że istnieją warunki z art. 85 § 1 k.z. do zmniejszenia umownego odszkodowania, to nie może osłabiać realizacji wskazanego wyżej zamiaru ustawodawcy i miarkować to odszkodowanie poniżej minimum, jakie ustanowił § 26 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów. Odszkodowanie bowiem w wysokości minimalnej kary umownej przewidzianej w powołanym przepisie nie może być w tych warunkach uznane za rażące w rozumieniu art. 85 k.z.W sprawie niniejszej strony, jak wspomniano, określiły odszkodowanie umowne na 30% wartości nie wykonanego świadczenia. Zaskarżony wyrok trafnie określa wysokość tego odszkodowania jako rażąco wygórowaną. Przytoczone w zaskarżonym wyroku i nie kwestionowane przez powodowe Przedsiębiorstwo okoliczności, że nie poniosło ono żadnych szkód oraz że po stronie pozwanego rzemieślnika zachodził brak dostatecznego doświadczenia, co powinno było mieć na uwadze także powodowe Przedsiębiorstwo - uzasadniają, zdaniem Sądu Najwyższego, wniosek, że przypadające od pozwanego odszkodowanie powinno być zmniejszone do 10% wartości nie wykonanego świadczenia. Stanowi to sumę 70.375,85 zł, do tej więc sumy zostało zmniejszone zasądzone od pozwanego odszkodowanie (art. 386 k.p.c.).