III PO 31/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: W. Formański, W. Glabisz, S. Graban, K. Piasecki, F. Szczepański (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem wiceprokuratora Generalnej Prokuratury PRL w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. przeciwko Karolowi C. o zapłatę, po rozpoznaniu przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 25 września 1964 r. następującego zagadnienia prawnego:"Czy przepis art. 7 § 1 k.p.c. ma zastosowanie w wypadku, gdy skazanie uważa się za niebyłe w rozumieniu art. 64 k.k."?uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Przepis art. 7 § 1 k.p.c. (tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394) stosuje się również w wypadku, gdy prawomocnym wyrokiem skazującym sądu karnego orzeczono warunkowe zawieszenie wykonania kary i gdy z powodu niezarządzenia wykonania tej kary w przepisanym terminie uważa się orzeczone skazanie z mocy art. 64 k.k. za niebyłe. Uzasadnienie faktyczneZa stanowiskiem wyrażonym w przepisach art. 7 § 1 d.k.p.c., że ustalenia prawomocnego wyroku skazującego co do spełnienia przestępstwa obowiązują w procesie cywilnym, przemawiają względy ekonomii procesowej, mające na celu zapobieżenie ponawianiu czynności, często żmudnych i długotrwałych a zmierzających do ustalenia przestępstwa, którego istnienie z reguły prawidłowo i prawomocnie zostało już stwierdzone. Sąd bowiem w postępowaniu karnym obowiązany jest również bezwzględnie dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej, mając przy tym do tego odpowiednie środki, nawet niedostępne w postępowaniu cywilnym (np. śledztwo). Stanowisko powyższe zapobiega także powstaniu rozbieżności w orzecznictwie sądowym, a tym samym umacnia powagę wymiaru sprawiedliwości.Takie są więc zadania art. 7 § 1 d.k.p.c.Bezbłędna zatem wykładnia przepisów art. 7 d.k.p.c. ułatwia prawidłowe wyświetlenie sprawy cywilnej, nie prowadzi zaś do pogłębienia bądź utrwalenia skutków skazania, jakiemu uległ pozwany we wcześniejszym procesie karnym. Na tego rodzaju tendencje bynajmniej nie wskazują powyższe rozważania ani racja prawna omawianych przepisów. Poza bowiem zapewnieniem prawidłowego wyjaśnienia sprawy przepisy art. 7 d.k.p.c. zapewniają nawet obronę skazanemu (§ 2), gdy nie bronił się w postępowaniu karnym, aczkolwiek miał możliwości tej obrony. Także więc i w tej sytuacji, polegającej na braku należytej staranności skazanego w procesie karnym, może on uczestniczyć w postępowaniu dowodowym w procesie cywilnym.Od powyższych zadań przyświecających przepisom art. 7 d.k.p.c. zupełnie odmienne są cele art. 64 k.k. Polegają one na tym, że jeżeli w ciągu trzech miesięcy po upływie okresu warunkowego zawieszenia sąd nie zarządzi wykonania kary, skazanie uważa się za niebyłe. Oznacza to, że po upływie tego okresu niemożliwe jest już wykonanie kary; następuje zatarcie skazania i przywrócenie praw utraconych na skutek skazania. Jest to więc rehabilitacja w zakresie prawa karnego. Tego rodzaju rehabilitacja, nie polegająca na uniewinnieniu, lecz występująca dopiero z upływem trzech miesięcy licząc od daty zakończenia okresu warunkowego zawieszenia wykonania kary, nie może - podobnie jak ułaskawienie, amnestia czy zatarcie skazania - wywierać niekorzystnych skutków w sferze cywilnoprawnej roszczeń poszkodowanych.W kwestii podobnej do omawianej w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy wypowiedział się już w dwóch orzeczeniach. Według orzeczenia z dnia 18 marca 1961 r. I CR 244/60 (OSN zesz. IV 1962 r., poz. 135) zatarcie skazania nie wyłącza zastosowania przepisów art. 7 § 1 d.k.p.c. Orzeczenie zaś z dnia 13 stycznia 1958 r. 3 CR 511/57 nie dotyczy wprawdzie wypadków przewidzianych w art. 64 i 90 k.k., lecz amnestii, jednakże nie jest ono bez znaczenia dla omawianego zagadnienia, skoro dotyczy wypadku rehabilitacji z art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r.Omawiana rehabilitacja z art. 64 k.k. nie unicestwia prawomocnego wyroku skazującego. Wyrok ten istnieje nadal i nawet w pewnym zakresie wywołuje skutki przewidziane w prawie karnym, bo przecież nie zwraca się skazanemu skonfiskowanych przedmiotów, które przeszły na własność Państwa (art. 5 ust. 2 i art. 12 dekretu z dnia 22.X.1947 r. o przepadku majątku - Dz. U. Nr 65, poz. 390). Wykonaniu podlega również część tego wyroku, która uwzględnia powództwo adhezyjne. Pewne znaczenie zachowuje także część orzeczenia skazującego, która pozostawia powództwo bez rozpoznania, a to ze względu na poprzednią przerwę i dalszy bieg przedawnienia. W tej więc sytuacji, skoro wyrok skazujący istnieje nadal i nawet może wywoływać skutki prawne w zakresie prawa karnego i cywilnego, to tym bardziej ustalenia tego wyroku co do popełnienia przestępstwa nadal obowiązują w procesie cywilnym.Istota kary oraz jej cele polegają według ogólnie przyjętego poglądu na odpłacie, jakby odwecie za naruszenie obowiązującego w społeczeństwie porządku prawnego, na nauczaniu skazanego uczciwej pracy i na zabezpieczeniu społeczeństwa przed szkodliwą działalnością przestępcy. Te cele kary mogą być z reguły osiągalne przez jej wykonanie. Przepisy zatem dotyczące warunkowego zawieszenia wykonania kary są przepisami wyjątkowymi i dlatego według powszechnie przyjętych zasad nie podlegają one wykładni rozszerzającej. Wobec tego odnoszą się one do wypadków wyraźnie w tych przepisach przewidzianych.W szczególności według art. 64 k.k. skazanie uważa się za niebyłe, a skazany odzyskuje prawo wyborcze, prawa opiekuńcze, prawa wykonywania zawodu oraz zdolność do uzyskania innych praw utraconych. Przytoczone więc przepisy i przewidziane w nich skutki ograniczają się do kręgu następstw z zakresu prawa karnego. Z tego względu przepisów tych nie można w drodze wykładni rozszerzającej stosować do jakichś dalszych sytuacji nie przewidzianych w tych przepisach, do jakich niewątpliwie należy zaliczyć sytuacje związania sądu cywilnego treścią prawomocnego wyroku skazującego, przewidzianą w art. 7 § 1 d.k.p.c. Związanie to bowiem - jak to wynika z całokształtu niniejszych rozważań - nie jest równoznaczne z utraceniem przez skazanego jakichkolwiek praw z zakresu prawa karnego. Praw zaś cywilnych rehabilitacja nie może dotyczyć poza wypadkami przewidzianymi w ustawie (np. art. 4 pkt 2 dekretu z 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę oraz zabezpieczenia ciągłości pracy - Dz. U. Nr 2, poz. 11).Gdyby przyjąć odmienny pogląd niż wyżej przedstawiony, to trzeba by dojść do wniosku, że przepisy art. 7 d.k.p.c. nie mają w ogóle zastosowania do wyroków skazujących w wypadkach warunkowego zawieszenia wykonania kary. Taka sytuacja byłaby pozbawiona wszelkiej podstawy prawnej, gdyż art. 7 d.k.p.c. nie przewiduje rozróżnienia prawomocnych wyroków skazujących. Trudno zaś byłoby przyjąć, że przepisy te mają zastosowanie do wyroków orzekających warunkowe zawieszenie wykonania kary w zależności od przypadkowej jedynie okoliczności, czy poszkodowanemu uda się przeprowadzić procesu cywilny przeciwko skazanemu przed upływem terminu przewidzianego w art. 64 k.k.Rozważania powyższe prowadzą do udzielenia na przedstawione pytanie odpowiedzi, zamieszczonej w sentencji niniejszej uchwały.