I CR 453/57

SentencjaW każdym wypadku ustalenia przez sąd karny spełnienia przez pozwanego w sprawie cywilnej przestępstwa z art. 286 § 2 k.k. polegającego na przywłaszczeniu sobie konkretnie określonej sumy pieniężnej czy też konkretnie oznaczonej rzeczy, ustalenie takie - o ile nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 7 § 2 k.p.c. - jest dla sądu cywilnego wiążące.Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centralnego Zarządu Przemysłu Maszynowego w Warszawie przeciwko H. Ż. na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 13 września 1956 r. zaskarżony wyrok w części dotyczącej zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty zł. 8.270,54 uchylił i sprawę da ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy przekazał, w pozostałej części rewizję pozwanego oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę zł. 87.012 z odsetkami i kosztami procesu. Kwota ta ustalona w obecnie obowiązującej walucie stanowi równowartość pierwotnie dochodzonej pozwem należności w wysokości zł. 2.624.716 w dawnej walucie oraz kwoty zł. 275.684,69 w dawnej walucie, o którą w toku procesu rozszerzono powództwo. Co do pierwszej z tych kwot (2.624.716) Sąd Wojewódzki przyjął odpowiedzialność pozwanego opierając się na ustaleniach prawomocnego wyroku skazującego karnego i czując się z nimi związany zgodnie z art. 7 k.p.c. Co do drugiej kwoty (zł. 275.684,69), to wprawdzie nie była ona przedmiotem postępowania karnego, tym niemniej Sąd Wojewódzki uznał to roszczenie za udowodnione nie budzącymi wątpliwości dokumentami dołączonymi do akt sprawy.Pozwany zaskarżył orzeczenie Sądu Wojewódzkiego wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Skarżący przede wszystkim zarzucił naruszenie art. 7 k.p.c. wyrażając pogląd, że skazujący wyrok karny "obowiązuje sąd cywilny co do formy, lecz nigdy co do wysokości sum". W związku z tak sformułowanym zarzutem rewizyjnym należy stwierdzić, że istotnie Sąd Najwyższy w wielu orzeczeniach wyraził pogląd iż ustalenie w wyroku skazującym za przest. art. 286 § 1 k.k. powstania efektywnej szkody oraz określenie jej wysokości nie wiąże sądu cywilnego i nie zwalnia go od obowiązku dokonania własnych ustaleń w tym zakresie - z uwzględnieniem jednak materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym. Dla uzasadnienia tego poglądu Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13.I.1955 r. sygn. I C. 1123/55 (OSN z.III z 1957 r., poz. 67) przytoczył że "w postępowaniu cywilnym wiążące są z mocy art. 7 k.p.c. te tylko ustalenia skazującego wyroku karnego, które dotyczą elementu przestępstwa, tj. istoty objętej tym wyrokiem czynu przestępnego, nie jest natomiast sąd cywilny związany żadnymi innymi zawartymi w wyroku karnym ustaleniami choćby dotyczyły bezpośrednich następstw przypisanego pozwanemu czynu".Przedstawiony wyżej pogląd nie może jednak mieć zastosowania w niniejszej sprawie z następujących przyczyn.Dla bytu przestępstwa z art. 286 § 2 k.k. konieczne jest ustalenie bądź przekroczenia władzy, bądź niedopełnienia obowiązku i związanego z nim działania na szkodę interesu publicznego lub prywatnego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej dla siebie lub innej osoby. Ustalenie zatem wysokości szkody nie jest niezbędnym elementem wyroku karnego skazującego sprawcę za popełnienie przest. z art. 286 § 2 k.k. jeżeli chodzi o winę choć nie jest ono obojętne dla wymiaru kary. Nie oznacza to jednak aby ustalenie przez sąd karny szkody i jej wysokości nigdy nie wiązało sądu cywilnego.Prawomocnym wyrokiem z dnia 1.7.1948 r. sygn. VI Kdor. 86/48 Sąd Okręgowy w Warszawie uznał pozwanego winnym tego, że w siedmiu wypadkach, bliżej opisanych w sentencji wyroku, mając powierzony sobie nadzór nad prawidłowym i prawnym przydziałem materiałów elektrotechnicznych przede wszystkim dla władz i urzędów państwowych, bezprawnie przydzielił określonym w sentencji osobom materiały elektrotechniczne, oraz, że otrzymanych za te materiały kwot w łącznej wysokości zł. 2.624.716 w dawnej walucie nie wpłacił do kasy Oddziału Warszawskiego Centrali Handlowej Przemysłu Elektrotechnicznego w Warszawie, lecz przywłaszczył, zużywając je dla siebie. Jak wynika z sentencji tego wyroku czyn przestępny pozwanego polegał: 1) na bezprawnym przydzieleniu materiałów osobom nieuprawnionym za otrzymaną od nich stałą "prowizję" i 2) na przywłaszczeniu i zużyciu dla siebie ściśle oznaczonych w sentencji kwot wpłaconych przez te osoby jako należność za przydzielone materiały. Zarówno czyny określone w pkt. 1 jak i w pkt. 2 są istotnymi elementami przestępstwa przypisanymi pozwanemu w prawomocnym wyroku skazującym, nie mógł więc sąd cywilny bez naruszenia art. 7 k.p.c. prowadzić postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia, że wbrew treści wyroku karnego pozwany nie przywłaszczył i nie zużył dla siebie określonych w tym wyroku kwot, to znaczy że nie popełnił on przestępstwa przedstawionego wyżej w pkt. 2. Prawidłowa bowiem wykładnia art. 7 k.p.c. prowadzi do wniosku, że - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w § 2 tego artykułu, sąd cywilny nie może dokonać co do spełnienia przestępstwa ustaleń odmiennych od ustaleń zapadłego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego tj. nie może ustalić, że pozwany nie popełnił przestępstwa przypisanego mu w wyroku skazującym. W każdym przeto wypadku ustalenia przez sąd karny spełnienia przez pozwanego w sprawie cywilnej przestępstwa z art. 286 § 2 k.k. polegającego na przywłaszczeniu sobie konkretnej określonej sumy pieniężnej, czy też konkretnie oznaczonej rzeczy ustalenia takie - o ile nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 7 § 2 k.p.c. - jest dla sądu cywilnego wiążące. Na uzasadnienie tego poglądu należy jeszcze dodać, że takie przywłaszczenie wskazuje również znamiona przestępstwa z art. 262 § 2 k.k. i w wypadku gdy przywłaszczenia dopuści się urzędnik popełniony czyn podpada pod art. 262 i 286 k.k. na podstawie art. 36 k.k. o zbiegu przepisu ustawy karnej. Nie wymaga zaś bliższego uzasadnienia, że przywłaszczenie mienia jest jednym z istotnych elementów przestępstwa przewidzianego w art. 262 § 2 k.k. i że ustalenie przedmiotu tego przestępstwa przez sąd karny jest ustaleniem co do spełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 7 k.p.c.Reasumując należy stwierdzić, że ustalenie prawomocnego wyroku karnego co do popełnienia przestępstwa wiążącymi sąd cywilny z mocy art. 7 k.p.c. są takie ustalenia, których obalenie w postępowaniu cywilnym musiałoby doprowadzić do wniosku, że skazany nie popełnił przestępstwa przypisanego mu w wyroku karnym. Tego rodzaju ustalenia wiążą sąd cywilny i nie mogą być wzruszone w postępowaniu cywilnym, o ile nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 7 § 2 k.p.c.Ponieważ w niniejszej sprawie chodzi właśnie o takie ustalenie prawomocnego wyroku skazującego, przeto zasadnie postąpił sąd wojewódzki, przyjmując te ustalenia za wiążące w procesie cywilnym. Jako bezprzedmiotowy zatem należy w konsekwencji potraktować zarzut niedołączenia w postępowaniu w I instancji akt sprawy karnej, skoro wiążące sąd cywilny ustalenia sądu karnego mieszczą się w sentencji wyroku skazującego, którego odpis dołączono do akt sprawy cywilnej.Nie można natomiast odmówić racji skarżącemu o ile kwestionuje prawidłowość postępowania i ustaleń zaskarżonego wyroku co do kwoty zł. 275.684,69 o którą rozszerzono powództwo. Kwota ta nie była przedmiotem postępowania karnego, sąd wojewódzki nie poczynił zaś dostatecznych ustaleń uzasadniających obciążenie nią oskarżonego. Wprawdzie w tym zakresie sąd wojewódzki powołał się na dokumenty nie budzące wątpliwości, jednak zasadność roszczenia w tym zakresie z dołączonych dokumentów jeszcze nie wynika. Sąd wojewódzki miał zapewne na myśli odpisy dokumentów na k. 83-86 akt sprawy. Otóż z pierwszego z odpisów tych dokumentów (k. 83) oznaczanego najpewniej omyłkowo podaną datą "4 grudnia 1948 r." wynika że Oddział Warszawski CHPE zamówił w Fabryce Kabli i Walcowni Miedzi w Ożarowie określoną ilość drutu nawojowego. Z odpisu tego dokumentu nie wynika kto go podpisał. Z odpisu awizacji na k. 84 wynika wykonanie zamówienia Oddziału Warszawskiego CHPE z dnia 28.VIII.1946 r. na kręgi określone w tej awizacji. Z odpisu na k. 88 wynika również wykonanie przez Fabrykę Kabli w Ożarowie zlecenia Oddziału Warszawskiego z dnia 28.VIII.1946 r. Wreszcie z odpisu pisma Ekspozytury Rejonowej w Warszawie Centrali Handlowej Przemysłu Elektrotechnicznego wynika, że druty nawojowe odebrał i pokwitował pozwany Ż. Oświadczenie zawarte w tym piśmie nie jest dowodem pobrania lecz stwierdzenie wspomnianej Ekspozytury Rejonowej. Ponieważ pozwany zaprzeczył temu twierdzeniu w piśmie procesowym z dnia 20.IX.1954 r. (k. 153 i nast.) należało przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, a w szczególności zbadać dokumenty, na których Ekspozytura Rejonowa oparła swoje twierdzenia. Skoro tego nie uczyniono sprawa w tym zakresie nie dojrzała do wyrokowania. Wobec naruszenia art. 218 § 1, 236 § 1, 242 § 1, 326 i 336 k.p.k. zaskarżony wyrok w części dotyczącej zasądzenia kwoty zł. 8.270,54 oraz w części rozstrzygającej o kosztach procesu ulega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy w tym zakresie na podstawie art. 384 w zw. z art. 109 § 2 k.p.c.W pozostałej części rewizja jako nieuzasadniona ulega oddaleniu na podstawie art. 383 k.p.c.