II CR 1168/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Robotniczej Spółdzielni Pracy "Obuwnik" w S. K. przeciwko H. M. i W. P. o 59.350,87 zł, na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze Ośrodek Zamiejscowy w Gorzowie Wlkp. z dnia 3 lutego 1961 r. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze - Ośrodek Zamiejscowy w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził - zgodnie z żądaniem pozwu - od pozwanych M. i P. solidarnie na rzecz powódki 49.350,87 zł (z 8% od 1.VII.1959 r. i kosztami sądowymi w kwocie 2.218 zł) ustaliwszy, że prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w S. K. z tymczasową siedzibą w D. z dnia 23.VIII.1960 r., Kp 146/60, pozwani zostali skazani z art. 286 § 2 k. k. za to, że od 1.X.1957 r. do 30.VI.1959 r.:1) pozwany M. jako kierownik Robotniczej Spółdzielni Pracy "Obuwnik" niedopełniając obowiązku sporządzenia kalkulacji wyrobu obuwia według kart bieżącego katalogu norm, zatwierdzał do wypłaty wyższe stawki za robociznę od przewidzianych w zatwierdzonych kartach bieżącego katalogu norm,2) pozwany P. jako główny księgowy zatwierdzał karty pracy i listy wypłat według zawyżonych przez pozwanego M. stawek, przez co obaj przyczynili się do nadpłaty 49.350,87 zł na szkodę powodowej spółdzielni.Sąd Wojewódzki uważając, że powyższe ustalenia wyroku karnego po myśli art. 7 k. p. c. wiążą go także i co do wysokości szkody - zasądził powództwo, gdyż uznał, że zarzuty pozwanych, dotyczące wysokości szkody i prawidłowości obliczenia stawek robocizny - są bezprzedmiotowe.Pozwani wnoszą w rewizji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji skarżący zarzucają:1) uchybienie art. 7 k.p.c. przez to, że Sąd Wojewódzki uznał się związanym wyrokiem karnym także w zakresie wysokości szkody,2) nieważność postępowania w stosunku do pozwanego H. M., ponieważ o tą samą pretensję toczył się już proces między tymi samymi stronami w sprawie sygn. C 295/60 Sądu Powiatowego w Drezdenku, zakończony prawomocnym wyrokiem zasądzającym od tego pozwanego na rzecz powódki kwotę 948,86 zł, którą to kwotę pozwany zresztą już zapłacił,3) prekluzję roszczenia w stosunku do pozwanego M., z którym stosunek pracy został rozwiązany więcej niż rok przed wniesieniem pozwu,4) nierozważenie treści akt karnych, z których mogłoby wynikać, że w latach 1957 i 1958 Zarząd Spółdzielni był upoważniony do opracowywania kalkulacji wyrobów Spółdzielni wspólnie z Radą Nadzorczą i następnie przedkładał kalkulację do zatwierdzenia Wojewódzkiemu Związkowi. Stawki natomiast przyjęte przez rewidenta obowiązywały dopiero w 1959 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Pozwany M. był kierownikiem i członkiem zarządu powodowej Spółdzielni. Odpowiedzialność jego za szkody wyrządzone Spółdzielni wynika więc z art. 45 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Dz. U. Nr 25, poz. 232 z 1960 r.) obowiązującej w czasie jego działalności. Odpowiedzialność ta w myśl cytowanego przepisu ulega przedawnieniu po upływie 5 lat od stwierdzenia szkody. Nie może więc mieć tu zastosowania przepis art. 473 k. z. o rocznej prekluzji roszczeń wynikających ze stosunku pracy i zarzut skarżącego w tym kierunku jest chybiony.Uzasadniony jest natomiast zarzut uchybienia art. 7 k.p.c. Sąd Wojewódzki bowiem bezpodstawnie uznał, że ustalenia wyroku sądu karnego, skazującego pozwanych za przestępstwo z art. 286 § 2 k. k. popełnione przez to, że zarządzając wypłatę robocizny według stawek wyższych niż wynikały z kart bieżącego katalogu norm, przyczynili się do nadpłaty pracownikom za wyrób obuwia kwoty 49.550,87 zł - wiążą sąd cywilny także w zakresie wysokości szkody i pełnej odpowiedzialności pozwanych za tę szkodę.Już niejednokrotnie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustalenia sądu karnego wiążą sąd cywilny co do faktu popełnienia przestępstwa w zakresie koniecznych znamion przestępstwa, ale nie co do wysokości szkody, jeżeli wysokość szkody nie jest istotna dla kwalifikacji przestępstwa. W takim przypadku oznaczenie wysokości szkody przez sąd karny nie zwalnia sądu cywilnego od obowiązku badania istnienia i wysokości szkody (Na przykład OSN z 22. XII. 1954 r., 1 C 163/53: Biuletyn GP z. 4, z 1956 r., s. 83 i OSN z 12. I. 1955 r. I C 1125/53 Zb. O. z. 3, z 1957 r. s. 67).Do istoty przestępstwa z art. 286 k.k., nie wyłączając § 2 tego przepisu, nie jest konieczne by szkoda powstała. W niniejszej sprawie zresztą wyrok sądu karnego nie zawiera bynajmniej ustalenia, że powodowa Spółdzielnia szkodę poniosła, a tylko że na skutek niewłaściwości działalności pozwanych nadpłacono pracownikom kwotę 49.550,87 zł. Takie ustalenie było potrzebne do zastosowania § 2 art. 286 k. k. w celu wykazania, że pracownicy ci odnieśli korzyść. Fakt nadpłaty pracownikom powyższej kwoty nie musi oznaczać, że strona powodowa szkodę i to w tej wysokości poniosła.Ustalenie, że powodowa Spółdzielnia na skutek nienależytego dopełnienia obowiązków przez pozwanych rzeczywiście poniosła szkodę, nie wykluczałoby też zastosowania przepisu art. 158 § 1 k.z., a więc nie zwalnia sądu od obowiązku ustalenia wszelkich okoliczności, które według treści tego przepisu mogą mieć wpływ na wysokość odszkodowania. Pozwani zarzucali na rozprawie, że stawki zatwierdzone były przez Radę Nadzorczą Spółdzielni, a stawki podane przez rewidenta wprowadzone zostały dopiero w 1959 r. Wedle twierdzeń pozwanych przedtem zarząd Spółdzielni wspólnie z radą nadzorczą przeprowadzili inną kalkulację. Pozwani twierdzili też, że w 1958 r. spółdzielnia uzyskała zyski ponad plan. Były to okoliczności, które mogły mieć wpływ na ustalenie wysokości odszkodowania.Sąd Wojewódzki, zasądzając powództwo w całości bez zbadania czy strona powodowa poniosła szkodę i w jakiej wysokości, a w przypadku ustalenia, że szkoda powstała, nie badając okoliczności mających znaczenie dla ustalenia wysokości należnego odszkodowania, naruszył przepisy art. 45 cyt. ustawy o spółdzielniach oraz art. 239, 157 i 158 k. z., a nadto uchybił przepisom art. 218 § 1 i 336 § 2 k. p. c, gdyż nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy i na skutek tego nie wskazał w uzasadnieniu swego wyroku faktycznej podstawy, poza powołaniem się na wyrok sądu karnego, co - jak wyżej wykazano - nie było wystarczające.Z tej przyczyny zaskarżony wyrok po myśli art. 384 k.p.c. należało uchylić.W ponownym postępowaniu Sąd Wojewódzki sprawdził, czy też w stosunku do pozwanego M. sprawa jest przynajmniej częściowo przesądzona, a w stosunku do pozwanego P. - czy nastąpiła choćby częściowa zapłata na poczet dochodzenia roszczenia.