VI KO 51/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: K. Czajkowski (sprawozdawca), J. Zembaty (współsprawozdawca), T. Krokosz, J. Majorowicz, F. Karolus, J. Pustelnik.Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przedstawionej na podstawie art. 24 lit. d) i art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) przez Ministra Sprawiedliwości w dniu 5 listopada 1963 r. kwestii prawnej:"1. Czy prowadzenie rozprawy przy drzwiach zamkniętych na zasadzie art. 487 § 1 k.p.k. wyłącza możliwość wykorzystania całości lub fragmentów wyjaśnień i zeznań składanych na rozprawie dla potrzeb informacji publicznej, za pisemnym zezwoleniem prezesa właściwego sądu?2. Czy w wypadku, gdy sąd dla nieletnich ze względów wychowawczych podejmuje decyzję o prowadzeniu rozprawy jawnie w trybie art. 487 § 1 k.p.k. - lub też prowadzi jawnie rozprawę w sprawie opiekuńczej - dopuszczalne jest wykorzystanie całości lub fragmentów wyjaśnień i zeznań składanych na rozprawie dla potrzeb informacji publicznej oraz czy wszystkie środki informacji publicznej mają być traktowane na równi?3. Czy rozpowszechnianie wyjaśnień i zeznań, w szczególności nagranie ich na taśmie magnetofonowej oraz sfilmowanie osób uczestniczących w rozprawie sądowej rozpoznawanej w sądzie dla nieletnich przy zastosowaniu art. 487 § 1 i § 2 k.p.k. oraz w sądzie działającym jako władza opiekuńcza może stanowić podstawę do pociągnięcia twórców bądź realizatorów do odpowiedzialności karnej z art. 255 k.k. przez osoby zainteresowane, zwłaszcza w sytuacji, w której osoby uczestniczące w postępowaniu sądowym nie są świadome faktu nagrywania ich zeznań bądź uruchomienia kamery filmowej na sali sądowej lub gdy brak jest zgody zainteresowanych?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Kodeks postępowania karnego żąda, aby rozprawa przeciwko nieletniemu odbywała się przy drzwiach zamkniętych; tylko wyjątkowo, jeżeli wymagają tego względy wychowawcze, dozwolona jest jawność tej rozprawy (art. 487 § 1 k.p.k.).W postępowaniu przed władzą opiekuńczą zasadą jest jawność posiedzenia; jednakże sąd w wyjątkowych wypadkach prowadzi sprawę nieletniego przy drzwiach zamkniętych (art. 23 k.p.n.). Przy wydaniu tych przepisów ustawodawca kierował się względami na dobro ogólnospołeczne oraz celami wychowawczymi działalności sądów w sprawach nieletnich. W szczególności z założeń ustawowych wynika, że do podstawowych obowiązków sądu przystępującego do rozpoznania sprawy nieletniego należy rozważenie kwestii, czy w konkretnej sprawie wchodzą w rachubę względy uzasadniające jawność (art. 487 § 1 k.p.k.) albo uchylenie jawności (art. 23 k.p.n.). Wskazuje na to poważne społeczne znaczenie zagadnienia sprowadzenia na drogę poszanowania prawa nieletniego, który popełnił przestępstwo, oraz zagadnienia wszechstronnego wyjaśnienia rodzicom, opiekunom i wychowawcom nieletnich tych niebezpieczeństw dla porządku prawnego, które niesie za sobą nienależyte wypełnienie przez nich obowiązków względem nieletnich.Zasadę rozpoznawania spraw nieletnich przy drzwiach zamkniętych chronią przepisy art. 227-280 k.p.k. w związku z art. 474 k.p.k. i art. 23 k.p.n., art. 164-165 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. oraz przepis art. 159 § 2 k.k.Art. 159 § 2 k.k. zabrania pod groźbą kary wszelkiego rozpowszechniania jakiejkolwiek wiadomości z rozprawy sądowej przeprowadzonej przy drzwiach zamkniętych w tych wyjątkowych wypadkach, co do których ustawa przewiduje wyłączenie jawności (art. 53 ust. 1 Konstytucji).Jeżeli przeto w myśl art. 487 § 1 k.p.k. oraz art. 23 k.p.n. posiedzenie sądowe w sprawie nieletniego odbywa się przy drzwiach zamkniętych, to jakiekolwiek rozpowszechnianie treści wyjaśnień lub zeznań z tego posiedzenia stanowi występek przewidziany w art. 159 § 2 k.k.Zgoda prezesa właściwego sądu albo nawet zgoda sądu, który daną rozprawę prowadzi, nie może przekreślić faktu, że posiedzenie sądowe z wyraźnego nakazu ustawy (por. art. 279 k.p.k.) lub z mocy decyzji wspomnianego sądu, wydanej na podstawie przepisów postępowania, zostało przeprowadzone przy drzwiach zamkniętych.II. 1. Pełna jawność rozprawy sądowej oznacza, że przebieg tej rozprawy, osoby biorące w niej udział i wypowiedzi tych osób, składane w czasie rozprawy, mogą bez ograniczeń docierać do wiadomości osób dorosłych (art. 282 k.p.k. i art. 162 § 2 k.p.c.). Sprawozdania prasowe lub audiowizualne z jawnej rozprawy sądowej, przedstawiające tę rozprawę zgodnie z prawdą, nie są więc bezprawne. Ustawa nie przewiduje również odpowiedzialności karnej za użycie w tym zakresie takich środków informacji publicznej, przez które (zwłaszcza - radio, kinematograf, telewizja) wiadomości z jawnej rozprawy sądowej dotrzeć mogą do niepełnoletnich odbiorców. Czuwanie żeby wiadomości komunikowane w ten sposób publiczności w myśl interesów społecznych, którym stosowanie owych środków ma służyć, nie docierało do nieletnich, co mogłoby na ich psychikę i moralność oddziałać ujemnie - stanowi codzienny obowiązek rodziców, opiekunów i wychowawców, niezależny od odpowiednich w tym względzie starań instytucji rozporządzających użyciem wspomnianych środków (głównie - kwestia godzin audycji czy emisji). Kwestia ta wiąże się zresztą z problemem jakichkolwiek publikacji audycji czy emisji, których treść w zasadzie dostępna jest każdemu.2. Skoro, jak wykazano wyżej, zgodne z prawdą relacje z jawnej rozprawy sądowej, w których podano treść wypowiedzi lub wizerunek osoby uczestniczącej w tej rozprawie, nie jest bezprawiem, to nie można mówić o odpowiedzialności karnej z art. 255 k.k. osoby, która jest twórcą lub wykonawcą tej relacji, nie dopuszcza się zaś umyślnych zniekształceń, mogących dać obraz niekorzystny dla dobrego imienia drugiej osoby.III. W końcu należy podkreślić, że Sąd Najwyższy, rozstrzygając omawianą kwestię prawną, nie rozważył związanych z nią zagadnień ogólnych, a zwłaszcza zagadnienia szczególnych postaci zjawiskowych czynu z art. 159 § 2 k.k., jak usiłowanie, podżeganie czy pomocnictwo, ani też sytuacji, w której z powodu braku społecznego niebezpieczeństwa czyn określony w art. 159 § 2 k.k. nie jest przestępstwem (por. uchwałę Izby Karnej S.N. z dnia 19 czerwca 1953 r. KO 13/53 - OSN poz. 52/53). Są to bowiem zagadnienia nie wymagające zasadniczej wykładni ustawy, które powinny być rozpatrywane i rozstrzygane na tle okoliczności konkretnego wypadku.