RNw 42/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S.N. płk K. Jankowski.Sędziowie: płk J. Badecki (sprawozdawca), ppłk M. Bieniaszewski, płk J. Drohomirecki, płk Z. Furtak, płk Z. Krasuski, ppłk A. Kruszka, płk K. Mioduski, płk J. Radwański, płk R. Różański, płk W. Sieracki, płk W. Winawer, płk Z. Wizelberg (współsprawozdawca).Prokurator: płk F. Mateja.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 28 października 1963 r. pytania prawnego:"Czy przepis art. 221 § 2 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123) o rozpoznaniu spraw w składzie jednego sędziego dotyczy także sądów wojskowych, czy też odnosi się tylko do sądu powiatowego, a sądy wojskowe rozpoznają sprawy określone w art. 221 § 1 ustawy karnej skarbowej w składzie przewidzianym w przepisach prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej"?po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa karna skarbowa wprowadza w części II odrębny tryb postępowania karnego w zakresie ścigania przestępstw w niej przewidzianych. Wprowadzenie odrębnego trybu postępowania odnosi się zarówno do osób podlegających według zasad ogólnych sądownictwu powszechnemu, jak i do osób podlegających właściwości sądów wojskowych. Stanowi o tym wyraźnie przepis art. 113 u.k.s.Regulując omawiany tryb postępowania, ustawa posługuje się dwiema metodami, a mianowicie: postępowanie przed organami finansowymi ustawa normuje wyczerpująco, z tym zastrzeżeniem, że w wielu wypadkach odwołuje się do przepisów procedury karnej (np. art. 139, 145, 149, 151, 152, 155 i inne), natomiast jeśli chodzi o postępowanie przed sądem, to ustawa przyjęła metodę odmienną, stanowiąc w art. 216, że "postępowanie przed sądem toczy się według przepisów kodeksu postępowania karnego ze zmianami wynikającymi z przepisów ustawy niniejszej". Jednakże co do obydwu wskazanych wyżej sposobów ustawa stanowi w art. 236 § 1, że "ilekroć ustawa niniejsza powołuje przepisy kodeksu karnego lub kodeksu postępowania karnego, wówczas w sprawach o przestępstwa podlegające właściwości sądów wojskowych stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu karnego Wojska Polskiego lub kodeksu wojskowego postępowania karnego", oraz w § 2, że "ilekroć ustawa niniejsza używa określenia »sąd« lub »prokurator«, należy w sprawach wymienionych w § 1 przez to rozumieć także właściwy sąd wojskowy lub właściwego prokuratora wojskowego".Wprowadzając odrębny tryb postępowania, ustawa reguluje szereg instytucji nie znanych zarówno procedurze karnej powszechnej, jak i procedurze karnej wojskowej. Należy zwłaszcza zaliczyć do nich udział w postępowaniu sądowym osób odpowiedzialnych posiłkowo lub zastępczo, udział interwenientów oraz postępowanie przeciwko nieobecnym. Ustawa wprowadza też do postępowania przed sądami wojskowymi niektóre instytucje nie znane procedurze karnej wojskowej, natomiast znane procedurze karnej powszechnej. Tak więc przepis art. 219 § 4 u.k.s. stanowi, że przepisy art. 500-508 k.p.k., dotyczące postępowania karno-administracyjnego, stosuje się również do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej oraz odpowiednio w postępowaniu przed sądami wojskowymi. W ramach tych przepisów art. 505 § 1 k.p.k. przewiduje, że sąd powiatowy rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego.W świetle przytoczonych przepisów brak jest podstaw do wyłączenia przed sądami wojskowymi mocy obowiązującej przepisu art. 221 u.k.s. Zwrócić przede wszystkim należy uwagę na to, że sama ustawa nie zawiera takiego wyłączenia, jakkolwiek w tych wypadkach, w których chciała to uczynić, stanowi o tym wyraźnie. Wskazać tu można na przepis art. 217 § 3 u.k.s., który przyznaje organowi finansowemu w postępowaniu przed sądami wojskowymi jedynie uprawnienia oskarżyciela posiłkowego, a nie oskarżyciela publicznego (działałby on zamiast prokuratora).Wola ustawodawcy co do rozpatrywania spraw karnych skarbowych przez sądy w składzie jednego sędziego wynika również z tekstu art. 221 u.k.s., który brzmi następująco:"§ 1. Sąd powiatowy rozpoznaje:1) w I instancji wszystkie sprawy, które w myśl ustawy niniejszej należą do właściwości sądu,2) sprawy rozstrzygnięte przez finansowe organy orzekające I instancji, w których złożono żądanie przekazania sprawy na drogę sądową.§ 2. Sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na jej okoliczności."Ponieważ w § 2 przy określeniu "sądu" opuszczono przymiotnik "powiatowy", przeto w powiązaniu z cytowanym wyżej art. 236 § 2 u.k.s. wynika tylko to, że sprawy o przestępstwa skarbowe rozpatrują wszystkie sądy, a więc również sądy wojskowe w składzie jednego sędziego - oczywiście z wyjątkiem przewidzianym w zdaniu drugim § 2 art. 236 u.k.s.Prawidłowość tego rozumowania potwierdza art. 222 u.k.s., w którego tekście przymiotnik określający sąd, tym razem "wojewódzki", nie został pominięty i znajduje się zarówno w § 1, jak i w § 2.W świetle powyższych wywodów nie ulega wątpliwości, że przepis art. 221 § 2 u.k.s. zdanie pierwsze ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. o rozpoznawaniu spraw karnych skarbowych w składzie jednego sędziego dotyczy także sądów wojskowych.Z drugiej strony nie można jednak pominąć tego, iż prawo o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej (Dz. U. z 1944 r. Nr 6, poz. 29) przyjęło w art. 18 ogólną zasadę, że "sądy wojskowe orzekają w składzie przewodniczącego i dwóch sędziów lub ławników" oraz że w myśl przepisu art. 221 § 2 u.k.s. zdanie drugie dopuszczalne jest rozpoznanie także spraw karnych skarbowych w składzie trzyosobowym, jeżeli kierownik sądu uzna to za wskazane ze względu na okoliczności sprawy. W szczególności celowość rozpoznania w składzie trzyosobowym może zachodzić w sprawach karnych skarbowych, w których oskarżonymi są oficerowie i podoficerowie zawodowi.