VI KZP 25/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: K. Dobesz (współsprawozdawca), Z. Kubec (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Augustyna B. i in., oskarżonych z art. 290 § 2 k.k. oraz z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 2 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:I).a) "Jakie kryteria decydują o zastosowaniu art. 377 lit. b) k.p.k., jeśli sprawa była rozpoznawana pod przewodnictwem sędziego, którego małżonek-prokurator brał udział w śledztwie. Czy zatem o wyłączeniu sędziego (powodującym nieważność wyroku z jego udziałem wydanego) decyduje jedynie wniesienie oskarżenia i popieranie go na rozprawie, czy też udział w istotnych czynnościach śledztwa, takich jak postanowienie o wszczęciu śledztwa, przedstawienie zarzutów podejrzanym, przesłuchanie ich, wydanie postanowień o tymczasowym aresztowaniu, polecenie prowadzenia śledztwa w trybie art. 235 § 2 k.p.k. z nadaniem kierunku śledztwa itp.?b)Jeśli przyjąć, że udział w śledztwie prokuratora-małżonka sędziego, który rozpoznał sprawę, nie powoduje nieważności wyroku na zasadzie art. 377 lit. b) k.p.k., to czy sędzia nie był w tych okolicznościach zobowiązany do złożenia wniosku o wyłączenie go na zasadzie art. 37 k.p.k., a jeśli wniosku takiego z własnej inicjatywy nie złożył, to czy okoliczność ta stanowi uchybienie procesowe przewidziane w art. 383 pkt 3 k.p.k. (powodujące z reguły uchylenie wyroku w celu ponownego rozpoznania w innym składzie)?II.Czy art. 7 pkt 4 dekretu o amnestii z dnia 20 lipca 1964 r. odnosi się jedynie do urzędnika, który przyjmuje lub żąda korzyści w związku z urzędowaniem (art. 290 k.k.), czy też i do osoby udzielającej korzyści (jako podżegacz lub pomocnik, art. 293 k.k.), jeśli czynność urzędnicza nie sprzeciwia lub nie ma sprzeciwiać się ustawie?" po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Przepis art. 34 § 1 lit. b) k.p.k. stanowiący, że sędzia nie może brać udziału w prowadzeniu sprawy, jeżeli jest małżonkiem m. in. oskarżyciela, nie daje podstaw do przyjęcia, iż chodzi w tym wypadku tylko o takiego oskarżyciela, który wnosił i popierał oskarżenie przed sądem. Ściganie bowiem przez oskarżyciela publicznego przestępstw jemu zastrzeżonych obejmuje nie tylko wniesienie i popieranie aktu oskarżenia przed sądem, lecz również postępowanie przygotowawcze. Wynika to w sposób oczywisty z rozdziału I księgi II k.p.k., który dotyczy oskarżyciela publicznego, oraz z księgi VI k.p.k., która dotyczy postępowania przygotowawczego.Biorąc powyższe pod uwagę, jak również uwzględniając cel wydania przepisów o wyłączeniu sędziego, polegający na zabezpieczeniu bezstronnego wymiaru sprawiedliwości przez usunięcie od rozpoznawania sprawy sędziego, który mógłby być zainteresowany w wyniku sprawy lub z góry uprzedzony na rzecz jednej ze stron - należy przyjąć, że nie może brać udziału w prowadzeniu sprawy m. in. sędzia, jeżeli jest małżonkiem oskarżyciela, który wprawdzie nie wnosił oskarżenia ani też nie popierał go na rozprawie, lecz prowadził śledztwo lub dochodzenie w tej samej sprawie.Z drugiej jednak strony, mając na względzie rodzaj i wagę przyczyn powodujących uznanie wyroku za nieważny (art. 377 lit. b) k.p.k.), wspomniany wyżej cel wydania przepisów o wyłączeniu sędziego oraz wyjątkowy charakter tych przepisów nie pozwalający na stosowanie do nich wykładni rozszerzającej, należy dojść do wniosku, że omawiany przepis art. 34 § 1 lit. b) k.p.k. nie wyłącza od wyrokowania sędziego, którego małżonek dokonał w toku śledztwa lub dochodzenia jedynie dorywczych czynności.Przez prowadzenie śledztwa lub dochodzenia należy rozumieć przedsięwzięcie w ich toku takich urzędowych czynności, które zmierzają do ustalenia stanu faktycznego i gromadzenia dowodów, jak np. przesłuchiwanie osób lub dokonywanie oględzin, a zatem takich czynności, które prowadzą do wytworzenia się pewnego poglądu na sprawę w świadomości dokonywającej ich osoby. Dorywczej zaś czynności przedsięwziętej np. po to, by zapobiec możliwemu udaremnieniu postępowania przygotowawczego, nie można objąć pojęciem prowadzenia śledztwa lub dochodzenia. I tak np. omawianym prowadzeniem nie będzie przesłuchanie zatrzymanego w trybie art. 153 § 3 k.p.k. i zarządzenie aresztowania bądź wypuszczenia na wolność. Nie prowadzi również śledztwa lub dochodzenia w danej sprawie prokurator z innego okręgu, do którego zwrócił się o przesłuchanie świadka prowadzący to śledztwo lub dochodzenie, ten ostatni bowiem czyni to w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie i gromadzenia dowodów, o czym już była wyżej mowa.Taki pogląd jest zgodny z kierunkiem dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, który wypowiedział się, że ani przesłuchanie w drodze pomocy prawnej świadków, ani też dokonanie w dochodzeniu poszczególnych czynności sądowych (chodziło o dawny art. 254 k.p.k.) przez sędziego nie wyłącza go od wyrokowania w myśl art. 34 lit. f (wyroki S.N. z 22 października 1946 r. i 18 lutego 1947 r. - OSN 81/47 i 14/48).Te same względy przemawiają za tym, że również nie powinien ulegać wyłączeniu z mocy art. 34 § 1 lit. b) k.p.k. sędzia, którego małżonek jako prokurator przesłuchał świadków w drodze pomocy prawnej lub dokonał poszczególnych czynności w dochodzeniu lub śledztwie, prowadzonym jednak przez inną osobę.II. Odpowiedzi na pytanie drugie udzielił Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów w uchwale z dnia 18 lutego 1965 r. VI KO 43/64.W uchwale tej, opublikowanej już po przedstawieniu pytania w sprawie niniejszej przez Sąd Wojewódzki (OSNKW 4/65, poz. 36), Sąd Najwyższy wypowiedział się, że przepis art. 7 pkt 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii obejmuje swoim zakresem przewidziane w art. 293 k.k. współdziałanie w stosunku do przestępstwa określonego w art. 290 § 1 k.k.W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy powołał się na to, że art. 7 pkt 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii wylicza taksatywnie numerację przepisów, w których zostały określone przestępstwa wyłączone spod dobrodziejstwa amnestii, że w tym wyliczeniu zostało zamieszczone przestępstwo określone w art. 290 k.k., że w systemie naszego prawa karnego podżeganie i pomocnictwo stanowią jedynie szczególną postać zjawiskową tego przestępstwa, którego dotyczą, że więc nie można przyjąć, by zakres omawianego wyłączenia nie odnosił się do tych wypadków podżegania lub pomocnictwa, które podlegają kwalifikacji prawnej z art. 293 k.k. w związku z art. 290 k.k.Nadto Sąd Najwyższy podniósł, że skoro każda ustawa amnestyjna oznacza suwerennie zasięg swojego zastosowania, to nie jest możliwe rozciąganie tego zasięgu w drodze wykładni, w szczególności przez wskazanie na niekonsekwencje i nielogiczność jej poszczególnych rozwiązań, jak np. w wypadku niniejszym przez porównanie z przewidzianym w art. 134 k.k. występkiem, którego dekret nie wyłącza spod amnestii.Dodać wypada, że wynikające z dekretu niekonsekwencje mogłyby być złagodzone jedynie w drodze łaski.