I CR 663/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny N. przeciwko Mariannie S. o unieważnienie uznania, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 13 września 1963 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo, w którym Helena N. domagała się unieważnienia złożonego przez Jana S. w trybie art. 38 pr. o a.s.c. uznania, że Władysława S. jest jego córką - ustalając następujący stan faktyczny.Jan S. i Marianna S. pozostawali w faktycznym pożyciu od 1930 r. aż do dnia 1.VII.1953 r., w którym zawarli związek małżeński. W dniu 25.III.1934 r. Marianna S. urodziła córkę Władysławę, którą Jan S. traktował jak własne dziecko, czego dowodem w szczególności jest fakt, iż w sporządzonym w trybie art. 80 pr. spadk. testamencie ustanowił ją swą spadkobierczynią i wyraźnie nazwał ją córką. W dniu 11.VI.1956 r. Jan i Marianna S. złożyli przed urzędnikiem stanu cywilnego wspólne oświadczenie, że są rodzicami Władysławy S., wnosząc o dokonanie na marginesie aktu urodzenia dziecka wzmianki o zawarciu przez nich związku małżeńskiego.Sąd Wojewódzki nie podzielił zarzutu powódki kwestionując autentyczność podpisu Jana S. na protokole zawierającym treść uznania i na podstawie opinii biegłego-grafologa ustalił, że podpis ten pochodzi z ręki składającego oświadczenie.Za błędny uznał dalej zarzut nieważności oświadczenia na skutek złożenia go przed nieuprawnioną osobą. Jakkolwiek przyjmujący świadczenie Edward R. był tylko kierownikiem archiwum Miejskiej Rady Narodowej w R., to jednak - jak to wynika ze złożonego do akt sprawy zaświadczenia tejże Rady - miał on upoważnienie do podpisywania dokumentów wydawanych na podstawie ksiąg stanu cywilnego i przyjmowania oświadczeń przewidzianych przez prawo o aktach stanu cywilnego. Należało zatem traktować go jako zastępcę urzędnika stanu cywilnego z wszelkimi jego uprawnieniami.Za bezzasadny wreszcie uznał zarzut, że oświadczenie woli zostało złożone pod przymusem fizycznym pochodzącym od męża Władysławy S., skoro ten ostatni nie był przy składaniu zgłoszenia.Nie przysługuje wreszcie powódce - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - legitymacja czynna.W skardze rewizyjnej powódka domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 6 pr. o a.s.c. i art. 223 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według treści pozwu powódka domagała się stwierdzenia nieważności uznania złożonego - jej zdaniem - przed osobą nie będącą urzędnikiem stanu cywilnego, pod przymusem fizycznym i bez zachowania formy oraz unieważnienia uznania z tego względu, iż uznający nie jest rzeczywistym ojcem dziecka.Pogląd Sądu Wojewódzkiego o braku legitymacji czynnej po stronie córki uznającego jest słuszny jedynie w stosunku do drugiej podstawy powództwa, zgodnie bowiem z treścią art. 44 i 46 k.r. oraz ściśle osobistym charakterem praw związanych z uznaniem osoby trzecie nie mogą żądać unieważnienia uznania z przyczyn wywołujących jego względną nieważność. Z tego względu zarzut rewizyjny podnoszący bezzasadne odrzucenie środków dowodowych dla wykazania, że uznający nie był ojcem Władysławy S., uznać należy za chybiony. Skoro bowiem powódce nie przysługiwałaby legitymacja do wytoczenia takiego powództwa, to tym bardziej nie mogłaby ona gromadzić dowodów dla wykazania trafności swego twierdzenia.Inaczej natomiast kształtuje się zagadnienie w stosunku do pierwszej podstawy powództwa. Prawdziwość twierdzenia o sfałszowaniu podpisu ojca, złożenie oświadczenia woli pod wpływem przymusu fizycznego oraz przed osobą nie będącą urzędnikiem stanu cywilnego mogłyby wskazywać na bezwzględną nieważność uznania. Wtedy wchodzi w grę stwierdzenie nieistnienia uznania. Cel ten, wobec istnienia aktu stanu cywilnego, może jednak osiągnąć powódka jedynie przez stwierdzenie nieważności uznania w drodze odrębnego procesu.Stąd brak podstaw do odmowy jej legitymacji czynnej w niniejszym procesie.W tej sytuacji zachodzi potrzeba sprawdzenia zasadności zarzutów rewizyjnych.Za chybiony uznać należy zarzut niezażądania testamentu notarialnego dla sprawdzenia autentyczności podpisu uznającego.W tym zakresie Sąd Wojewódzki dysponował testamentem sporządzonym w trybie art. 80 pr. spadk. przed przewodniczącym gromadzkiej rady narodowej i w obecności dwóch świadków. Skoro powódka nie twierdzi, że podpis na tym dokumencie nie pochodzi od ojca, a biegły-grafolog nie miał w tym względzie żadnych wątpliwości, to gromadzenie dalszych dowodów w tym względzie było bezcelowe (art. 223 § 2 k.p.c.).Błędny jest również zarzut pominięcia dowodów dla wykazania, że oświadczenie woli było złożone pod przymusem fizycznym. Bezzasadność tego zarzutu wynika z własnych twierdzeń powódki, bo podaje ona, że Henryk G., który przymus miał zastosować, nie był przy składaniu oświadczenia woli, a jego nacisk miał się przejawiać w domaganiu się od teścia uznania jego żony. Wbrew odmiennemu poglądowi rewizji tego rodzaju "nacisk" nie może być utożsamiany z przymusem fizycznym.Bezzasadny wreszcie jest zarzut złożenia oświadczenia woli przez osobę nie będącą urzędnikiem stanu cywilnego.Zagadnienie, czy przyjmujący oświadczenie woli funkcjonariusz Miejskiej Rady Narodowej w R., Edward R., był zastępcą urzędnika stanu cywilnego, nie ma w sprawie znaczenia.W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, że uznanie składane było w trybie art. 38 pr. o a.s.c. W myśl zaś cytowanego przepisu wpisanie wzmianki o zawarciu przez rodziców małżeństwa może być dokonane również na podstawie zgłoszenia dokonanego na piśmie.W tych warunkach uznanie dziecka złożone w trybie art. 38 pr. o a.s.c. do protokołu w urzędzie stanu cywilnego jest skuteczne nawet wówczas, gdy osoba przyjmująca to oświadczenie woli nie była kierownikiem urzędu stanu cywilnego ani jego zastępcą. Istnienie protokołu podpisanego przez uznającego czyni zadość wymaganiu pisemności przewidzianemu w cytowanym przepisie.Z powyższych względów rewizja ulega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).