II CZ 60/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: Z. Masłowski, B. Łubkowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Polskich Zakładów Przemysłu Sklejek w P. przeciwko Powiatowemu Związkowi Spółek Wodnych w P. o zapłatę, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 10 maja 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwany Związek w trybie art. 126 ustawy z dnia 30 maja 1962 r. - prawo wodne (Dz. U. Nr 34, poz. 158) wystawił w dniu 15 września 1964 r. tytuł wykonawczy nr 6/76/1964 r., w którym stwierdził, że powodowe Zakłady zalegają wobec pozwanego Związku z zapłatą należności z tytułu opłat za ścieki kanalizacyjne według licznika za okres 1963/64 w sumie 264.253,74 zł z 15% odsetkami, i skierował ten tytuł na drogę egzekucji administracyjnej do Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. Prezydium na podstawie decyzji z dnia 22 września 1964 r. nr 674/64, skierowanej do Narodowego Banku Polskiego w P., zajęło dnia 24 września 1964 r. z konta rozliczeniowego powoda nr 1018-6-191 należności objęte tytułem wykonawczym w łącznej kwocie z odsetkami i kosztami 309.183 zł. Narodowy Bank Polski wykonał decyzję, obciążając konto powoda w tej wysokości.Powód twierdził, że wystawienie przez pozwany Związek powyższego tytułu było bezprawne, gdyż powód nie był ani jest członkiem Spółki Wodnej w P., na której rzecz rzekomo powód zalegał z zapłatą opłat, w związku z czym powód domagał się zasądzenia od pozwanej Związku kwoty 309.183 zł.Pozwany Związek twierdził, że powód został w trybie § 13 statutu wzorowego spółek wodnych innych niż melioracyjne, ustalonego zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej z dnia 28.II.1964 r. (Monitor Polski Nr 26, poz. 118), przyjęty uchwałą walnego zgromadzenia Spółki Wodnej w P. z dnia 2 marca 1963 r. na członka tej spółki wodnej. Z tej przyczyny pozwany Związek zgodnie z postanowieniami § 11 ust. 1 tego statutu ustalił wysokość składek i świadczeń, jakie powód miał świadczyć jako członek tej Spółdzielni. Nadto pozwany podniósł zarzut niedopuszczalności drogi sądowej.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej uznawszy, że stosownie do art. 125 i 126 prawa wodnego ustalenie wysokości składek i świadczeń na rzecz spółki wodnej "należy do organu administracji wodnej, a należności podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych", że zatem rozstrzygnięcie w tych sprawach należy wyłącznie do organów administracyjnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpatrując zażalenie powoda na powyższe postanowienie, zważył, co następuje:Stosownie do art. 118, 120 i 125 prawa wodnego oraz postanowień § 11 statutu wzorcowego, ustanowionego w dniu 28 lutego 1964 r. dla spółek wodnych innych niż melioracyjne przez Prezesa Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej (Monitor Polski Nr 26, poz. 118), obowiązek ponoszenia składek i świadczeń na rzecz spółki wodnej spoczywa nie tylko na jej członkach, lecz i na właścicielach gruntów lub zakładów nie należących do spółki wodnej, ale korzystających z jej urządzeń lub przyczyniających się do szkodliwego zanieczyszczania wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, przy czym o obowiązku oraz wysokości składek i świadczeń członków spółki decyduje zarząd spółki, natomiast stwierdzenie odniesionych korzyści lub szkodliwego zanieczyszczania wody oraz ustalenie z tej przyczyny wysokości składek i świadczeń dla osób nie będących członkami spółki wodnej należy do kompetencji tego organu administracji wodnej, który zatwierdził lub nadał statut spółce wodnej. Powyższe należności nie uiszczone na rzecz spółki wodnej w terminie płatności podlegają wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.Od decyzji organu administracji wodnej ustalającego powyższy obowiązek osób nie należących do spółki wodnej przysługuje z mocy odpowiednich przepisów postępowania administracyjnego w związku z art. 144 ust. 2 prawa wodnego (argumentum a contrario) - odwołanie do organu administracji wodnej wyższego stopnia. Taka decyzja - podobnie jak każdy tytuł egzekucyjny pochodzący od organu administracyjnego - nie podlega rozpoznaniu sądów powszechnych. Tak samo do orzekania o tym, czy zobowiązanie ustalone w takim tytule egzekucyjnym wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest wyłącznie właściwy organ administracyjny wtedy, gdy chodzi o wykładnię zarówno prawa administracyjnego, jak i prawa cywilnego.Inaczej przedstawia się sprawa, gdy tytuł egzekucyjny pochodzi od organu nie będącego - jak w wypadku ustalenia składek i świadczeń przez zarząd spółki wodnej dla jej członków - organem administracyjnym. W takiej sytuacji, jak to wyjaśnił już Sąd Najwyższy w sprawie I CR 564/64 (a Sąd Najwyższy w obecnym składzie pogląd ten podziela), istnieją dwie możliwości:Jeżeli do zadań takiego organu (zarządu spółki wodnej) należą funkcje, które wchodzą w zakres zarządu państwem, to również obrona przed tytułem egzekucyjnym, wiążącym się z czynnościami wchodzącymi w zakres zarządu państwowego, jest niedopuszczalna w drodze powództwa cywilnego. Jeżeli natomiast tytuł egzekucyjny takiego organu został wydany w ramach funkcji o charakterze cywilnoprawnym i żaden przepis szczególny nie stanowi inaczej (art. 2 § 3 k.p.c.), to wówczas - nawet wtedy, gdy realizacja takiego tytułu przekazana została do egzekucyjnego postępowania administracyjnego - osobie, której tytuł ten dotyczy, przysługuje obrona w drodze powództwa z art. 189 k.p.c. o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa albo, gdy należność wynikająca z tytułu egzekucyjnego już została wyegzekwowana, powództwo o zwrot nienależnie wyegzekwowanych kwot.Ustalenie i ściąganie składek i świadczeń należnych spółce wodnej od jej członków nie wiąże się z prawnopubliczną działalnością spółki. Obowiązek ich uiszczania wynika ze stosunku członkowskiego. Składki i świadczenia członków spółki wodnej stanowią należność cywilnoprawną, a funkcja ich ściągania nie ma charakteru publicznoprawnego. Członkowi spółki wodnej przysługuje zatem powództwo, w którym przed wykonaniem tytułu wykonawczego będzie się mógł domagać ustalenia, że należność nie istnieje w całości lub w części albo że uległa ona przedawnieniu, a w razie realizacji tytułu wykonawczego - żądać zwrotu należności już wyegzekwowanych.W niniejszej sprawie również powodowi przysługuje w drodze sądowej powództwo o zwrot wyegzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez pozwany Związek, kwoty 309.183 zł. Pozwany związek nie jest bowiem organem administracji wodnej. Z tej też przyczyny miał on prawo wystawić przeciwko powodowi tytuł egzekucyjny tylko jako członkowi spółki wodnej i zgodnie z postanowieniami § 11 ust. 1 i 3 statutu wzorcowego. Ale skoro powód - co jest między stronami sporne - nie był członkiem spółki wodnej, to wydanie przez pozwany Związek tytułu egzekucyjnego było sprzeczne z art. 125 § 2 prawa wodnego i z § 11 ust. 2 statutu wzorcowego. Wobec braku innego unormowania w prawie wodnym, ustalenie, czy powód był, bądź jest członkiem wymienionej Spółki Wodnej, należy do właściwości sądu powszechnego (art. 2 § 1 k.p.c.).Również wbrew poglądowi pozwanego Związku treść § 13 statutu wzorcowego nie upoważniała zarządu lub walnego zgromadzenia Spółki Wodnej do włączenia do spółki osób, które nie zgłosiły wniosku o przyjęcie ich do spółki. Treść ustępu pierwszego tego paragrafu stanowi, że członkami Spółki Wodnej są każdorazowo właściciele lub użytkownicy nieruchomości objętych działalności spółki, którzy zostali "przyjęci" lub "włączeni" do spółki. Włączenie do spółki następuje stosownie do art. 112 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 prawa wodnego na podstawie decyzji organu administracji wodnej, "przyjęcie" natomiast odnosi się wyłącznie do dobrowolnie zgłaszającej swój akces do spółki osoby uprawnionej do przystąpienia w charakterze członka (art. 112 ust. 1 pkt 1 prawa wodnego). Nie można więc przyjąć na członka spółki wodnej osoby, która nie zgłasza chęci przystąpienia do spółki, przeciwnie - protestuje nawet przeciwko bezpodstawnemu zaliczaniu jej w poczet członków. Nawet zatem uchwała walnego zgromadzenia o przyjęciu powoda na członka Spółki Wodnej nie wystarcza do skutecznego uznania jego członkostwa, jeżeli nie zostanie wykazane przez stronę pozwaną, że uchwała ta nastąpiła po uprzednim zgłoszeniu przez powoda wniosku o przyjęciu go do tej Spółki Wodnej. Tak w jednym, jak i w drugim wypadku jednak powodowi przysługuje obrona w drodze sądowej.Z tych względów Sąd Najwyższy, wobec błędnego zastosowania przez Sąd Wojewódzki art. 2 i 190 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 125, 126 prawa wodnego, uchylił (art. 397 § 2 i 388 § 1 k.p.c.) zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.