III CO 22/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie wniosku Florentyny Ch. o stwierdzenie praw do spadku po Janie Ch., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 4 września 1964 r. następującego zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy prawa spadkobierców zamieszkałych za granicą do dziedziczenia otwartego w Polsce spadku obejmującego gospodarstwo rolne regulują - z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168) - przepisy tej ustawy?uchwalił następującą odpowiedź:Przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168), uchylonej przez art. IV pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. wprowadzającej kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94) oraz przepisy kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93), regulują jednakowo prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego bez względu na obywatelstwo i zamieszkanie spadkobierców. Wyjątek od tej zasady wprowadza art. XXIII ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 94) stanowiąc, że obywatel państwa obcego nie posiadający warunków uprawniających do dziedziczenia gospodarstwa rolnego otrzymuje - pod warunkiem istnienia wzajemności w tym państwie - od spadkobierców gospodarstwa rolnego równowartość pieniężną czystego spadku lub zapisu. Uzasadnienie faktycznePrzepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168), jak również przepisy kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r., które wchodzą w miejsce uchylonej ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r., regulują w sposób jednolity dla obywateli polskich i obywateli państw obcych dziedziczenie gospodarstw rolnych. Stosownie do tych przepisów obywatel państwa obcego dziedziczy gospodarstwo rolne, położone w Polsce, tak, jakby był obywatelem polskim zamieszkałym w Polsce. Jeżeli zatem obywatel państwa obcego odpowiada warunkom, którym musi czynić zadość spadkobierca gospodarstwa rolnego, to jest spadkobiercą tego gospodarstwa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 168), jak również w rozumieniu art. 1058 i nast. kodeksu cywilnego, a prawa jego do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należy stwierdzić w postanowieniu o nabyciu spadku (art. 1066 k.c.).Przepisy wyżej wymienionych ustaw uległy jednak uzupełnieniu w przepisie art. XXIII ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r., zawierającej przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94), o tyle, że uprzywilejowały obywateli państw obcych w stosunku do obywateli polskich. Przepis ten bowiem w § 1 stanowi, że w wypadku istnienia wzajemności w państwie obcym spadkobiercom lub zapisobiercom będącym obywatelami państwa obcego, których prawa do gospodarstwa rolnego zostały wyłączone lub ograniczone na podstawie przepisu szczególnego, należy się od spadkobierców, na których rzecz to wyłączenie lub ograniczenie nastąpiło, równowartość pieniężna spadku lub zapisu w takim zakresie, w jakim spadek - po odliczeniu długów - lub zapis przypadałby spadkobiercom lub zapisobiercom będącym obywatelami państwa obcego, gdyby ich prawo do dziedziczenia lub otrzymania zapisu nie zostało wyłączone lub ograniczone.Z przepisu tego wynika, że obywatel państwa obcego, jeżeli nie ma warunków do dziedziczenia gospodarstwa rolnego w naturze, otrzymuje równowartość czystego udziału w tym gospodarstwie bez ograniczeń, jakie w takich okolicznościach mają zastosowanie do obywatela polskiego. Przepis ten stosuje się ponadto także w wypadkach, w których otwarcie spadku nastąpiło przed wejściem w życie kodeksu cywilnego.W świetle powyższych przepisów, jeżeli przedmiotem spadku jest gospodarstwo rolne, sąd stwierdzający nabycie spadku będzie musiał ustalić, czy spadkobiercy mają kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a gdy spadkobiercą lub zapisobiercą jest obywatel państwa obcego nie posiadający warunków do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jednakże w państwie, którego jest obywatelem, obowiązują zasady wzajemności - nadto ustalić równowartość pieniężną stanowiącą udział tego obywatela w spadku lub w zapisie.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 388 k.p.c. udzielił na pytanie Sądu Wojewódzkiego odpowiedzi jak w sentencji uchwały.