III CRN 368/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: K. Piasecki, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Franciszki S. o stwierdzenie praw do spadku po Józefie S., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Elblągu z dnia 11 czerwca 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Powiatowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneFranciszka S. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku po zmarłym dnia 9 listopada 1958 r. swoim mężu Józefie S. na rzecz jej, jako żony, i dziewięciorga dzieci.Wnioskodawczyni i wszyscy uczestnicy postępowania z wyjątkiem Marty S. zamężnej M. zamieszkują w NRF.Postanowieniem z dnia 11 czerwca 1965 r. Sąd Powiatowy w Elblągu stwierdził prawa do spadku po Józefie S. na rzecz jego żony w 3/12 częściach oraz na rzecz dziewięciorga dzieci po 1/12 części.Jednocześnie Sąd ten stwierdził, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabywają: żona spadkodawcy w 8/32 częściach oraz ośmioro dzieci, zamieszkałych w NRF, po 3/32 części każde z nich. Postanowienie to uprawomocniło się.W dniu 11 lipca 1969 r. wpłynęła rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości, wniesiona z urzędu.Rewizja nadzwyczajna zarzuciła postanowieniu Sądu Powiatowego rażące naruszenie art. 1059 k.c. w związku z art. LVI przep. wprow. k.c. i naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz domagała się jego uchylenia w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 1062 k.c. oraz art. LVI przep. wprow. k.c. regulują dziedziczenie wszystkich spadkobierców ustawowych niezależnie od ich obywatelstwa i miejsca zamieszkania, różnica zaś między uprawnieniami obywateli polskich a uprawnieniami obywateli państw obcych wynika jedynie ze szczególnej normy art. XXIII przep. wprow. k.c., uprawniającej spadkobierców i zapisobierców - obywateli państwa obcego do otrzymania, w razie wyłączenia lub ograniczenia ich praw do gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów szczególnych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych, równowartości pieniężnej.Przepis ten stosuje się pod warunkiem wzajemności, przy czym zasada ta istnieje m.in. właśnie w stosunkach z Niemiecką Republiką Federalną (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. z 1965 r. Nr 6, poz. 69).Zasadnie rewizja nadzwyczajna podniosła, że postanowienie Sądu Powiatowego w zaskarżonej części wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.Sąd Powiatowy bowiem nie badał, czy spadkobiercy zamieszkali na stałe za granicą odpowiadają warunkom wymaganym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, zajmując się jedynie badaniem uprawnień w tym zakresie zamieszkałej w kraju Marty M., która zresztą została wyłączona z dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Wobec tak istotnego naruszenia przepisów prawa zasadny jest wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania, w celu przeprowadzenia przez Sąd Powiatowy postępowania w kierunku ustalenia, czy spadkobiercy zamieszkali za granicą odpowiadają ustawowym wymaganiom co do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Ze względu na to, że zaskarżone orzeczenie narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - gdyby bowiem spadkobiercy Józefa S. nie mieli prawem przewidzianych przymiotów koniecznych do zachowania prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego, gospodarstwo to przypadałoby Skarbowi Państwa - rewizja nadzwyczajna została uwzględniona, mimo że wpłynęła po upływie terminu sześciomiesięcznego z art. 421 § 2 in fine k.p.c. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną pełnomocnik wnioskodawczyni wywodził, że spadkowe gospodarstwo rolne zostało nieformalną umową zbyte Michałowi B. i dlatego "z mocy prawa" stał się on jego właścicielem na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Domagał się przy tym zawieszenia postępowania z rewizji nadzwyczajnej w celu stwierdzenia nabycia własności przez Michała B. w trybie postępowania administracyjnego.Poglądy te i wniosek są nietrafne.Przede wszystkim bowiem należy właśnie w postępowaniu spadkowym stwierdzić, kto dziedziczy gospodarstwo rolne, bez czego w postępowaniu administracyjnym nie można by prawidłowo oznaczyć stron (art. 25 k.p.a.).Po wtóre, pełnomocnik wnioskodawczyni nie wziął pod uwagę art. 3 cyt. wyżej ustawy z dnia 26 października 1971 r., wedle którego nie ma ona zastosowania do nieruchomości stanowiących własność Państwa, obywateli państw obcych oraz związków wyznaniowych.Dotychczas zaś, jak to wyżej wywiedziono, nie zostało wyjaśnione, kto jest spadkobiercą gospodarstwa rolnego po Józefie S.