V KRN 832/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch (sprawozdawca). Sędziowie: L. Chmielewski, A. Kafarski.Prokurator Generalnej Prokuratury: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza K., oskarżonego z art. 204 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie jako rewizyjnego z dnia 12 marca 1965 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie jako rewizyjnemu do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Powiatowego w Nisku z dnia 29 września 1964 r. Eugeniusz K. został skazany:I. z mocy art. 204 § 1 k.k. na karę 2 lat więzienia, złagodzoną o połowę na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174), za to, że dnia 5 lipca 1964 r. w W. przemocą, polegającą na biciu rękami po twarzy, przewróceniu na ziemię i przytrzymaniu rękami, odbył stosunek cielesny z 14-letnią Teresą M., nie wiedząc, że ta jest nieletnia poniżej lat 15, orazII. z mocy art. 150 § 1 k.k. na karę 800 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia na 40 dni aresztu za to, że dnia 3 lipca 1964 r. w N., będąc aresztowany na mocy postanowienia Prokuratora Powiatowego w N., wykorzystał chwilę nieuwagi oficera dyżurnego KP MO w N. Mariana S., wpisującego go do książki osób zatrzymanych, i zbiegł z dyżurki KP MO.Na poczet kary więzienia Sąd zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 3 sierpnia do dnia 29 września 1964 r.Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonego tylko w części dotyczącej skazania oskarżonego Eugeniusza K. z art. 204 § 1 k.k. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 marca 1965 r., po rozpoznaniu tej rewizji, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania Eugeniusza K. za przestępstwo z art. 204 § 1 k.k. i w tym zakresie na zasadzie art. 3 lit. c) k.p.k. postępowanie umorzył.Od wyrok Sądu Wojewódzkiego jako rewizyjnego założył w terminie ustawowym (art. 398 § 1 k.p.k.) na niekorzyść oskarżonego Eugeniusza K. rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Rewizja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi obrazę przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 3 lit. c) k.p.k., polegającą na niesłusznym umorzeniu postępowania przeciwko Eugeniuszowi K. pomimo braku warunków po temu.Podnosząc ten zarzut, rewizja wnosi w konkluzji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w instancji rewizyjnej w części dotyczącej zarzutu z art. 204 § 1 k.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki uznał, że w niniejszej sprawie brak było wymaganego przepisem art. 204 § 2 k.k. wniosku pokrzywdzonej bądź jej matki o ściganie. Wprawdzie początkowo sprawa toczyła się o czyn z art. 203 k.k. nie wymagający takiego wniosku, jednakże Sąd I instancji nie dopatrzył się cech tego przestępstwa w działaniu oskarżonego, a prokurator nie zaskarżył wyroku, którym przyjęto kwalifikacje prawną czynu z art. 204 § 1 k.k. Sąd rewizyjny usiłował sanować brak wniosku o ściganie przez odebranie oświadczeń na rozprawie rewizyjnej od nieletniej pokrzywdzonej Teresy M. i jej matki, jednakże obie one stwierdziły, że takiego wniosku nie składają i nie domagają się ukarania oskarżonego. Wobec takiego oświadczenia woli Sąd rewizyjny przyjął, że wobec braku wniosku o ściganie, wymaganego w myśl art. 204 § 2 k.k., zachodzą podstawy do umorzenia postępowania o ten czyn na zasadzie art. 3 lit. c) k.p.k.Przepisy k.p.k. nie przewidują ściśle określonej formy dla wniosku o ściganie przestępstw takich jak przewidziane w art. 201, 204, 205 i inne k.k. Zgodnie jednak z przyjętym stanowiskiem teoretyków i praktyków prawa złożone przez pokrzywdzonego zawiadomienie o przestępstwie, jeśli nawet nie zawiera wyraźnego żądania ukarania sprawcy, może być uznane za wniosek o ściganie, gdy z treści zawiadomienia nie wynika, że zostało ono złożone w innym celu.W niniejszej sprawie matka nieletniej Teresy M., Maria M., w dniu 6 lipca 1964 r. zgłosiła się na posterunku MO w U. i podała, że w nocy z 5 na 6 lipca 1964 r. jej 14-letnia córka została zgwałcona. Maria M. wskazała sprawcę gwałtu, Eugeniusza K. oraz złożyła jako dowody rzeczowe zakrwawione i podarte reformy córki oraz pobrudzony ziemią sweter.Zgłoszenia tego funkcjonariusz MO nie sporządził w formie protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie, lecz w formie "notatki służbowej".W tym stanie rzeczy obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było odebranie od matki nieletniej oświadczenia, w jakim celu w dniu 6 lipca 1964 r. zgłosiła zameldowanie organom MO o przestępstwie dokonanym na jej 14-letniej córce, a nie - jak to uczynił Sąd - odebranie od niej oświadczenia, czy w toku przewodu sądowego "stawia wniosek o ściganie oskarżonego". Decydującym bowiem momentem jest chwila zgłoszenia zameldowania, a nie chwila rozpoznania sprawy. Zgodnie z przepisem art. 50 k.p.k. przestępstwo, którego dochodzenie i ściganie zależne jest od wniosku pokrzywdzonego, staje się z chwilą złożenia takiego wniosku przestępstwem z urzędu, późniejsze więc cofnięcie tego wniosku przez pokrzywdzonego nie wywiera już żadnego wpływu na tok postępowania, jest zatem prawnie bezskuteczne. Wypytanie więc matki nieletniej pokrzywdzonej powinno było zmierzać tylko do ustalenia, w jakim celu złożyła ona w Milicji Obywatelskiej zameldowanie w dniu 6 lipca 1964 r. Jeśliby Sąd ustalił, że zameldowanie to złożono w innym celu niż ściganie oskarżonego o przestępstwo z art. 204 k.k., to dopiero wówczas mógłby postępowanie umorzyć.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zadaniem Sądu będzie również przesłuchanie funkcjonariusza MO sporządzającego notatkę służbową na okoliczności dotyczące celu zgłoszenia tego zameldowania.W tym stanie rzeczy przedwczesne było stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie brak wniosku o ściganie.