II CR 282/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Breyer (sprawozdawca). Sędziowie: J. Szczerski, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa małżonków Adama i Sabiny U. przeciwko Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. o wydanie nieruchomości, na skutek rewizji powodów od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 17 grudnia 1960 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie, powołując się na tytuł własności, wnieśli powództwo przeciwko Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. o wydanie nieruchomości zabudowanej o powierzchni około pół morga, położonej w P. i znajdującej się w administracji pozwanego Prezydium od 1950 r. Powodowie zwrócili się do strony pozwanej o wydanie tej nieruchomości, lecz Prezydium zażądało zapłacenia kwot wydanych na remont.Strona pozwana nie oponowała przeciwko wydaniu spornej nieruchomości, wnosząc jedynie o zwrot kosztów remontu kapitalnego, konserwacji i innych, wynoszących - po potrąceniu wpływów z czynszów - łącznie kwotę 54.130 zł. Strona pozwana wyjaśniła, że sporna nieruchomość jest uważana za opuszczoną przez powodów w 1948 r. Pozostawała ona przez okres 2 lat bez opieki, ulegając coraz większej dewastacji, wobec czego Prezydium Miejskiej Rady na ustne polecenie ówczesnego przewodniczącego zaopiekowało się opuszczoną nieruchomością i jednocześnie przychyliło się do próśb lokatorów o remont budynku.Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie na zasadzie art. 13 i 17 ustawy z 25.II.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Od powyższego orzeczenia wnieśli rewizję powodowie, zarzucając obrazę powołanego art. 17 ustawy z 25.II.1958 r. oraz art. 1 i 115 k.z. i art. 28 pr. rzecz.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona. Przepis art. 17 pkt 2 lit. b) powołanej ustawy nie ma charakteru nacjonalizacyjnego, tak jak inne przepisy tej ustawy dotyczące przejęcia przez Państwo przedsiębiorstw pozostających pod zarządem przymusowym. Jednakże również i w tym wypadku nie chodzi o mechaniczne upaństwowienie przedsiębiorstw w oderwaniu od zadań gospodarczych, stosownie bowiem do art. 2 ustawy przedsiębiorstwa nieczynne, jeśli nie są przeznaczone do uruchomienia, podlegają zwrotowi.Gdy chodzi o władanie innym mieniem przez państwowe jednostki organizacyjne, to zgodnie z art. 18 ustawy zasadą jest, że mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b), podlega zwrotowi na rzecz właściciela. Nie podlegają zwrotowi maszyny, urządzenia produkcyjne oraz inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części, które zostały trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne do zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych. To charakteryzuje rodzaje mienia, o które w ustawie chodzi, jak również wskazuje, co należy rozumieć przez pojęcie władania tym mieniem w rozumieniu art. 17.Z powyższego wynika bowiem, że przesłanką stosowania powołanych przepisów, a w konsekwencji również niewłaściwości drogi sądowej w sprawach o zwrot tego mienia, nie jest sam fakt, że mienie znajduje się w administracji zarządu budynków mieszkalnych przy prezydium miejskiej rady narodowej. Chodzi o nieruchomości, które trwale zostały włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne do zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych. Zarządy budynków mieszkalnych mają inne zadania. Administrują one również budynkami prywatnymi w imieniu i na rzecz właścicieli. Jest to działalność w swym założeniu przejściowa, nie mająca charakteru trwałego. W sprawie niniejszej, w świetle jej materiału dowodowego, jest oczywiste, że pozwane Prezydium tylko w takim charakterze administruje nieruchomością, że jest gotowe zwrócić ją powodom po zwrocie kosztów. Tak więc nie chodzi bynajmniej w sprawie niniejszej o "władanie" nieruchomością w rozumieniu art. 17 i 18 ustawy czy to trwale złączoną z przedsiębiorstwem, czy też niezbędną do zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych, wobec czego brak podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy ustalić, w jakich okolicznościach sporna nieruchomość została przez powodów opuszczona, i w zależności od tych ustaleń rozważyć, czy powodowie, domagając się wydania nieruchomości bez zwrotu nakładów, nie czynią ze swego prawa własności użytku, który narusza zasady współżycia w Państwie Ludowym w rozumieniu art. 3 p.o.p.c.Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji.