IV CR 234/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie powództwa Janiny K. przeciwko Dzielnicowemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w P. o wydanie nieruchomości, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 16 lutego 1961 r.:1)zmienił zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że słowa "za okres nieprzedawniony" (w punkcie II) zastąpił słowami "za okres od dnia 1 stycznia 1956 r.",2)oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem zobowiązał stronę pozwaną: a) do wydania powódce oraz Marii M. i Janowi-Jakubowi W. nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej P. tom III wykaz 60, oraz b) do złożenia powódce oraz Marii M. i Janowi-Jakubowi W. rozliczenia z dochodów i rozchodów nieruchomości wymienionej pod a) za okres nieprzedawniony. Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka oraz jej siostra Maria M. i brat Jan-Jakub W. są w wyniku dziedziczenia po rodzicach współwłaścicielami nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej P. wykaz 60, i orzekł o żądaniu powódki na podstawie art. 89 pr. rzecz. Obronę strony pozwanej, opartą na art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, Sąd Wojewódzki uznał za nieuzasadnioną.W rewizji strona pozwana wniosła o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie powództwa.Powódka wniosła o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Skarżący zarzuca przede wszystkim uchybienie art. 212 § 2 k.p.c. mające polegać na tym, że wezwanie na rozprawę przed Sądem Wojewódzkim w dniu 16 lutego 1961 r. doręczono pełnomocnikowi strony pozwanej dopiero 11 lutego 1961 r.Zarzut jest bezzasadny. Przepis art. 212 § 2 k.p.c., stanowiący, iż termin rozprawy powinien być tak wyznaczony, aby pomiędzy doręczeniem wezwania a dniem rozprawy upłynęło w sądzie wojewódzkim przynajmniej siedem dni, nie może być tłumaczony w oderwaniu od § 1 tegoż art. 212. Oba postanowienia - § 1 i § 2 - są ze sobą ściśle związane. Postanowienie § 2 jest ściśle związane z postanowieniem § 1, a tenże § 1 odnosi się wyraźnie tylko do pierwszej rozprawy. Wskazuje na to przepis nakazujący wyznaczenie rozprawy z równoczesnym zarządzeniem "doręczenia pozwu", co oczywiście powinno nastąpić przy doręczeniu wezwania na pierwszą rozprawę. Uzasadniony jest więc wniosek, że również § 2 cyt. art. 212 odnosi się do pierwszej rozprawy, a nie do dalszych rozpraw. W art. 212 § 2 k.p.c. jest określony tak zwany okres wdania się w spór. W jakim więc czasie powinno nastąpić doręczenie wezwania na dalsze rozprawy? Wezwanie na dalsze rozprawy powinno nastąpić w takim terminie, by między doręczeniem wezwania a rozprawą upłynął czas potrzebny do należytej obrony praw. Ile to ma być dni, zależeć będzie od okoliczności sprawy.W sprawie niniejszej wezwanie na rozprawę w dniu 16 lutego 1961 r. doręczono stronie skarżącej w dniu 11 lutego, a więc na 5 dni przed rozprawą. W okolicznościach sprawy niniejszej doręczenie wezwania nastąpiło w terminie odpowiednim.2. Skarżący zarzuca dalej, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 82 i 89 pr. rzecz. Zdaniem skarżącego żądanie wydania nieruchomości stanowiącej współwłasność kilku osób nie jest czynnością zmierzającą do zachowania wspólnego prawa wszystkich współwłaścicieli (art. 89 pr. rzecz.), lecz jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, do której potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (art. 82 pr. rzecz.), a tej zgody nie ma, gdyż brak jest zgody Jana-Jakuba W.Zarzut jest niesłuszny. Do czynności, o których mowa w art. 89 pr. rzecz., należy przede wszystkim wytoczenie powództwa windykacyjnego, skoro zmierza ono do ochrony przedmiotu wspólnej własności przed osobami trzecimi (por. zdanie pierwsze uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 15 września 1960 r. 1 CO 16/60 OSN 1961/II poz. 31). Legitymacja czynna powódki jest więc w świetle art. 89 pr. rzecz. trafnie ustalona.Odnośnie wywodu skarżącego w związku z art. 32 pr. rzecz. stwierdzić należy, iż Sąd Wojewódzki ustalił, że Jan-Jakub W. wyraził zgodę na powództwa windykacyjne powódki. Ustalenie to jest prawidłowe. Znajduje bowiem podstawę w oświadczeniu wym. W., nazwanym pełnomocnictwo, że godzi się na czynności powódki związane z odzyskaniem posiadania spornej nieruchomości.3. Skarżący zarzuca następnie, że Sąd Wojewódzki rozstrzygnął sprawę z naruszeniem art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. W uzasadnieniu swego zarzutu skarżący zwalcza stanowisko powódki i Sądu Wojewódzkiego, że sporna nieruchomość jest majątkiem opuszczonym. Skarżący stoi na stanowisku, że sporna nieruchomość była mieniem opuszczonym, lecz przestała nim być, gdy współwłaścicielka M. w 1945 r. uzyskała przywrócenie posiadania i następnie sama nią zarządzała. Wprawdzie M. po niedługim czasie zrzekła się administrowania na rzecz strony pozwanej, ale to już nie przywróciło nieruchomości charakteru mienia opuszczonego. I skarżący konkluduje: Zrzeczenie się administracji spornej nieruchomości nie było aktem woli współwłaścicielki i przejęcie zarządu sporną nieruchomością przez czynnik społeczny nie opiera się na żadnym tytule prawnym, M. nie zawierała żadnej umowy, lecz całkiem po prostu zrzekła się zarządu nieruchomością, oddając ją w zarząd czynnika społecznego, gdyż nie miała warunków do prowadzenia administracji, i w tym stanie rzeczy powódka utraciła władanie sporną nieruchomością z chwilą dobrowolnego oddania tej nieruchomości pod zarząd czynnika społecznego. Władanie tą nieruchomością przez czynnik społeczny nie opiera się na żadnym tytule prawnym i przepis art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem ma w pełni zastosowanie.Zarzut jest chybiony.Można się zgodzić z poglądem skarżącego, że mienie opuszczone w rozumieniu ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych czy dekretu z dnia 2 marca 1945 r., którego posiadanie przywrócono osobie uprawnionej, nie może być więcej mieniem opuszczonym w rozumieniu cyt. ustawy lub dekretu. Inny pogląd byłby sprzeczny z istotą pojęcia mienia opuszczonego w rozumieniu art. 1 cyt. aktów prawnych. Jeżeli więc powołana władza T.Z. przywróciła w roku 1945 posiadanie spornej nieruchomości jej współwłaścicielce Marii M., a więc osobie uprawnionej, to sporna nieruchomość przestała być mieniem opuszczonym w rozumieniu cyt. prawa.Słuszna jest też ocena skarżącego, że współwłaścicielka M. zrzekła się dobrowolnie władania nieruchomością i oddała je dobrowolnie czynnikowi społecznemu, który aktualnie reprezentuje strona pozwana.Błędny jest jednak wniosek skarżącego, że strona pozwana włada sporną nieruchomością (bez tytułu prawnego) i że do nieruchomości tej ma zastosowanie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37). Jeżeli współwłaścicielka po przywróceniu jej posiadania spornej nieruchomości następnie władanie nieruchomością dobrowolnie oddała "czynnikowi społecznemu", jak się skarżący wyraża, i jeżeli tenże "czynnik społeczny" przyjął nieruchomość w zarząd, to wykonywanie zarządu nieruchomością przez ów "czynnik społeczny", a więc przez stronę pozwaną, nie jest bez tytułu prawnego, lecz opiera się na umowie, na tytule prawnym, mocą którego strona pozwana podjęła się na czas nieokreślony wykonywać zarząd nieruchomością. Jeżeli władanie sporną nieruchomością przez stronę pozwaną jest następstwem aktu dobrej woli osoby uprawnionej, to nie można mówić o utracie posiadania w rozumieniu art. 17 cyt. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., która wymaga aktu bez zgody i bez woli osoby uprawnionej. Jeżeli więc współwłaściciele spornej nieruchomości nie utracili władania nią w rozumieniu art. 17 cyt. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., jeżeli przeciwnie władanie nieruchomością przez stronę pozwaną oparte jest na tytule prawnym, to odnośnie spornej nieruchomości nie ma przesłanek wymaganych w art. 17 cyt. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.4. Skarżący zarzuca wreszcie, że Sąd Wojewódzki nie oznaczył daty początkowej okresu "nieprzedawnionego", za jaki strona pozwana ma złożyć rozliczenie z dochodów i rozchodów nieruchomości.Zarzut jest słuszny. Oznaczenie okresu w sposób podany w zaskarżonym wyroku jest niedostateczne. Sąd Wojewódzki powinien był ten okres oznaczyć z uwzględnieniem żądania powódki i art. 282 pkt 4 k.z. na czas od dnia 1 stycznia 1956 r., wobec czego Sąd Najwyższy zmienił z mocy art. 386 k.p.c. w tym punkcie wyrok Sądu Wojewódzkiego.W takim stanie sprawy z mocy art. 383 oraz art. 386 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.