III CO 31/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: S. Kałamajski, W. Bryl (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (Wydział Finansowy) w L. o przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"1. Czy od uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, wydanej na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 21.XII.1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. z 1958 r. Nr 77, poz. 398 i z 1962 r. Nr 38, poz. 166), w przedmiocie wszczęcia postępowania w celu przejęcia nieruchomości na własność Państwa, służy w postępowaniu administracyjnym odwołanie?2. Czy przepis art. 40 ust. 1 pkt 7 zdanie końcowe ustawy z dnia 28.VI.1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166) należy rozumieć w ten sposób, że wartość budynków ustala się według szacunku przyjętego przez PZU również w ubezpieczeniu dobrowolnym, jeżeli obowiązkowe ubezpieczenie nie istnieje?3. Czy wobec tego, że przepis § 14 rozporządzenia R. M. z dnia 20.IX.1957 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 52, poz. 254) przewiduje możliwość odwołania się od szacunku ustalonego przez PZU, natomiast art. 40 ust. 1 pkt 7 wyżej cytowanej ustawy z dnia 28.VI.1962 r. nic o tym nie wspomina - można w postępowaniu sądowym przewidzianym w art. 3 ustawy z dnia 21.XII.1958 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 398) podnosić zarzuty co do szacunku nieruchomości ustalonego przez PZU?"udzielił następującej odpowiedzi:"1. Od uchwały prezydium właściwej rady narodowej, wydanej na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 21.XII.1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398 wraz z dalszymi zmianami), w przedmiocie wszczęcia postępowania w celu przejęcia nieruchomości na własność Państwa nie przysługuje odwołanie w postępowaniu administracyjnym.2. Przepis art. 40 ust. 1 pkt 7 zdanie końcowe ustawy z dnia 28.VI.1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166) należy rozumieć w ten sposób, że wartość budynku ustala się według szacunku przyjętego do ubezpieczenia przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń w ubezpieczeniu obowiązkowym.3. Jeżeli budynek nie podlegał ubezpieczeniu obowiązkowemu, to zainteresowana strona może podnosić w postępowaniu sądowym przewidzianym w art. 3 ustawy z 21.XII.1958 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 398) zarzuty co do wartości budynków podanej przez wierzyciela lub PZU."Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca wystąpił z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu administracyjnemu, opiewającemu na 10.269.121,32 zł. Jednocześnie wnioskodawca wnosił o przejęcie na własność Państwa nieruchomości wymienionych szczegółowo w sentencji postanowienia Sądu Powiatowego z 25.IX.1962 r. II NS 1488/62.Sąd Powiatowy wymienionym wyżej postanowieniem:1) nadał wykazowi zaległości, sporządzonemu dnia 8.IX.br. przez Wydział Finansowy Prezydium M.R.N. w L., a opiewającemu na kwotę 10.269.121,32 zł i stanowiącemu tytuł wykonawczy w egzekucji administracyjnej, sądową klauzulę wykonalności;2) przejął na własność Państwa następujące nieruchomości stanowiące własność (...) Uniwersytetu w L. i położone w L.:a) nieruchomość przy ul. (...) nr (...), mającą założoną księgę wieczystą Kw nr (...);b) nieruchomość położoną w L. przy ul. (...) nr (...), mającą założoną księgę wieczystą Kw nr (...);c) nieruchomość położoną w L. przy ul. (...) nr (...), mającą założoną księgę wieczystą Kw nr (...);d) działki budowlane nr 270, nr 271 i nr 272, mające założoną księgę wieczystą pn. "L. nr hip. (...)", oraz działki nr 269 i nr 278, mające założoną księgę wieczystą Kw nr (...), położone w L., okolica R.Powyższe postanowienie zaskarżył rewizją uczestnik postępowania, (...) (...) w L.Sąd Wojewódzki w Lublinie, rozpoznając rewizję uczestnika postępowania, rozprawę odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozpoznania zagadnienia prawnego przytoczonego na wstępie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na to pytanie odpowiedzi, zważył, co następuje:I. Udzielając odpowiedzi negatywnej na pierwsze z postawionych zagadnień prawnych, należało rozważyć, jakiego rodzaju aktem jest uchwała Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia 19.VII.1961 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w celu przejęcia na własność Państwa nieruchomości (...) Uniwersytetu w L., powzięta na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 21.XII.1958 r. o szczególnym trybie ściągnięcia zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. z 1958 r. Nr 77, poz. 398 i z 1962 r. Nr 38, poz. 166), a w szczególności, czy może ona być uznana za akt administracyjny zewnętrzny, który może być zaskarżony w trybie postępowania administracyjnego, czy też stanowi akt administracyjny wewnętrzny, od którego nie przysługują środki prawne przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego.Otóż w interesującej w tej sprawie materii stwierdzić należy, że jedną z istotnych cech aktu administracyjnego zewnętrznego jest całkowita lub częściowa niezależność adresata aktu administracyjnego od organu wydającego akt. Wydawanie natomiast aktów wewnętrzno-administracyjnych przez organy określonego pionu administracji wiąże się bezpośrednio z obowiązkami i uprawnieniami wypływającymi z kierowania (przez organ wyższego stopnia) pracą organów niższych stopni. Wychodząc z powyższych założeń, nie można zaliczyć wymienionej wyżej uchwały Prezydium MRN w L. do aktów administracyjnych zewnętrznych, która mogłaby być zaskarżona w trybie przewidzianym przepisami k.p.a. Jest ona bowiem poleceniem skierowanym do wydziału podległego temuż Prezydium.II. Jako zasadę przy przejmowaniu budynków na własność Państwa na podstawie przepisów ustawy z 21.XII.1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398 wraz z dalszymi zmianami) należy przyjąć, że ustalanie wartości przejmowanych budynków powinno odbywać się według jednolitych kryteriów, i to niezależnie od tego, czy dany budynek podlega ubezpieczeniu obowiązkowemu czy też dobrowolnemu.Nie do pomyślenia byłoby stosowanie różnych kryteriów przy ustalaniu wartości budynków w zależności od rodzaju ubezpieczenia, gdyż w konsekwencji mogłoby to prowadzić do tego, że budynki o jednakowej wartości rzeczywistej byłyby przejmowane według różnych cen. Dlatego też przepis art. 40 ust. 1 pkt 7 zdanie końcowe ustawy z dnia 28.VI.1962 r. (Dz. U. Nr 38, poz. 166) należy rozumieć w ten sposób, że wartość budynków przy przejmowaniu ich na własność Państwa należy ustalać według szacunku przyjętego do ubezpieczenia przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń w ubezpieczeniu obowiązkowym. Tylko bowiem przy ubezpieczeniu obowiązkowym budynków przez PZU jest przewidziany tryb ustalania wartości szacunkowej budynków w przepisach § 12-15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1957 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 32, poz. 254) - przy zgłaszaniu ubezpieczenia. Wymieniony wyżej przepis art. 40 ust. 1 pkt 7 może więc mieć na uwadze tylko wartość budynku ustaloną według szacunku przyjętego do ubezpieczenia przez PZU w ubezpieczeniu obowiązkowym. Przy dobrowolnym zaś ubezpieczeniu budynków nie ma postępowania mającego na celu ustalenie ze strony PZU wartości przedmiotu ubezpieczenia, a suma ubezpieczenia może przewyższać rzeczywistą wartość budynku, w takim więc wypadku ustalenie wartości budynku nie mogło nastąpić według innych kryteriów niż te, które obowiązują przy ubezpieczeniu obowiązkowym.III. Ze względu na to, że przy ubezpieczeniu obowiązkowym budynków przewidziany jest specjalny tryb ustalania wartości budynków, który odbywa się zgodnie z przepisami § 12-15 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 20.IX.1957 r., przy czym właściciel budynku nie zgadzający się z szacunkiem ustalonym przez PZU może żądać ponownego ustalenia sumy ubezpieczenia przez komisję szacunkową - należy przyjąć, że w wypadkach, gdy wartość budynku nie została ustalona w trybie postępowania przewidzianego przy ubezpieczeniu obowiązkowym, zainteresowana strona może w postępowaniu sądowym przewidzianym w art. 3 ustawy z 21.XII.1958 r. podnosić zarzuty co do wartości podanej przez wierzyciela lub PZU.Z przytoczonych zasad należało udzielić odpowiedzi jak wyżej.