II CR 287/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy K. przeciwko Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w Ł. i Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w Z. o wydanie nieruchomości, na skutek rewizji pozwanego Prezydium WRN - Wydział Finansowy w Ł. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 14 grudnia 1960 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneUmową sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego dnia 1 lipca 1957 r. powódka kupiła 66/160 części nieruchomości hipotecznej, położonej w Z. i składającej się z działki ziemi o obszarze 30 arów, na której stoi budynek mieszkalny. W chwili sprzedaży własność sprzedanych części nieruchomości była wpisana w księdze wieczystej na wymienionych w powyższym akcie notarialnym zbywców, a następnie powódka uzyskała na swe nazwisko wpis w księdze wieczystej. Na tej podstawie powódka w pozwie wniesionym 5.X.1959 r. żąda od Skarbu Państwa i Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Z., w których posiadaniu nieruchomość się znajduje, wydania określonych wyżej części nieruchomości.Wyrokiem zaocznym z 23.VII.1959 r. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo. W sprzeciwie od tego wyroku Skarb Państwa, wnosząc o uchylenie wyroku zaocznego i oddalenie powództwa, zarzucił, że sporna nieruchomość znajduje się, jako mienie opuszczone, od ukończenia wojny pod zarządem państwowym i na zasadzie art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich stała się z dniem 31 grudnia 1955 r. własnością Państwa. W tych okolicznościach powódki nie chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.Sąd Wojewódzki utrzymał w mocy wyrok zaoczny, wychodząc z założenia, że powódka, nabywając sporną nieruchomość, działała w dobrej wierze, bo nie wiedziała o tym, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym (art. 20 pr. rzecz.). Prócz tego Sąd Wojewódzki powołał się na art. 3 p.o.p.c. i uznał, że oddalenie powództwa w sprawie niniejszej naruszyłoby zasady współżycia społecznego.W rewizji od tego wyroku Skarb Państwa wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów procesu. Podstawą rewizji jest zarzut naruszenia art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący nie podtrzymuje w rewizji wyrażonego w sprzeciwie poglądu, w myśl którego rękojmia wiary publicznej ksiąg publicznych unormowana w art. 20 pr. rzecz. jest wyłączona, gdy chodzi o nieruchomości, które stały się własnością Państwa z mocy zasiedzenia (przemilczenia) przewidzianego w art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Poglądu tego zresztą podzielić nie można. Nieruchomość opuszczona, która z mocy art. 34 cyt. dekretu przeszła na własność Państwa, przestała być z tą chwilą mieniem opuszczonym i wobec braku przepisu wyłączającego stosowanie do takiej nieruchomości art. 20 pr. rzecz. nabywca w dobrej wierze nabywa własność od osoby wpisanej w księdze wieczystej, choć zbywca nie był już właścicielem. Skoro bowiem - jak to już niejednokrotnie wyjaśnił Sąd Najwyższy - przepisy cyt. dekretu dotyczące majątków opuszczonych nie mają charakteru przepisów nacjonalizacyjnych, brak jest podstawy do wykładni, która by w myśl ogólnych założeń społeczno-gospodarczych dekretu usprawiedliwiała wyłączenie rękojmi wiary ksiąg publicznych.Skarżący porusza w rewizji zagadnienie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych z innego punktu widzenia. W szczególności skarżący zarzuca, że akt notarialny, określony w pozwie, został sporządzony bez uprzedniego sprawdzenia, czy nieruchomość nie ma charakteru mienia opuszczonego. Tego rodzaju zarzut mógłby mieć znaczenie dla wyniku sprawy jako zarzut złej wiary powódki. W postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim pozwany nie zarzucał jednak powódce działania w złej wierze i nie powołał w tym względzie żadnych dowodów. Ten zarzut zatem, jako spóźniony, z braku podania przyczyn usprawiedliwiających spóźnienie nie uzasadnia uwzględnienia rewizji (art. 18 ustawy z 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów post. cyw.).Mimo bezzasadności podstaw rewizyjnych, zaskarżonego wyroku nie da się utrzymać w mocy. Sąd Wojewódzki bowiem nie zwrócił uwagi na przepis art. 47 pr. rzecz. W myśl tego przepisu nabywca nieruchomości, która w chwili zawarcia umowy o przeniesienie własności była własnością osoby trzeciej z mocy przepisów o zasiedzeniu, może powołać się przeciwko tej osobie na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych tylko wtedy, gdy przed upływem roku od daty umowy zażąda oddania mu nieruchomości w posiadanie. Naruszenie tego przepisu Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod rozwagę (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.).Art. 47 pr. rzecz. mówi wprawdzie o własności osoby trzeciej z mocy przepisów o zasiedzeniu, co mogłoby nasuwać wątpliwości, czy dotyczy wypadków z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, gdyż w artykule 34 cyt. dekretu chodzi w istocie o tzw. "przemilczenie", a nie o zasiedzeniu w ścisłym tego słowa znaczeniu, jednakże różnica między zasiedzeniem a przemilczeniem nie jest z punktu widzenia art. 47 pr. rzecz. istotna, gdyż w obu tych wypadkach następuje nabycie własności nie w drodze umowy, lecz innego zdarzenia prawnego, w którym upływ czasu gra zasadniczą rolę. Przepis art. 47 pr. rzecz. wymaga od nabywcy w dobrej wierze nieruchomości, która w chwili zawarcia umowy była własnością osoby trzeciej z mocy przepisów o zasiedzeniu, kroku pilności, polegającego na żądaniu przed upływem roku od daty umowy oddania mu nieruchomości w posiadanie. Ustalony przez Sąd Wojewódzki stan faktyczny nie wykazuje, czy ta przesłanka z art. 47 pr. rzecz., od której zależy skuteczność powołania się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, została spełniona. Z powodu braku ustaleń w tym względzie zaskarżony wyrok ulega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 384 k.p.c.).Uchyleniu wyroku nie stoi na przeszkodzie art. 3 p.o.pr.cyw. powołany przez Sąd Wojewódzki. Materiał zebrany w sprawie nie daje żadnej podstawy do przypisania pozwanemu nadużycia swego prawa. Przepis ten został błędnie przez Sąd Wojewódzki zastosowany.Sąd Wojewódzki uzupełni postępowanie w powyższym kierunku i ewentualnie przeprowadzi także dowody na fakt złej wiary powódki, jeżeli okaże się to konieczne, a pozwany wskaże je w celu obalenia domniemania dobrej wiary.