4 CR 578/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiktorii W. oraz małoletnich: Mariana, Władysława i Teresy W. przeciwko Przedsiębiorstwu Obrotu Produktami Naftowymi C.P.N. w S. o odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 10 maja 1961 r.,1.zmienił zaskarżony wyrok w punktach I i III oraz zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz małoletnich powodów Mariana, Władysława i Teresy W. po 5.000 zł z 8% od dnia 5 kwietnia 1958 roku dla każdego z nich oraz rentę po 150 zł miesięcznie dla każdego z nich, począwszy od dnia 3 kwietnia 1958 roku; oddalił dalsze żądania małoletnich powodów oraz żądania powódki Wiktorii W. w całości,2.oddalił rewizję stron w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneW dniu 22 listopada 1956 roku Kazimierz W., mąż powódki Wiktorii W. i ojciec dalszych powodów (małoletnich), został najechany przez samochód należący do pozwanego Przedsiębiorstwa i poniósł śmierć.W dniu 3 kwietnia 1958 roku Wiktoria W., działając w imieniu własnym oraz małoletnich powodów, wytoczyła przeciwko pozwanemu Przedsiębiorstwu powództwo o odszkodowanie i domagała się zasądzenia na rzecz każdego z powodów renty miesięcznej w wysokości 400 zł (4 x 400) oraz zadośćuczynienia za krzywdę moralną w wysokości 60.000 zł (30.000 + 3 x 10.000 zł).Strona pozwana wiosła o oddalenie powództwa, powołując się na to, że strony w dniu 25 lutego 1958 roku zawarły ugodę likwidującą kwestię odszkodowawczą między stronami. Strona pozwana zarzuciła poza tym, że zmarły W. przyczynił się do wypadku, i to w znacznej mierze.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki Wiktorii W. kwotę 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną oraz na rzecz małoletnich powodów renty miesięczne w kwocie po 150 zł miesięcznie dla każdego z nich, z tym zastrzeżeniem, że od zasądzonych kwot ulega potrąceniu to, co stronie powodowej świadczono na podstawie ugody z dnia 25 lutego 1956 roku. Sąd Wojewódzki ustalił, że zmarły Kazimierz W. swoim zachowaniem się na drodze publicznej przyczynił się do wypadku w dniu 22 listopada 1956 roku, i to w takim stopniu, iż należne powodom odszkodowanie powinno ulec zmniejszeniu o 50%. Sąd Wojewódzki uznał, że ugoda, na którą powołała się strona pozwana, "jest pozbawiona skutków prawnych" i nie stoi na przeszkodzie zasądzeniu na rzecz powodów odszkodowania na podstawie art. 152 § 1, art. 153 § 1 oraz art. 162 i art. 166 k.z.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyły obie strony. Strona pozwana wniosła o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości. Powódka Wiktoria W. wniosła również o zmianę zaskarżonego wyroku, żądając zasądzenia na jej rzecz renty, a na rzecz małoletnich dzieci po 10.000 zł (3 x 10.000) tytułem zadośćuczynienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Przede wszystkim wymaga rozważenia kwestia znaczenia ugody z dnia 25 lutego 1958 roku i jej ocena prawna w zaskarżonym wyroku.Akt z dnia 25 lutego 1958 r. ma następującą treść:"Oświadczenie: Dnia 22.II.1956 r. wskutek najechania samochodem ciężarowym marki "Star 20" należącym do Przedsiębiorstwa Obrotu Produktami Naftowymi "CPN" w S. zginął mój mąż. W związku z tym doznałam szkody materialnej i moralnej. Oświadczam niniejszym, że na zaspokojenie całkowitych roszczeń z tego tytułu przyjmuję od Przedsiębiorstwa Obrotu Produktami Naftowymi "CPN" w S. w drodze ugodowej następujące odszkodowanie:a) zł 10.000 tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną,b) zł 1.500 tytułem zwrotu kosztów pogrzebu według rachunków,c) rentę wdowią czasową po zł 400 miesięcznie od 22.II.1956 r. płatną do końca kwartału, w którym najstarszy syn ukończy 16 lat, tj. do dnia 30.IX.1963 r.Stwierdzam, że z chwilą dopełnienia w/w warunków ugody, zrzekam się w imieniu własnym i swych nieletnich dzieci (synów Mariana i Władysława oraz córki Teresy) wszelkich dalszych roszczeń z tytułu przedmiotowego wypadku zarówno do Przedsiębiorstwa Obrotu Produktami Naftowymi "CPN" w S., jak i innych osób fizycznych i prawnych."Cały przytoczony akt składa się z dwóch oddzielnych części, zawiera dwie odrębne czynności prawne. Pierwsza część to ugoda między powódką Wiktorią W., działającą w imieniu własnym, a stroną pozwaną. Druga część to oświadczenie złożone przez Wiktorię W. jako matkę małoletnich dzieci i zawierające zrzeczenie się roszczeń tychże małoletnich dzieci w związku z wypadkiem, w którym straciły ojca.Pierwsza czynność prawna jest ważna. Nie ma przepisu, który skuteczność ugody pozasądowej co do odszkodowania, zawartej jeszcze przed procesem miedzy osobami o pełnej zdolności do działań prawnych, uzależniałby od zatwierdzenia przez władzę opiekuńczą lub sąd. Powołane w zaskarżonym wyroku przepisy art. 209 § 3 i art. 251 § 1 k.p.c. odnoszą się tylko do ugody sądowej. Oczywiście nie jest wyłączona nieważność takiej ugody ze względu na jej treść sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 41 § 1 p.o.p.c.). Tego jednak strona powodowa w sprawie niniejszej nie twierdzi i tego nie można by też przyjąć wobec treści omawianej ugody.W tych warunkach trzeba przyjąć, że roszczenia odszkodowawcze powódki Wiktorii W. w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa zostały ustalone w ugodzie z dnia 25 lutego 1958 r. Ugoda ta określiła wysokość zadośćuczynienia oraz wysokość renty i czas jej trwania na rzecz powódki, ale tylko na jej rzecz.Wobec więc tej ugody powództwo Wiktorii W. - zarówno w części dotyczącej zadośćuczynienia, jak i w części dotyczącej renty - oparte na art. 152 § 1, 153 § 1, 162 i 166 k.z., jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.Inna jest sytuacja, gdy chodzi o drugą czynność prawną zawartą w akcie z dnia 25 lutego 1958 roku. Zrzeczenia się roszczeń odszkodowawczych w imieniu małoletnich dzieci wobec osoby obowiązanej do wynagrodzenia szkody należy do czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu majątku dziecka. Takiej czynności nie wolno rodzicom bądź matce dokonać bez zezwolenia władzy opiekuńczej (art. 58 § 1 k.r.). Czynność taka dokonana bez zezwolenia władzy opiekuńczej jest nieważna (por. uchwałę Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1961 r. w sprawie 1 CO 16/61). Z powyższego wynika więc, że druga czynność prawna zawarta w akcie z dnia 25 lutego 1958 roku, zawierająca zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych w imieniu małoletnich powodów, jest nieważna i nie stanowi przeszkody do dochodzenia tych roszczeń w procesie niniejszym.2.Rewizja strony pozwanej, jak wynika z wywodów pod pkt 1, jest słuszna o tyle, o ile dotyczy powództwa Wiktorii W. Jeśli zaś chodzi o wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej małoletnich powodów, to rewizja strony pozwanej, poza wywodem związanym z oceną skuteczności prawnej aktu z dnia 25 lutego 1958 roku, o czym była wyżej mowa, nie zawiera żadnego zarzutu. Rewizja podlega zatem uwzględnieniu, jeśli chodzi o powódkę Wiktorię W., a oddaleniu, jeśli chodzi o małoletnich powodów.3.Rewizja strony powodowej jest bezzasadna w części dotyczącej powództwa powódki Wiktorii W. Wynika to z wyłuszczonych wyżej wywodów pod 1, odnoszących się do pierwszej czynności prawnej zawartej w akcie z dnia 25 lutego 1958 roku.Słuszna natomiast co do zasady jest rewizja małoletnich powodów. Powodowie ci żądali zasądzenia na ich rzecz po 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, jakiej doznali wskutek tragicznej utraty ojca. Sąd Wojewódzki oddalił żądanie małoletnich powodów, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 1/15 grudnia 1951 roku (OSN 1953, poz. 3). Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że w kwestii zadośćuczynienia na podstawie art. 166 k.z. Cała Izba Cywilna Sądu Najwyższego powzięła w dniu 29 stycznia 1957 roku uchwałę tej treści, iż żądanie zadośćuczynienia za krzywdę moralną na podstawie art. 166 k.z. nie może być uwzględnione, gdy krzywda ta polega wyłącznie na cierpieniu z powodu utraty osoby najbliższej, natomiast nie łączy się z pogorszeniem sytuacji życiowej uprawnionego (OSN 1958, poz. 2). Otóż ustalenia w sprawie niniejszej wskazują, że wskutek utraty ojca sytuacja życiowa małoletnich powodów uległa pogorszeniu. Wynika to już choćby z faktu, że jest ich troje w wieku (w dniu wypadku) od 4 do 9 lat i że wychowywać je musi tylko matka. Żądanie zadośćuczynienia jest więc w myśl art. 166 k.z. uzasadnione co do zasady. Jeżeli zaś chodzi o wysokość, to Sąd Najwyższy, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy oraz fakt przyczynienia się ojca powodów do wypadku, uznał, że kwota 5.000 zł dla każdego z małoletnich powodów jest stosowna w rozumieniu art. 166 k.z.W myśl więc powyższych wywodów oraz z mocy art. 383, 384 i 386 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.Ubocznie zaznaczyć wypada, że wyrok niniejszy nie wpływa na zobowiązanie pozwanego Przedsiębiorstwa wobec powódki Wiktorii W. na podstawie ugody z dnia 25 lutego 1958 roku oraz że roszczenia zasądzone na rzecz małoletnich powodów nie podlegają żadnemu uszczupleniu w związku z ugodą z dnia 25 lutego 1958 roku (są one od roszczeń matki i ugody z dnia 25 lutego 1958 roku zupełnie niezależne).