III CR 252/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa o wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 22 września 1962 r. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Sopocie z dnia 26.III.1962 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Sopocie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneNa skutek wniosku Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych, Oddział Wojewódzki w Gdańsku, z dnia 28.VIII.1948 r. Sąd Grodzki w Sopocie - Oddział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z dnia 30.V.1949 r. postanowił utworzyć dla nieruchomości położonej w S. przy ul. S. nr (...) nową księgę wieczystą nr KW (...) jako dalszy ciąg księgi gruntowej S. (...) i wpisać w dziale II księgi nr (...) jako właściciela ww. nieruchomości Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych, Oddział Wojewódzki w Gdańsku.Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sopocie, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, we wniosku z dnia 24.V.1962 r. skierowanym do Sądu Powiatowego w Sopocie - Oddział Ksiąg Wieczystych, wystąpił o wpisanie do księgi wieczystej nr KW (...) jako właściciela ww. nieruchomości, Skarbu Państwa, zamiast Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych, Oddział Wojewódzki w Gdańsku.Sąd Powiatowy w Sopocie - Oddział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z dnia 26.V.1952 r. Dz. Kw. (...) Kw nr (...) postanowił odrzucić powyższy wniosek.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji złożonej od wskazanego wyżej postanowienia przez Skarb Państwa (Prezydium MRN w Sopocie) Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 22.IX.1962 r. Cr-1081/62 rewizję oddalił.Od wymienionego postanowienia Sądu Wojewódzkiego wniósł Prokurator Generalny PRL rewizję nadzwyczajną wywodząc, że wydane zostało z naruszeniem istotnych przepisów prawa, w szczególności art. 8 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, art. 22, 29 § 1 i art. 44 Prawa o księgach wieczystych i art. 2 § 1 ustawy z dnia 14.VIII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) oraz z naruszeniem interesu Państwa Ludowego, polegającym na bezpodstawnym oddaleniu przez Sąd wniosku Skarbu Państwa o wpisanie go jako właściciela w księdze wieczystej nieruchomości stanowiącej własność państwową.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie wywodzi skarżący się, że oba sądy niższe, stwierdzając, że właścicielem nieruchomości mającej urządzoną księgę wieczystą nr KW (...) jest Państwowe Przedsiębiorstwo Ubezpieczeniowe, Państwowy Zakład Ubezpieczeń - Oddział w Gdańsku - jako następca prawny Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych, który to Zakład na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 3.I.1946 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 17) przejął na własność całość znajdującego się w Polsce majątku b. Towarzystwa Ubezpieczeń (Westpreussen Danzig Lebensbersicherungsnanwalt) uchyliły się od rozważenia, że zgodnie z wypływającą z art. 8 Konstytucji PRL zasadą jednolitego funduszu własności państwowej, Państwo jest jedynym właścicielem całego mienia państwowego i zachowuje w stosunku do tego mienia pełnię uprawnień właściciela, niezależnie od tego w czyim zarządzie to mienie się znajduje, w szczególności Państwo zachowuje uprawnienia właściciela także co do mienia znajdującego się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, a więc odrębnej od Skarbu Państwa osoby prawnej.Podobne w tym względzie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z 26.X.1961 r. I CO 20/61 cytowanej w orzecznictwie Izby Cywilnej SN (w zeszycie II za rok 1962, poz. 41).Stanowisko to znalazło również wyraz w doktrynie (por. Zarys Prawa Rzeczowego: Jan Wasilkowski, 1963 r., str. 35 i następne). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez autora powyższej pracy "prawnym podmiotem mienia ogólnonarodowego może być jedynie Państwo Socjalistyczne jako organizacja polityczna obejmująca cały naród... Nadanie przedsiębiorstwom państwowym i niektórym innym organom zarządu państwowego nie narusza tej zasady. Państwowe osoby prawne nie mają bowiem w stosunku do przydzielonych im części mienia ogólnonarodowego samoistnych uprawnień, które by mogły być przeciwstawiane własności państwowej".Zauważyć należy, że z takich samych założeń wyszedł ustawodawca w projekcie do Kodeksu Cywilnego PRL stwierdzając (art. 129 projektu), że w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej.Skoro więc Państwowy Zakład Ubezpieczeń nie posiada prawa własności przedmiotowej nieruchomości, lecz właścicielem tej nieruchomości jest Skarb Państwa - to zgodnie z art. 23 Prawa rzeczowego - Skarb Państwa był uprawniony do wystąpienia z żądaniem usunięcia niezgodności pomiędzy treścią wymienionej wyżej księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym.Oba Sądy nie rozważyły ponadto, że Skarb Państwa jako właściciel nieruchomości z mocy art. 29 Prawa o księgach wieczystych był nie tylko uprawniony, ale także zobowiązany do ujawnienia swego prawa własności nieruchomości, przy czym z mocy art. 2 powołanej na wstępie ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach do wystąpienia z omawianym wnioskiem uprawnione było Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sopocie.Skoro Sądy na skutek błędnej interpretacji powołanych przepisów prawa i niewłaściwego zastosowania prawa nie uwzględniły wniosku Skarbu Państwa (Prezydium MRN w Sopocie o wpisanie go jako właściciela nieruchomości położonej w S. przy ul. S. nr (...)) należało zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji w celu merytorycznego załatwienia wspomnianego wniosku.Zaskarżone postanowienie narusza również interes Państwa Ludowego związany z prawidłowym ujawnieniem tytułu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej.Z przytoczonych zasad należało orzec jak wyżej.