I K 104/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Bogusławski.Sędziowie: F. Karolus, T. Majewski (sprawozdawca).Prokurator: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie: 1) Henryki G. oskarżonej z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz 2) Stanisława P., 3) Bronisławy W., 4) Kazimierza Z. i 5) Władysława K., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 2 czerwca 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, art. 388 § 1 k.p.k.1. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok co do oskarżonej Henryki C.; 2. uchylił tenże wyrok w części dotyczącej oskarżonych Stanisława P., Bronisławy W. i Kazimierza Z. i uniewinnił ich z oskarżenia (...); 3. przyjmując, że oskarżony Władysław K. dopuścił się przepisanego mu czynu z winy nieumyślnej, zmienił zaskarżony wyrok co do tego oskarżonego w ten sposób, że z mocy art. 286 § 3 k.k. skazał oskarżonego Władysława K. na sześć (6) miesięcy aresztu z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 2 lat (...).Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 2 czerwca 1960 r., po rozpoznaniu sprawy: Henryki C. oskarżonej o to, że:I. w okresie od 1953 r. do 31 sierpnia 1959 r. w W. jako urzędniczka kancelarii ogólnej Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z.", systematycznie fałszując książki korespondencji wychodzącej przez wpisywanie do ich rubryki ilości znaczków pocztowych wyższych od wysyłanych w rzeczywistości, przywłaszczyła sobie tych znaczków wartości 732.180 zł, tj. o przestępstwo z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) oraz art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11);Stanisława P. oskarżonego o to, że:II. w czasie od lipca 1957 r. do 31 sierpnia 1959 r. w W. jako główny księgowy Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełnił obowiązku kontroli nad wydatkowaniem środków finansowych, a w szczególności nie zapewnił właściwych form obiegu dokumentów i tolerował brak podziału kompetencji i czynności w podległym sobie pionie finansowo-księgowym, podpisywał bezkrytycznie czeki bez udokumentowania i z pominięciem dyscypliny finansowej, w wyniku czego dopuścił do braku rozliczeń Henryki C. z zużytych znaczków, umożliwiając jej przywłaszczenie tychże znaczków wartości około 400.000 złotych, ,tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.;Tadeusza W. oskarżonego o to, że:III. w okresie od 15 lutego 1958 r. do 31 sierpnia 1959 r. w W. jako zastępca dyrektora do Spraw Finansowo-Handlowych Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełnił obowiązku czuwania nad mieniem przez niezachowanie dyscypliny finansowej w pionie mu podległym, a w szczególności tolerował brak kontroli nad wydatkowaniem środków finansowych, jak również brak podziału kompetencji i czynności w Działach Finansowym i Administracyjno-Gospodarczym, podpisywał bezkrytycznie czeki bez udokumentowania i z pominięciem dyscypliny finansowej, w wyniku czego dopuścił do braku rozliczeń Henryki C. z zużytych znaczków pocztowych, umożliwiając jej przywłaszczenie znaczków wartości około 300.000 złotych, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.;Bronisławy W. oskarżonej o to, że:IV. w okresie od 1 marca 1957 r. do 31 sierpnia 1959 r. w W. jako kierownik Działu Finansowego Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełniła obowiązku czuwania nad prawidłowym wydatkowaniem środków finansowych, a w szczególności nie wydała instrukcji i zarządzeń ustalających podział czynności dla podległych sobie pracowników, tolerowała wystawianie czeków bez właściwego ich udokumentowania i z pominięciem dyscypliny finansowej, jak również bez rozliczeń Henryki C. z zużytych znaczków pocztowych, umożliwiając jej przywłaszczenie tychże znaczków wartości powyżej 400.000 złotych, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.; Kazimierza Z. oskarżonego o to, że:V. w okresie od 1953 r. do 30 czerwca 1957 r. w W. jako główny księgowy Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełnił obowiązku kontroli nad wydatkowaniem środków finansowych, a w szczególności nie zapewnił właściwych form obiegu dokumentów i tolerował brak podziału kompetencji i czynności w podległym sobie pionie finansowo-księgowym, podpisywał bezkrytycznie czeki bez udokumentowania i z pominięciem dyscypliny finansowej, w wyniku czego dopuścił do braku rozliczeń Henryki C. z zużytych znaczków pocztowych, umożliwiając jej przywłaszczenie tychże znaczków wartości około 400.000 złotych, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.;Władysława K. oskarżonego o to, że:VI. w okresie od 1 lipca 1957 r. do 31 sierpnia 1959 r. w W. jako kierownik Działu Administracyjno-Gospodarczego Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełnił obowiązku kontroli obrotu znaczkami pocztowymi w kancelarii głównej, a w szczególności nie sprawdzał i nie analizował wydatkowanych znaczków pocztowych, nie kontrolował zapisów w księgach wychodzącej korespondencji, nie wydał instrukcji i zarządzeń ustalających podział czynności dla podległych sobie pracowników, w wyniku czego dopuścił do braku rozliczeń Henryki C. z zużytych znaczków pocztowych, umożliwiając jej przywłaszczenie tychże znaczków wartości 400.000 zł, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.;Pelagii S. oskarżonej o to, że:VII. w okresie od 1 lipca 1957 r. do 31 sierpnia 1959 r. w W. jako kasjerka Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełniła obowiązku dopilnowania całości kasy, a w szczególności wystawiała czeki na ustne zapotrzebowanie bez źródłowych dokumentów, na grzbietach czeków umieszczała adnotację "anulowano" pomimo ich realizowania, w wyniku czego umożliwiła Henryce C. przywłaszczenie znaczków pocztowych wartości około 400.000 złotych, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.;Stefana A. oskarżonego o to, że:VIII. w okresie od 16 maja 1956 r. do 30 czerwca 1957 r. w W. jako kierownik Działu Finansowego Zakładów Elektrotechniki Motoryzacyjnej "Z." nie dopełnił obowiązku czuwania nad prawidłowym wydatkowaniem środków finansowych, a w szczególności nie wydał instrukcji i zarządzeń ustalających podział czynności dla podległych sobie pracowników, podpisywał bezkrytycznie czeki, tolerował wystawienie czeków bez właściwego ich udokumentowania i z pominięciem dyscypliny finansowej, jak również brak rozliczeń Henryki C. z zużytych znaczków pocztowych, umożliwiając jej przywłaszczenie tychże znaczków wartości około 150.000 złotych, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., orzekł:1) Henrykę C. uznaje za winną dokonania zarzucanego jej w akcie oskarżenia czynu, przyjmując zarazem, że przywłaszczyła sobie znaczki pocztowe wartości około 700.000 zł, i za to z mocy art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa oraz art. 42 § 2 k.k. i art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazuje ją na 11 (jedenaście) lat więzienia, 100.000 (sto tysięcy) złotych grzywny z zamianą w razie nieściągalności na dalsze 2 (dwa) lata więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 (czterech). Na zasadzie art. 2 § 1 wyżej cytowanej ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. orzeka przepadek jej majątku w całości;2) Stanisława P., Bronisławę W., Kazimierza Z. i Władysława K. uznaje za winnych dokonania zarzucanych im czynów, przyjmując zarazem, że Kazimierz Z. na skutek niedopełnienia przez niego obowiązków służbowych umożliwił Henryce C. przywłaszczenie znaczków pocztowych wartości około 300.000 złotych, i za to na mocy art. 286 § 1 k.k. skazuje każde z nich na 1 (jeden) rok więzienia;3) na zasadzie art. 58 k.k., na poczet wykonania kary pozbawienia wolności zalicza Henryce C. okres tymczasowego aresztowania od 14 września 1959 r. do 2 czerwca 1960 r.;4) uniewinnia Tadeusza W., Pelagię S., Stefana A. od dokonania zarzucanych im czynów i kosztami postępowania w tej części obciąża Skarb Państwa.Wyrok ten zaskarżyli w drodze rewizji oskarżeni: Henryka C., Stanisław P., Bronisława W., Kazimierz Z. i Władysław K.Rewizja oskarżonej Henryki C. wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając obrazę przepisów prawa procesowego:1) przez odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów dla oceny stopnia poczytalności oskarżonej Henryki C. ze względu na jej przewlekły alkoholizm,2) przez uznanie zgłoszonego na rozprawie wniosku o wyłączenie kompletu sądzącego za bezskuteczny i nieprzekazanie go do merytorycznego rozpoznania (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny: Co do rewizji oskarżonej Henryki C.:Nie jest słuszny zarzut obrazy art. 8, 111 i 256 § 1 k.p.k. polegającej na odmowie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów. Stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że zachowanie się oskarżonej Henryki C. podczas rozprawy nie nasunęło wątpliwości co do poczytalności oskarżonej, nie może być skutecznie zakwestionowane, jeśli się zważy, że rozprawa trwała szereg dni, a więc Sąd miał możność obserwowania zachowania się oskarżonej przez dość długi okres, przy czym zebrane w toku przewodu sądowego dane świadczące o pijaństwie oskarżonej nie są tego rodzaju, aby uzasadniały potrzebę zbadania stanu psychicznego oskarżonej przez lekarzy psychiatrów.Nie jest natomiast pozbawiony słuszności podniesiony w rewizji zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów o wyłączenie sędziego.Odpowiadając na wniosek obrońcy o "wyłączenie całego składu sądzącego" z powodu wyrażonej przez Sąd przed zamknięciem przewodu sądowego oceny zeznań poszczególnych świadków, Sąd Wojewódzki powołał się na art. 38 k.p.k. i uznał wniosek obrońcy "za bezskuteczny".Wniosek o wyłączenie sędziego z mocy art. 37 k.p.k. należy istotnie zgłosić przed rozpoczęciem przewodu sądowego. Jeżeli jednak przyczyny wyłączenia nie były stronie wcześniej znane, zarzut obrazy art. 37 k.p.k. można zgłosić także w toku przewodu sądowego, a nawet w rewizji (wyrok S.N. 4 grudnia 1957 r. III K 461/57 - OSPiKA z 1959 r., z. VI, poz. 166).O wyłączeniu sędziego rozstrzyga w myśl art. 36 i 35 § 1 k.p.k. sąd w tym składzie, w jakim sprawa jest rozpatrywana, jednakże bez udziału sędziego, którego wyłączenie mogłoby dotyczyć, przy czym rozpatrywanie tej kwestii następuje na posiedzeniu niejawnym.Tak więc sąd I instancji dopuścił się uchybienia procesowego polegającego na tym, że zamiast nadania właściwego biegu wnioskowi obrońcy wniosek ten uznał we własnym zakresie za formalnie bezskuteczny. Jednakże to uchybienie procesowe nie mogło mieć wpływu na treść wyroku, jeśli się zważy, że wniosek "o wyłączenie całego składu sądzącego" merytorycznie nie był słuszny, albowiem dokonana przed zamknięciem przewodu sądowego ocena wiarygodności zeznań świadków Aleksandra C. i Stanisława Z. wiązała się wyłącznie z kwestią objętą poprzednim wnioskiem obrony, a mianowicie z wnioskiem o powołanie biegłych lekarzy psychiatrów.Uznając zatem ustalenia zaskarżonego wyroku w kwestii winy oskarżonej Henryki C. za zgodne z zebranym materiałem dowodowym, a wymiar kary za odpowiadający szkodliwości społecznej czynu przypisanego oskarżonej, Sąd Najwyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w tej części utrzymał w mocy (...).