V KRN 561/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia I. Kazimierczak.Sędziowie: F. Karolus, J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Witolda R., oskarżonego z art. 77 § 1 i 2 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. a) u.k.s. oraz z art. 88 i 79 § 1 u.k.s., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 marca 1968 r. uchylającego wyrok Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 20 maja 1967 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu rewizyjnym.Uzasadnienie faktyczneRewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu - jako rewizyjnego - z dnia 25 marca 1968 r., założona na niekorzyść oskarżonego Witolda R., zarzuciła temu wyrokowi na podstawie art. 371 pkt 2 k.p.k. obrazę art. 380 § 1 k.p.k. w związku z art. 217 § 4 u.k.s., art. 8, 260, 299 § 1 i 2, 300 k.p.k. w związku z art. 218 u.k.s. oraz art. 320 i 391 § 1 k.p.k., polegającą na:- niezawiadomieniu organu finansowego o terminie rozprawy rewizyjnej i merytorycznym rozpoznaniu sprawy bez udziału jego przedstawiciela;- nieodczytaniu w toku uzupełnionego na rozprawie rewizyjnej przewodu sądowego: protokołu rozprawy głównej w części dotyczącej zeznań świadka Alfonsa D., protokołu karnego z dnia 8 czerwca 1964 r. w części dotyczącej wyjaśnień oskarżonego Witolda R. oraz protokołu przesłuchania oskarżonego Stanisława C. z dnia 4 czerwca 1964 r., mimo że świadek Alfons D. zeznał inaczej na rozprawie rewizyjnej, oskarżony Witold R. złożył inne wyjaśnienia na rozprawie głównej, a oskarżony Stanisław C. inne wyjaśnienia w powołanym protokole niż poprzednio;- nierozważeniu szeregu okoliczności wynikających z dowodów ujawnionych na przewodzie sądowym, a mających znaczenie dla kwestii winy oskarżonego Witolda R.i wniosła o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 25 marca 1968 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu rewizyjnym temuż Sądowi Wojewódzkiemu w innym składzie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Prokurator Powiatowy dla m. Poznania oskarżył między innymi Witolda R. o to, że:a) w okresie od 1 lipca 1961 r. do kwietnia 1964 r., jako podatnik i właściciel warsztatu ślusarskiego w P., przejął na podstawie ustnej umowy od Stanisława C. przedsiębiorstwo rzemieślnicze zlokalizowane w tym samym pomieszczeniu, w którym mieścił się jego warsztat, i prowadził obydwa przedsiębiorstwa jako całość na własny rachunek, zatrudniając więcej aniżeli czterech pracowników, do czego nie miał uprawnień w ramach posiadanej karty rzemieślniczej, i faktów tych nie zgłosił organowi finansowemu, co miało wpływ na ustalenie zobowiązań podatkowych,b) w wymienionym wyżej okresie oskarżony zaniedbał obowiązku właściwego udokumentowania - w prowadzonych na swoje nazwisko jak i na nazwisko Stanisława C. księgach podatkowych nr 1 oraz w ewidencji zakupu materiałów - dokonywanego zakupu surowca i półfabrykatów ze źródeł nie ujawnionych bez rachunku,c) w celu ukrycia faktycznie osiągniętych obrotów w roku 1962 sprzedał wyprodukowane przez siebie wieszaki na rachunek innej osoby (Stefana G.) za kwotę około 166.000 zł, a w roku 1963 za kwotę około 200.000 zł,d) w okresie od 1961 r. do kwietnia 1964 r. korzystał w prowadzonym przez siebie przedsiębiorstwie z usług malarzy Józefa K. i Józefa A. i faktu tego nie zgłosił organowi finansowemu jako podatnik korzystający z ulgowej formy opodatkowania - ryczałtów,e) w okresie od 1962 r. do kwietnia 1964 r. nie wykazywał w sporządzonych listach płac pełnych, wypłacanych wynagrodzeń pracownikom zatrudnionym zarówno w warsztacie prowadzonym na swoje nazwisko, jak i na nazwisko Władysława (powinno być Stanisława) C. i w związku z tym odprowadzał podatek od wynagrodzeń w kwotach niższych od przepisanych przez co spowodował uszczuplenie podatku od wynagrodzeń w wysokości 20.944,90 zł.W akcie oskarżenia zakwalifikowano: czyny opisane w pkt pod lit. a), c) i d) jako występki skarbowe z art. 77 § 1 i 2 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit. e) u.k.s., czyn opisany w pkt pod lit. b) jako występek z art. 88 u.k.s., a czyn opisany w pkt pod lit. e) jako występek określony w art. 79 § 1 u.k.s., zaznaczając, że "czynami przedstawionymi wyżej oskarżony naraził Skarb Państwa na uszczuplenie należności podatkowych w sumie przekraczającej łącznie kwotę 100.000 zł".Sąd Powiatowy dla m. Poznania wyrokiem z dnia 20 maja 1967 r. umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemu Witoldowi R. co do występków skarbowych opisanych w pkt pod lit. b) i pod lit. e) aktu oskarżenia na zasadzie art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174), a co do występków opisanych w pkt pod lit. a),c) i d) aktu oskarżenia - na mocy art. 5 tego dekretu o amnestii.Sąd Wojewódzki w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji założonej przez oskarżonego, wyrokiem z dnia 25 marca 1968 r. uchylił wyrok sądu I instancji i uniewinnił oskarżonego od zarzutów aktu oskarżenia.Wyrok ten został wydany z obrazą powołanych przepisów prawa procesowego mającą wpływ na jego treść i z tego względu nie może się ostać.Jak wskazują na to dane protokołu rozprawy rewizyjnej, w rozprawie tej nie brał udziału przedstawiciel Wydziału Finansowego Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w P. W aktach sprawy brak jest danych pozwalających na uznanie, że Sąd Wojewódzki zawiadomił ten organ finansowy o terminie rozprawy rewizyjnej.Wprawdzie Wydział Finansowy Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w P. nie wniósł aktu oskarżenia w sprawie niniejszej, a prokurator - wbrew art. 145 § 7 u.k.s. - nie wskazał w akcie oskarżenia organu finansowego, któremu przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego, jednakże obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego, wynikającym z art. 380 § 1 k.p.k. w związku z art. 217 § 4 u.k.s., było zawiadomienie organu finansowego o terminie rozprawy rewizyjnej.Należy także zauważyć, że przedstawiciel Wydziału Finansowego Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w P. brał udział w Sądzie Powiatowym w rozprawie głównej jako oskarżyciel.Zawiadomienie prokuratora o terminie rozprawy rewizyjnej nie zwalniało Sądu Wojewódzkiego od obowiązku wynikającego z art. 380 § 1 k.p.k. w związku z art. 217 § 4 u.k.s. Obraza tych przepisów mogła mieć wpływ na treść wyroku z dnia 25 marca 1968 r., gdyż w ten sposób Sąd Wojewódzki uniemożliwił organowi finansowemu udział w rozprawie rewizyjnej, na której uzupełniono przewód sądowy, oraz zgłoszenie odpowiednich wniosków dowodowych.Ponadto wyrok ten jest niezasadny również z tego względu, że Sąd Wojewódzki, uzupełniając przewód sądowy, nie przeprowadził wszystkich niezbędnych dowodów -mogących mieć znaczenie dla kwestii winy oskarżonego Witolda R. oraz nie rozważył w należyty sposób wszystkich okoliczności wynikających z dowodów ujawnionych w toku przewodu sądowego. Nastąpiło to z obrazą art. 8, 260, 299 § 1 i 4, 300 k.p.k. w związku z art. 218 u.k.s. oraz art. 320 i 391 § 1 k.p.k., mającą wpływ na treść tego wyroku.Sąd Wojewódzki nie zwrócił w szczególności uwagi na to, że - jak wynika z protokołu rozprawy głównej - Sąd Powiatowy nie odczytał protokołu karnego z dnia 8 czerwca 1964 r. w części dotyczącej wyjaśnień oskarżonego Witolda R., mimo że złożył on wówczas inne wyjaśnienia niż w toku przewodu sądowego. Oskarżony ten oświadczył w dniu 8 czerwca 1964 r. między innymi, że "produkcja wieszaków, kwietników i popielnic odbywała się razem przez wszystkich pracowników zatrudnionych w obu warsztatach" oraz, że "składowanie surowca w jednym miejscu nastąpiło dopiero po ostatniej inwenturze sporządzonej na dzień 31 grudnia 1963 r.".Okoliczności te, których oskarżony Witold R. nie podał w swych wyjaśnieniach na rozprawie głównej, zdają się wskazywać na wiarogodność - ocenionych negatywnie przez sąd rewizyjny - zeznań świadków Wacława S. i Czesława R., mających zresztą potwierdzenie w pewnym stopniu w protokole oględzin z dnia 24 kwietnia 1964 r., którego danych oskarżony nie kwestionował podpisując ten protokół, a którego to protokołu sąd rewizyjny nie wziął pod uwagę przy wyrokowaniu.Należy zauważyć, że Sąd Powiatowy nie odczytał na rozprawie głównej również protokołu przesłuchania oskarżonego Stanisława C. z dnia 4 czerwca 1964 r., ograniczając się do odczytania - w związku ze śmiercią tego oskarżonego - protokołu jego przesłuchania w charakterze świadka z dnia 23 kwietnia 1964 r. oraz protokołu karnego z dnia 4 czerwca 1964 r. w części dotyczącej wyjaśnień tego oskarżonego, mimo że w nie odczytanym protokole podał on okoliczności, których nie podał w protokołach sporządzonych poprzednio. Z protokołu tego wynika między innymi, że oskarżony Witold R. prowadził warsztat Stanisława C., nie informując go zupełnie o swej działalności w tym zakresie (o zakupie surowców, rozmiarach produkcji, wysokości obrotów i dochodów) i nie rozliczając się z nim przez cały okres prowadzenia jego przedsiębiorstwa. Oskarżony Stanisław C. zaznaczył w tym protokole, że "nawet nie spodziewał się uzyskania od niego (oskarżonego Witolda R.) jakiegokolwiek rozliczenia".Sąd Wojewódzki nie zwrócił uwagi również i na to uchybienie Sądu I instancji, chociaż okoliczności podane przez oskarżonego Stanisława C. w tym protokole - w powiązaniu z oświadczeniem tego oskarżonego w protokole przesłuchania go w charakterze świadka z dnia 23 kwietnia 1964 r. - przemawiają raczej za tym, że oskarżony Witold R. prowadził warsztat Stanisława C. na własny rachunek. Wynika to z oświadczenia Stanisława C., iż "umówił (...) się, że będzie on (oskarżony Witold R.) płacił (...) (mu) (...) poczynając od czerwca 1961 r. po 5.000 złotych miesięcznie (...) tytułem udziału w dochodach z prowadzonego przedsiębiorstwa pod (...) nazwiskiem Stanisława C.", co stanowiło prawdopodobnie wynagrodzenie za korzystanie z tego przedsiębiorstwa przez oskarżonego Witolda R.Ponadto Sąd Wojewódzki nie odczytał protokołu rozprawy głównej z dnia 6 kwietnia 1967 r. w części dotyczącej zeznań świadka Alfonsa D., mimo że na rozprawie rewizyjnej świadek ten zeznał inaczej niż poprzednio oświadczając, iż "Wydział Finansowy był poinformowany o tym, że inżynier Stanisław C. choruje i że w okresie tym zastępuje go oskarżony" oraz że "Wydział ten stan przyjął do wiadomości i uznał to zastępstwo"; na rozprawie głównej świadek ten podał, "że Stanisław C. nie zawiadomił Wydziału Finansowego, iż Witold R. go zastępuje". Sąd Wojewódzki, opierając się na zeznaniach świadka Alfonsa D. złożonych na rozprawie rewizyjnej i nie rozważając sprzeczności tych zeznań z zeznaniami złożonymi na rozprawie głównej wraz z danymi protokołu oględzin z dnia 24 kwietnia 1964 r. i z wyjaśnieniami oskarżonego Witolda R., mógł niesłusznie ocenić negatywnie zeznania świadka Wacława S. i Czesława R.Z uzasadnienia wyroku z dnia 25 marca 1968 r. wynika, że Sąd Wojewódzki pominął w swych rozważaniach zeznania świadka Andrzeja T., z których wynika, że w okresie od czerwca 1961 r. do sierpnia 1961 r. składano surowiec obydwu przedsiębiorstw razem w jednym miejscu oraz że pracownicy tych przedsiębiorstw byli zatrudnieni przy wspólnej produkcji wieszaków itp. Okoliczności te wynikają również z nie rozważonych przez sąd rewizyjny zeznań świadka Romana S., a nadto z zeznań świadka Andrzeja T., że stanowiące dowód kasowy listy płacy nie były podpisywane w tym okresie przez tego świadka, gdyż znajdujące się na nich podpisy nie są jego.Gdyby zatem Sąd Wojewódzki dysponował przy wyrokowaniu pełnym materiałem dowodowym i rozważył w należyty sposób całokształt okoliczności sprawy, to mógłby dojść do przekonania, że wiarogodne są obciążające oskarżonego Witolda R. zeznania złożone w toku postępowania przygotowawczego przez tych świadków, którzy następnie na rozprawach zmienili je częściowo lub odwołali oraz że pozytywnie należy ocenić zeznania - oceniane negatywnie przez sąd rewizyjny - pozostałych świadków, w tym także świadków Wacława S., Czesława R. oraz Grażyny P., tak jak to uczynił Sąd I instancji.W tych warunkach nie można uznać za zasadny wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 25 marca 1968 r. uniewinniającego oskarżonego Witolda R. od zarzuconych mu czynów, gdyż został on wydany z obrazą powołanych przepisów prawa procesowego mogącą mieć wpływ na jego treść i jest wobec tego w każdym razie przedwczesny.