V KRN 183/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty (sprawozdawca).Sędziowie: A. Kafarski, S. Kotowski.Prokurator Generalnej Prokuratury: F. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa K., oskarżonego z art. 201 § 1 k.k. i z art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 434), po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości na korzyść oskarżonego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Grodzisku Mazowieckim - Wydział Zamiejscowy w Żyrardowie z dnia 21 kwietnia 1966 r. i od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 28 lipca 1966 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił oba zaskarżone wyroki i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Grodzisku Mazowieckim - Wydział Zamiejscowy w Żyrardowie do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Grodzisku Mazowieckim - Wydział Zamiejscowy w Żyrardowie z dnia 21 kwietnia 1966 r. i od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 28 lipca 1966 r., założona na korzyść oskarżonego Józefa K., zarzuciła tym wyrokom na podstawie art. 371 pkt 2 k.p.k. obrazę prawa procesowego, a mianowicie art. 8, 260, 299 § 1 i 339 § 1 k.p.k., wskutek niezbadania obrony oskarżonego i niewyjaśnienia sprzeczności wynikających z materiału dowodowego sprawy, co mogło mieć wpływ na treść orzeczeń, i w rezultacie wniosła o uchylenie zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Sąd Powiatowy w Grodzisku Mazowieckim - Wydział Zamiejscowy w Żyrardowie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1966 r. skazał Józefa K.:1) z art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434) - na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia za to, że w okresie od listopada 1965 r. do marca 1966 r. w Ż., będąc pod wpływem alkoholu, znęcał się nad zamieszkałą z nim Heleną K. w ten sposób, iż używał pod jej adresem słów uznanych powszechnie za obelżywe,2) z art. 201 § 1 k.k. - na 6 miesięcy więzienia za to, że w czasie i miejscu, określonych w punkcie 1, złośliwie uchylał się od łożenia na utrzymanie swych nieletnich dzieci: Ryszarda, Jana i Krystyny.Łącznie Sąd wymierzył oskarżonemu karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia.Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie powyższy wyrok utrzymał w mocy.Sądy obu instancji z obrazą przepisów procesowych nie sprawdziły zasadności oskarżenia o popełnienie czynów z art. 23 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu i z art. 201 § 1 k.k., dały zaś bezkrytycznie wiarę rozwiedzionej żonie oskarżonego, Helenie K., bez konfrontacji jej zeznań z innymi dowodami w sprawie.Z akt sprawy wynika, że oskarżony po odbyciu poprzedniej kary w październiku 1965 r. za czyny tego samego rodzaju, a więc z art. 23 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu i z art. 201 § 1 k.k., zmuszony był zamieszkać w tym samym mieszkaniu, gdzie mieszkał poprzednio z żoną i dziećmi. Helena K. chciała tego uniknąć i dlatego wniosła do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej-Wydział Kwaterunkowy pismo o przydzielenie oskarżonemu oddzielnego pokoju sugerując, że w razie zamieszkania we wspólnym mieszkaniu oskarżony dopuści się ponownie podobnych jak poprzednio czynów.Gdy podanie Heleny K. nie zostało załatwione w myśl jej życzeń, wniosła ona do Prokuratury Powiatowej w Grodzisku Mazowieckim skargę, że oskarżony nadal znęca się nad nią i nie płaci złośliwie alimentów.Prokuratura Powiatowa sporządziła akt oskarżenia, wnosząc o przesłuchanie w charakterze świadków tylko Heleny K. i Heleny N., choć w postępowaniu przygotowawczym przesłuchiwano także innych świadków, którzy odmiennie oświetlali tło i charakter sprawy.Oskarżony w toku dochodzenia i przed Sądem powoływał się na trudności w uzyskaniu stałej pracy po opuszczeniu więzienia, na dorywczy charakter zarobków (z zarobionych 1.700 zł miał dać Helenie K. 800 zł), wreszcie na trudności w uzyskaniu rejestracji w Urzędzie Zatrudnienia i przyrzeczenie otrzymania pracy w elektrowni w P. Jednocześnie kategorycznie zaprzeczał, by miał znęcać się nad rodziną, wspominał natomiast o złym prowadzeniu się Heleny K.Zeznania obciążające oskarżonego złożyła jedynie Helena K., dlatego też do tych zeznań powinien był Sąd ustosunkować się z dużą ostrożnością. Świadek bowiem Helena N. zeznała przed Sądem, że cokolwiek wie, to wie o tym od Heleny K.Na podstawie takiego materiału dowodowego, bez zbadania wynikających z wyjaśnień oskarżonego okoliczności, Sąd I instancji uznał popełnienie zarzucanych oskarżonemu czynów za udowodnione.W rewizji od tego wyroku oskarżony usiłował przez zgłoszone dowody ponowić swoją obronę, lecz usiłowania te okazały się bezskuteczne i wyrok Sądu Powiatowego został utrzymany w mocy.Tymczasem stwierdzić trzeba, że oskarżenie Józefa K. przez Helenę K. o złośliwe uchylanie się od płacenia alimentów i znęcanie się nad rodziną nie znajduje obiektywnego potwierdzenia w materiałach sprawy.Świadek Helena N., która przed Sądem powoływała się na to, co słyszała od Heleny K., zeznała w dochodzeniu, że nigdy nie słyszała, by oskarżony po powrocie z więzienia czynił Helenie K. jakiekolwiek awantury i by bił żonę lub dzieci, że zarówno Helena K., jak i dzieci mają dobre warunki życia, że to raczej oskarżony znajdował się po powrocie z więzienia w niedostatku, ponieważ był bez ubrania.Sąd zatem zgodnie z przepisami art. 8 i 299 § 1 k.p.k. powinien był ujawnić powyższe zeznania świadka Heleny N., co niewątpliwie spowodowałoby konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego przez przesłuchanie dalszych świadków, nie zgłoszonych w akcie oskarżenia.Przesłuchanie z urzędu świadka Henryka P. naświetliłoby odpowiednio sylwetkę Heleny K., albowiem świadek ten zeznał, że oskarżony należy do ludzi spokojnych, agresywną natomiast osobą jest Helena K., która wszczyna wszystkie awantury, a pewną kobietę pobiła nawet razem z dziećmi. Zeznania te potwierdził świadek Wacław S., jak również wywiad Milicji Obywatelskiej, według którego Helena K. nie dba o wychowanie dzieci, prowokuje awantury z mężem, by ten reagował na jej prowokacje czynnie, co z kolei stanowiłoby podstawę do usunięcia go z mieszkania, oraz że oskarżony dwa razy zgłosił się do sierżanta MO Jerzego B. i okazał mu ślady pobicia twierdząc, że pobiła go żona.Pominięcie dowodu z tych świadków stanowi obrazę art. 8 w związku z art. 260 k.p.k.Oskarżony Józef K., występujący w Sądzie I instancji bez obrońcy, zgłosił w rewizji wniosek o przesłuchanie pięciu świadków, jednakże Sąd Wojewódzki wniosku tego nie uwzględnił, a postanowienie w tym względzie z dnia 6 lipca 1966 r. uzasadnił tym, że "przesłuchanie aż pięciu świadków w instancji rewizyjnej nie przyczyni się do szybszego rozstrzygnięcia sprawy, wprost przeciwnie, może spowodować potrzebę przeprowadzenia przewodu sądowego w całości lub w znacznej części".Nie trzeba dodawać, że tego rodzaju stanowisko sądu rewizyjnego, dające pierwszeństwo wymaganiu szybkiego zakończenia sprawy przed podstawowym celem procesu karnego, mianowicie dążeniem do całkowitego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, czyli ustaleniem prawdy obiektywnej - jest z gruntu błędne, szkodliwe i sprzeczne z socjalistycznym prawem.Konsekwencją tego rodzaju stanowiska sądu rewizyjnego wobec obrony oskarżonego było m. in. stwierdzenie w wyroku, że "w tych warunkach zarzuty zawarte w rewizji oskarżonego nie mogą być uznane za słuszne".Sąd Wojewódzki nie zbadał więc sprawy należycie, nie wykorzystał w trybie art. 389 § 2 k.p.k. możliwości uzupełnienia przewodu sądowego i bez próby sprawdzenia odrzucił - jako wykrętne - wyjaśnienia oskarżonego, choć wzmiankowana wyżej treść notatki milicyjnej nakazywała w tym zakresie daleko idącą ostrożność i wnikliwość.Okoliczności powyższe świadczą, że Sąd II instancji nie miał dostatecznego materiału do ustalenia prawdy obiektywnej, a skoro przewidywał potrzebę szerszego uzupełnienia postępowania dowodowego, to powinien był uchylić wyrok Sądu Powiatowego i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.Poprzednia karalność oskarżonego Józefa K. za czyny tego samego rodzaju nie może w żadnym razie stanowić dowodu, że zainteresowana w pozbyciu się oskarżonego z mieszkania Helena K. przedstawiła Sądowi rzeczywisty stan rzeczy.Względy powyższe uzasadniają więc wniosek rewizji nadzwyczajnej, wobec czego orzeczono jak w sentencji.