VI KO 7/60

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Najwyższy w zwykłym składzie, wymagającego zasadniczej wykładni zagadnienia prawnego:1) "Czy stronom służy zażalenie na postanowienie wydane na podstawie art. 4 § 2 k.p.k., zarządzające umieszczenie oskarżonego po zawieszeniu postępowania z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych lub innym zakładzie leczniczym,2) istnienie jakich okoliczności uzasadnia umieszczenie oskarżonego na podstawie art. 4 § 2 k.p.k. w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych lub innym zakładzie leczniczym"- uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneNie ma żadnej podstawy do przypisywania normie art. 4 § 2 k.p.k. innej treści aniżeli procesowej. Służy ona wyłącznie potrzebom postępowania.Stosowanie art. 4 § 2 k.p.k. wiąże się integralnie z faktem zawieszenia danego postępowania z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby oskarżonego, "uniemożliwiającej prowadzenie sprawy" (art. 4 § 1 k.p.k.). Założeniem art. 4 § 2 k.p.k. jest zabezpieczenie właściwych warunków, pozwalających oczekiwać na powrót oskarżonego do zdrowia i usunięcie w ten sposób przeszkody, tamującej postępowanie. Jednocześnie jednak z przepisu tego widać, iż ma on na celu stworzenie na czas choroby oskarżonego, będącej powodem zawieszenia postępowania, warunków zabezpieczających niezbędny udział oskarżonego w czynnościach procesowych, które w dalszym toku postępowania przyszłoby przedsięwziąć. Na ten cel umieszczenia oskarżonego - po zawieszeniu postępowania - w zakładzie leczniczym, wskazuje dostatecznie wyraźnie ostatnie zdanie art. 4 § 2 k.p.k., według którego do czasu wydania postanowienia w przedmiocie tego umieszczenia "zastosowane środki zapobiegające uchylaniu się od sądu pozostają w mocy". W szczególności - po zawieszeniu postępowania w sprawie, w której oskarżony jest tymczasowo aresztowany, sąd nie może wypuścić na wolność oskarżonego, chorego psychicznie lub cierpiącego na inną ciężką chorobę, zanim nie wyda postanowienia co do jego umieszczenia w stosownym zakładzie leczniczym. Jeżeli sąd zarządzi umieszczenie, automatycznie wchodzi ono w miejsce tymczasowego aresztowania, które dopiero wówczas, stosownie do ostatniego zdania § 2 art. 4 k.p.k. traci swoją moc. Wobec tego, że sąd orzeka tutaj postanowieniem, podlega ono wykonaniu, nawet w razie dopuszczalnego zaskarżenia go zażaleniem (art. 357 k.p.k.).Ustawa nie uzależnia postanowienia sądu o takim umieszczeniu od tego czy oskarżony nie przebywa już w zakładzie leczniczym, będąc tam umieszczony np. przez rodzinę, czy też jeszcze w nim nie przebywa.Takie unormowanie prawne świadczy, iż w umieszczeniu oskarżonego w zakładzie leczniczym przez sąd w myśl art. 4 § 2 k.p.k. tkwią wszelkie elementy środka zapobiegającego uchylaniu się od sądu. Środek ten, stosowany w sytuacji szczególnej, w swoistej postaci tej sytuacji odpowiadającej, polegać musi na skierowaniu oskarżonego do takiego zakładu, który by - obok gwarancji należytego leczenia - chronił przed możnością samowolnego jego opuszczenia przez chorego i udostępniał osobę oskarżonego dla czynności procesowych, zmierzających do ustalenia, czy stan choroby nie uległ na tyle poprawie, że stać się może aktualne podjęcie zawieszonego postępowania z ewentualnym ponownym zastosowaniem środka zapobiegającego w zwykłych postaciach, przewidzianych w rozdz. II-IV księgi IV k.p.k.Bliska analogia umieszczenia oskarżonego w zakładzie leczniczym na podstawie art. 4 § 2 k.p.k. z tymczasowym aresztowaniem nakazuje przyjąć, iż zastosowanie umieszczenia oskarżonego w zakładzie leczniczym zależne jest od istnienia przesłanek przewidzianych dla orzeczenia tego środka zapobiegawczego i że sąd w każdym czasie władny jest zwolnić oskarżonego z zakładu leczniczego, jeżeli odpadnie potrzeba stosowania środka zapobiegawczego. Nie potrzeba podkreślać, iż pierwszym warunkiem zastosowania wspomnianego środka zapobiegawczego będzie istnienie dostatecznego materiału uprawdopodobniąjącego zarzut popełnienia przestępstwa uczyniony oskarżonemu.W wypadku zastosowania art. 4 § 2 k.p.k. zachodzi też potrzeba zbierania dowodów, które mogą wykazać winę oskarżonego lub doprowadzić do korzystnego dla niego rozstrzygnięcia (art. 4 § 1 k.p.k., zdanie ostatnie).Już prostą konsekwencją uznania, iż w art. 4 § 2 k.p.k. określono dalszy, swoisty taki środek zapobiegający, musi być stwierdzenie dopuszczalności zażalenia na postanowienie w przedmiocie umieszczenia oskarżonego - po zawieszeniu postępowania - w zakładzie leczniczym (art. 150 i art. 208 k.p.k.).Przyznanie środkowi, o którym mowa w art. 4 § 2 k.p.k. wyłącznie znaczenia procesowego, przeciwstawia się tym samym tezie o jego znamionach karno-materialnych, w szczególności - jako środka zapobiegającego. Stąd - nie ma znaczenia kwestia, czy oskarżony, co do którego postępowanie zawieszono z powodu jego choroby psychicznej, grozi niebezpieczeństwem dla porządku prawnego w razie pozostawienia go na wolności.