IV CR 648/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia Z. Wiszniewski (sprawozdawca).Sędziowie: W. Formański, H. Jaślan.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Inspektoratu Państwowych Gospodarstw Rolnych w G. przeciwko Romanowi M., Jadwidze M., Henrykowi M., Marii-Teresie B., Jerzemu-Andrzejowi M. i Jadwidze M. o 281.669 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 18 lutego 1960 r. zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy Ośrodek w T. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, co następuje:Pozwany Roman M. jako właściciel gospodarstwa rolnego oddał je w 1951 r. w zagospodarowanie Prezydium b. Gminnej R. N., które przekazało je Zespołowi PGR. W roku 1956 Zespół PGR przystąpił do kapitalnego remontu dużego i zrujnowanego budynku mieszkalnego znajdującego się na owym gospodarstwie. Na przeprowadzenie tegoż remontu PGR wydało 281.669,16 zł. Dnia 29 lipca 1957 r. pozwany Roman M. zgłosił wniosek o zwrócenie mu tego gospodarstwa i w dniu 10 września 1957 r. zwrócono mu je, przy czym strony uzgodniły w protokole zdawczo-odbiorczym, że pozwany Roman M. zwróci powyższe nakłady. To jeszcze nie nastąpiło, a pozwany Roman M. aktem notarialnym z 11 listopada 1957 r. darował swą nieruchomość swej żonie i dzieciom, tj. dalszym pozwanym w niniejszej sprawie.Na podstawie tych twierdzeń powód domagał się zasądzenia od pozwanego Romana M. powyższej kwoty 281.669,16 zł z odsetkami, a co do dalszych pięciorga pozwanych żądał zobowiązania ich do ścierpienia egzekucji z nieruchomości, którą im pozwany Roman M. darował, i uznania tej czynności prawnej za bezskuteczną w tym zakresie w stosunku do powoda.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, a uzasadnienie wyroku można streścić następująco:Powód przejął gospodarstwo pozwanych w 1951 r., zwrócił je właścicielowi 10 września 1957 r. Powód dokonał remontu budynku mieszkalnego, przebudowując dom jednorodzinny na kilkurodzinny. Wysokości dokonanych nakładów nie da się już ustalić. W czasie remontu powód rozebrał około 1/6 części domu; wartość tej rozebranej części i szkoda pozwanych wynosi 150.000 zł. Po uwzględnieniu wartości usunięcia przez powoda części budynków w stanie dobrym, nakłady nie przyczyniły się do wzrostu wartości nieruchomości, a stan pozostawionej konstrukcji części budynku zagraża życiu mieszkańców. Powód dokonał nakładów ze względu na własne potrzeby. Zmienił przeznaczenie budynku, a mianowicie z jednego mieszkania zrobiono 12 odrębnych mieszkań i biuro. Dla pozwanych budynek stracił na wartości, gdyż nie mogą w nim zamieszkać. Powództwo nie jest więc - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uzasadnione ani przepisami art. 123 i nast.k.z., ani art. 313 Pr. rzecz.Wyrok ten zaskarżył powód rewizją.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powództwo oparte jest przede wszystkim na twierdzeniu, że powód zawarł z pozwanym Romanem M. umowę, mocą której tenże pozwany zobowiązał się do świadczenia, jakiego powód dochodzi w niniejszym procesie. Zdaniem skarżącego fakt umownego zobowiązania się Romana M. ma wynikać z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 10 września 1957 r. Poglądu tego niepodobna jednak podzielić (...).W niniejszej sprawie chodzi o to, czy powodowi przysługuje roszczenie z tytułu, że dokonał wydatków na kapitalny remont domu znajdującego się na nieruchomości, będącej wówczas własnością pozwanego Romana M. Dochodzone roszczenie należy ocenić z punktu widzenia przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia, a więc w szczególności z punktu widzenia art. 117 § 1 k.z. Ażeby zatem powstało roszczenie o zwrot wydatków użytecznych, dokonanie remontu musiałoby: 1) być korzystne dla właściciela nieruchomości, a więc musiałoby powodować wzrost wartości nieruchomości albo co najmniej zapobiegać zmniejszeniu się tej wartości, a nadto 2) odpowiadać woli - rzeczywistej lub dorozumianej - właściciela nieruchomości. Co się tyczy tej "domniemanej woli", to można w zasadzie domniemywać taką wolę, jaką miałby dany konkretny właściciel, rozsądnie oceniający daną konkretną sytuację. Właściciel rzeczy nie może być przez osobę trzecią narażony na takie zmiany rzeczy, których nie chce i nie powinien chcieć w swej konkretnej sytuacji. Na przykład właściciel słusznie nie będzie chciał takich zmian, które nie są konieczne, a na których dokonanie - mimo że podwyższyłyby wartość rzeczy - właściciela nie stać. Dokonując zmian w cudzym mieniu, nawet obiektywnie korzystnych, lecz nie odpowiadających rozsądnej ocenie właściciela, negotiorum gestor bierze na siebie ryzyko, że nikt mu nie zwróci poniesionych wydatków.Korzyść, której wymaga art. 117 § 1 k.z., musi zachodzić zarówno obiektywnie, jak i z subiektywnego punktu widzenia osoby zainteresowanej. Aczkolwiek zaskarżony wyrok nie rozważa niniejszej sprawy z punktu widzenia art. 117 § 1 k.z., to jednak z dokonanych ustaleń wynika wyraźnie, że neguje on istnienie przesłanek tegoż przepisu. Nieistnienie korzyści subiektywnej ma w świetle zaskarżonego wyroku wynikać stąd, że w następstwie dokonanych zmian pozwani nie mogą zamieszkać w tym domu. Okoliczność ta jednak - sama przez się - nie wyłącza jeszcze możliwości, że mimo to ówczesny właściciel, pozwany Roman M. (który zapewne nie mieszkał wówczas w owym domu), oceniając rzecz rozsądnie, chciałby tych zmian, jakich powód dokonał. Aby to móc ocenić, należałoby znać bliżej całokształt sytuacji, w jakiej się znajdował. To, że następnie pozwany Roman M. darował nieruchomość innym pozwanym, nie niweczyłoby jego długu względem powoda, jeżeli dług ten powstał. Kwestia bowiem, że rzekomo na skutek darowania domu nie jest on już wzbogacony, nie istnieje; ewentualny dług tegoż pozwanego względem powoda powstał wcześniej i jest niezależny od następnych dyspozycji dłużnika. Do zobowiązania osoby zainteresowanej względem osoby prowadzącej jej sprawy bez zlecenia, a w szczególności do zobowiązania z art. 117 § 1 k.z., nie ma zastosowania przepis art. 127 k.z., przewidujący wygaśnięcie zobowiązania z tytułu niesłusznego wzbogacenia.Z zaskarżonego wyroku wynika również ustalenie nieistnienia korzyści w znaczeniu obiektywnym. Także i w tym zakresie pogląd Sądu Wojewódzkiego został trafnie zakwestionowany. Dla oceny kwestii korzyści niezbędne byłoby porównanie stanu nieruchomości w chwili zwrócenia jej Romanowi M. z jej stanem poprzednim. Tego stanu poprzedniego zaskarżony wyrok bliżej nie ustalił, wskutek czego wynik porównania jest dowolny. Zresztą skarżący zgłasza trafny zarzut co do przeprowadzonego dowodu z opinii biegłego. Opinia ta była bardzo obszerna i niewątpliwie wymagała studiów obu stron. Jeżeli więc powód wniósł z tej przyczyny o odroczenie rozprawy celem umożliwienia mu ustosunkowania się do opinii biegłego, to wniosek ten zasługiwał w pełni na uwzględnienie. Nie uwzględniając zaś tego wniosku i zamykając rozprawę, Sąd Wojewódzki uniemożliwił powodowi polemikę z opinią przesłuchanego biegłego i wprowadzenia dalszego materiału do procesu, że taki materiał mógł być prowadzony, gdyby Sąd Wojewódzki nie odciął powodowi tej możliwości, wykazuje załączona do rewizji obszerna opinia kilku osób, zupełnie sprzeczna z opinią przesłuchanego biegłego (...).Wyżej przedstawiona słuszność niektórych zarzutów rewizyjnych pociąga za sobą konieczność ponownego rozpoznania sprawy.