VI KO 7/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: L. Chmielewski (sprawozdawca), Z. Nyczaj. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka G. oskarżonego z art. 256 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił przedstawione w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie kwestie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:1."Czy umorzenie postępowania karnego po rozpoczęciu przewodu sądowego ma zapaść w formie postanowienia, czy wyroku?"2."Czy postanowienie w wypadku, gdy rozstrzygnięcie powinno mieć formę wyroku, ma być traktowane jako wyrok?"3."Czy sąd powiatowy przed prawomocnością wyroku w sprawach z oskarżenia prywatnego ma prawo sam umorzyć postępowanie karne zakończone wyrokiem, o ile strony po ogłoszeniu wyroku pojednają się i wnoszą o umorzenie postępowania, czy też sąd powiatowy w takim wypadku ma obowiązek przedstawienia akt sądowi wojewódzkiemu, który umarza postępowanie karne wyrokiem?"4."Czy przepis art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego odnosi się wyłącznie do rewizji, czy stosować go można również do zażaleń?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Postanowienie składu siedmiu sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1931 r. (Zb. Orz. 141/31) wpisane zostało do księgi zasad prawnych i, jako nie stojące w sprzeczności z zasadami ustrojowymi Polski Ludowej (Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1948 r. Prez. 2323/48), zachowuje swą moc po dzień dzisiejszy.W tych warunkach, skoro nic nie wskazuje, by wspomniana zasada prawna miała ulec podważeniu, uznać należy, że przedstawione pytanie, jako rozstrzygnięte tą zasadą, nie wymaga obecnie wykładni.Na gruncie wspomnianej zasady prawnej uznać także należy, że nie ma dostatecznie ważkiej przyczyny do przyjęcia odmiennego punktu widzenia w stosunku do orzeczeń zapadłych w sprawach z oskarżenia prywatnego.Za takim rozstrzygnięciem przemawia między innymi fakt, że aczkolwiek prywatnoskargowy tryb ścigania znany był również ustawie karnej procesowej okresu międzywojennego, to jednak obowiązująca dotychczas od przeszło 30 lat uchwała Sądu Najwyższego nie wprowadziła do swych rozważań żadnych kryteriów uzasadniających potrzebę różnicowania omawianej zasady w związku z istnieniem różnych trybów ścigania przestępstw, tworząc w ten sposób jednolitą na potrzeby praktyki wyrazistą normę; orzeczenie o umorzeniu zapada na rozprawie od momentu rozpoczęcia przewodu sądowego w formie wyroku, do tego zaś momentu lub poza rozprawą - w formie postanowienia.Odmienna argumentacja, oparta na art. 378 § 2 k.p.k., z którego wynika, że wyrok I instancji podlega uchyleniu tylko wyrokiem II instancji, jest nietrafna, skoro powody wymienione wyczerpująco w art. 378 § 1 k.p.k. stanowią tzw. bezwzględne powody uchylenia wyroku w związku z wadami, które obciążają postępowanie bądź sam wyrok, natomiast w stosunku do wypadku z art. 64 k.p.k. nie wchodzą w grę uchybienia, lecz powstaje szczególna sytuacja procesowa, kiedy z woli stron kontynuowanie procesu staje się niedopuszczalne, w związku z czym postępowanie podlega umorzeniu bez potrzeby uprzedniego uchylenia wyroku.2.Orzeczenie sądowe zapadłe w niewłaściwej formie, w szczególności w postaci postanowienia zamiast wyroku, należy oceniać nie według jego formy, lecz istoty.Gdy w grę wchodzi założenie środka odwoławczego od mylnie oznaczonego orzeczenia, dopuszczalność takiego środka podlega ocenie nie z punktu widzenia błędnej formy orzeczenia, lecz materialnej jego istoty i procesowego znaczenia orzeczenia, przeciwko któremu środek odwoławczy jest skierowany.Wątpliwości sądu wojewódzkiego, mające w zasadzie swe źródło w momentach natury zewnętrznej, a to ze względu na uroczystą formę towarzyszącą wydaniu i ogłoszeniu wyroku w zestawieniu z brakiem takiej formy w stosunku do postanowień, nie są istotne, skoro brak wymienionej formy sam przez się nie odbiera postanowieniu jego merytorycznej wagi.3.Brak jest usprawiedliwionej przyczyny, która w opisanej w pytaniu sytuacji procesowej uzasadniałaby przekazanie przez sąd powiatowy akt sprawy do sądu drugiej instancji w tym celu jedynie, by ten sąd, a nie sąd powiatowy orzekł o umorzeniu postępowania. Powodowałoby to całkowicie zbędną czynność przedstawienia akt, niejednokrotnie nawet poprzedzoną obligowaniem strony do sporządzenia wywodu rewizji, co ze względu na osiągnięte uprzednio pojednanie stron byłoby zupełnie niezrozumiałe.4.Skoro art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. (w brzmieniu ustawy z dnia 28 marca 1958 r. - Dz. U. Nr 18,poz. 76) upoważnia prezesa sądu wojewódzkiego do wydania zarządzenia, by rewizję w sprawie rozpoznanej przez sąd powiatowy w trybie uproszczonym sąd rozpoznał jednoosobowo, to uznać należy, że wspomniane upoważnienie ustawowe ma tym bardziej zastosowanie do zażaleń, jako obejmujące problematykę o zasięgu - w porównaniu z rewizją - z reguły mniejszym.