V K 525/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty. Sędziowie: K. Wagner (sprawozdawca), M. Budzianowski. Prokurator: J. Jackiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka S. oskarżonego z art. 255 § 1 i § 5 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej - na korzyść oskarżonego - od wyroku Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich z dnia 3 marca 1959 r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 1 września 1959 r., na mocy art. 383 pkt 3, 388 § 1, 394-396, 400 § 4 k.p.k.uchylił oba powyższe wyroki i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Opolu.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich z dnia 3 marca 1959 r., utrzymanym na skutek rewizji oskarżonego w mocy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 1 września 1959 r., oskarżony Henryk S. skazany został z art. 255 § 1 i § 5 k.k. na 6 miesięcy aresztu i 1 000 zł grzywny za zniesławienie wiceprezesa Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich Anastazji J.Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości, założona na korzyść oskarżonego od powyższych wyroków, zarzuca obrazę prawa procesowego polegającą na niezgodnym z przepisami kodeksu postępowania karnego i niesłusznym merytorycznie rozstrzygnięciu kwestii wyłączenia sędziów.Rewizja nadzwyczajna zawiera w konkluzji wniosek o uchylenie obu zaskarżonych wyroków i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania innemu sądowi powiatowemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Na pierwszej rozprawie w dniu 25 listopada 1958 r. obrońca oskarżonego zgłosił wniosek "w trybie art. 33 k.p.k. o wyłączenie sądu, a to dlatego, że pokrzywdzoną w niniejszej sprawie jest wiceprezes tutejszego Sądu Anastazja J." Zwrot "wyłączenie sądu" odnosić się mógł bądź do orzekającego kompletu bądź do całej obsady sędziowskiej Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich. Cytowana podstawa proceduralna (art. 33 k.p.k.) wskazuje na to, że obrońcy chodziło o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Powiatowego w Opolu, o czym świadczą dalsze pisma i wnioski obrońcy. Tak też rozumiał zgłoszony wniosek Sąd Powiatowy w Strzelcach Opolskich.Skoro Sąd Powiatowy uznał, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do zainicjowania wniosku z art. 33 k.p.k., słusznie przedstawił akta Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu, jako bezpośrednio wyższemu, celem rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie całego sądu (art. 39 k.p.k.). Wprawdzie zasadą art. 36 k.p.k. jest to, że o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, przed którym sprawa się toczy, jednakże zasada ta nie może mieć zastosowania w wypadku zgłoszenia wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów tego sądu. Nie może bowiem brać udziału w rozstrzyganiu wniosku o wyłączenie ten sędzia, którego wyłączenie dotyczy, bez względu na to, czy inicjatywa wyłączenia wyszła od niego, czy od strony. Zgodnie z art. 35 k.p.k. sędzia podlegający wyłączeniu wstrzymuje się od udziału w sprawie. Tekst art. 37 k.p.k., a zwłaszcza sformułowanie: "Sąd właściwy wyłącza sędziego na jego własne żądanie lub na wniosek strony" zawiera przepis obligatoryjny i wskazuje na to, że założenie art. 35 k.p.k. ma analogiczne zastosowanie w wypadkach przewidzianych w art. 37 k.p.k. Niezależnie od tych proceduralnych argumentów zaznaczyć trzeba, że dopuszczenie sędziego do rozstrzygania o swym wyłączeniu godziłoby w zapewnienie bezstronnego wymiaru sprawiedliwości, a więc w cel, któremu służą przepisy rozdziału II księgi I k.p.k. Przepis zatem art. 39 k.p.k. rozumieć należy w ten sposób, że sąd bezpośrednio wyższy rozstrzyga zarówno o wyłączeniu całego sądu jak i o przekazaniu sprawy innemu sądowi równorzędnemu.Stanowisko zajęte przez Przewodniczącego Wydziału V Sądu Wojewódzkiego w Opolu w piśmie z dnia 15.XII.1958 r. było niesłuszne i spowodowało wydanie przez komplet, któremu przewodniczył prezes Sądu Powiatowego L. (objęty, jako jeden z sędziów Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich, wnioskiem o wyłączenie), postanowienia odmawiającego wyłączenia. Postanowienie to było wadliwe nie tylko ze względów formalnych, jako wydane z udziałem sędziego wyłączonego od orzekania w tej kwestii, ale również ze względów merytorycznych. Przepis art. 37 k.p.k. ma na względzie te sytuacje życiowe, których z góry przewidzieć się nie da, a w których bezstronność sędziego mogłaby być podana w wątpliwość. Powaga sądu i powaga sędziego wymagają nie tylko zupełnej wewnętrznej bezstronności sędziego, ale i skrupulatnego przestrzegania, aby sytuacja zewnętrzna nie pozwalała na wysunięcie argumentów godzących w tę bezstronność. Zgłaszająca wniosek strona wskazała na stosunek zależności służbowej pomiędzy pokrzywdzoną a sędziami, co mogło stanowić rozsądną i poważną podstawę podważającą przekonanie o ich bezstronności. Trudno też pogodzić się z poglądem, jakoby stosunek osobisty pomiędzy sędziami tego samego sądu (zwłaszcza o małej obsadzie) polegał tylko na wykonywaniu tego samego zawodu. Praktycznie będzie to stosunek pewnej zażyłości, która dla ludzi patrzących z zewnątrz może rzutować na ustosunkowanie się sędziego do sprawy jego kolegi z tego samego miejsca pracy. Przekonaniu temu dał wyraz zresztą Sąd Powiatowy w Strzelcach Opolskich w sprawie Kp. 66/58, w której pokrzywdzoną była ta sama osoba, tj. wiceprezes Anastazja J.; w sprawie tej Sąd Powiatowy uznał, że prezes L. i sędzia H. powinni być wyłączeni, albowiem ich stosunek osobisty do wiceprezesa J. może wywołać wątpliwości co do ich bezstronności.W wyżej opisanych okolicznościach, przy wadliwym formalnie i niesłusznym merytorycznie rozstrzygnięciu sprawy wyłączenia sędziów Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich, należało oba zapadłe wyroki uchylić i sprawę przekazać sądowi pierwszej instancji, przy czym Sąd Najwyższy uznał za celowe wyznaczyć Sąd Powiatowy w Opolu do ponownego rozpoznania sprawy.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.