2 CR 444/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rejonowej Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego przeciwko Stanisławowi K. o 19.755,82 zł, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 24 października 1958 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa domaga się od pozwanego zapłaty kwoty 19.755 zł 82 gr, opierając swe żądanie na tym, że pozwany w miesiącach od września do października 1955 r. na zlecenie strony powodowej pobrał od różnych dostawców surowca (stożki, kapliny) w ilości 8.298 sztuk, a dostarczył stronie powodowej 6.436 sztuk, czyli że nie rozliczył się z kwoty dochodzonej w pozwie (10,61 zł x 1.862).Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając, że na skutek złych warunków przechowania surowców i gotowych wyrobów poważna ich ilość uległa zniszczeniu na skutek zalania wodą (dziurawy dach).Nadto w toku samego procesu - w związku z oświadczeniami pozwanego - nasunęła się wątpliwość, czy rozliczenie dokonane przez stronę powodową było prawidłowe. Dla zbadania tej okoliczności Sąd Wojewódzki dopuścił dowód z biegłego księgowego i na podstawie jego orzeczenia uznał następujące fakty za udowodnione: W okresie od maja do listopada 1955 r. magazyn strony powodowej wydał dla pozwanego łącznie 7.660 sztuk stożków do wyrobu kapeluszy i beretów. Nie wszystkie wszakże kwity są zaopatrzone w podpis pozwanego, stwierdzający odebranie surowca. W części pokwitowań brak jest w ogóle podpisu odbiorcy, a w części podpis jest nieczytelny. Ogółem brak potwierdzeń odbioru na 1.598 sztuk. Gdyby od tej liczby odjąć jeszcze dalsze potwierdzenia, z których nie można się zorientować, kto odbiór potwierdził, okazałoby się, że wierzycielem stałby się pozwany.W tej sytuacji, skoro stan księgowości strony powodowej nie zezwala na stwierdzenie, jaką ilość surowca pozwany pobrał i jaką ilość gotowych wyrobów zwrócił, żądanie pozwu nie mogło być uwzględnione. Stan księgowości strony powodowej jest tak chaotyczny i niezupełny, że zezwala on z góry na założenie, iż ponowne badanie księgowości nie da pozytywnych wyników, gdyż nie usunie ono braku potwierdzeń odbioru istniejących w dużej ilości dokumentów.Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego koszty procesu.W rewizji od powyższego wyroku powódka wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Rewizja oparta jest na podstawie przewidzianej w art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c. W odpowiedzi na rewizję pozwany wnosił o jej oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy uznać za uzasadniony zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki "bezpodstawnie nie uwzględnił wniosku powódki o przeprowadzenie dowodów z oryginalnych dokumentów (rachunków i kwitów przychodowych), zgłoszonego na ostatniej rozprawie.Zgodnie z art. 223 § 1 k.p.c. strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swych wniosków. Jeśli strona działa opieszale i powołuje nowe dowody w zaawansowanym stadium procesu, może to spowodować niekorzystne dla niej skutki w postaci choćby nałożenia na nią odpowiedniej części kosztów procesu zgodnie z art. 103 § 2 k.p.c. Takie zachowanie się strony nie może jednak prowadzić samo przez się do pominięcia spóźnionych środków dowodowych.Dopiero sytuacja opisana w art. 223 § 2 k.p.c., tj. jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki, uprawnia Sąd do odrzucenia dalszych środków dowodowych. Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi.Odrzucenie dalszych środków dowodowych z powodu dostatecznego wyjaśnienia okoliczności spornych z istoty rzeczy nie wchodziło w danej sprawie w rachubę, skoro biegły (jedyny dowód, na jakim Sąd się oparł) nie potrafił wyjaśnić - z braku należytych pokwitowań - jaka ilość surowców została ostatecznie przez pozwanego pobrana. Istotne okoliczności sporne nie zostały przeto w dotychczasowym postępowaniu dowodowym wyświetlone.Nie zachodziła również druga alternatywa przewidziana w art. 223 § 2 k.p.c., tj. powołanie dowodów jedynie dla zwłoki, choć Sąd Wojewódzki tym się zapewne kierował, wypowiadając pogląd, że chaotyczny stan księgowości powódki zezwala z góry na przyjęcie, iż ponowne badanie dokumentów nie da pozytywnych wyników.Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że biegły w swym orzeczeniu oparł się wyłącznie na kwitach magazynowych, podczas gdy powódka zaofiarowała na ostatniej rozprawie dowód z oryginalnych rachunków dostawców i z kwitów przychodowych. Biegły zapytany na rozprawie, czy może oprzeć rozliczenie na rachunkach przez porównanie ich z kwitami R.W. (magazyn wyda), wyraził wprawdzie pewne zastrzeżenia w tym zakresie, możliwości tej jednak nie odrzucił.Pozwany w swej odpowiedzi na rewizję słusznie krytykuje opieszałość powódki, która powinna była już przed wydaniem pierwszej opinii biegłego udostępnić mu całą posiadaną dokumentację, jednakże opieszałość w przedstawianiu dowodów nie jest równoznaczna ze zgłaszaniem ich jedynie dla zwłoki.Do odrzucenia środków dowodowych powołanych przez stronę w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie wystarczy stwierdzenie, że ma miejsce działanie na zwłokę, o którym mówi art. 223 § 1 k.p.c., lecz niezbędne jest, aby powołanie dowodów nastąpiło jedynie dla zwłoki (art. 223 § 2 k.p.c.). Okoliczności sprawy muszą więc niedwuznacznie wskazywać, że zaofiarowany dowód nie może dać pozytywnych wyników, a jedynym motywem jego zgłoszenia jest dążenie do przewleczenia sprawy.Ponieważ według stanu akt brak było przesłanek do przyjęcia, że powódka działa jedynie dla zwłoki, przeto odrzucenie przez Sąd Wojewódzki zaofiarowanych dowodów nastąpiło z naruszeniem art. 223 k.p.c.Powyższe uchybienie procesowe mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.) i dlatego zaskarżony wyrok podlega z mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu bez potrzeby rozważania dalszych zarzutów rewizyjnych.Należało także pominąć wywody zawarte w odpowiedzi pozwanego na rewizję, według których zaskarżony wyrok miałby być w ostatecznym wyniku zgodny z prawem ze względu na potwierdzenie w postępowaniu dowodowym zarzutów pozwanego, dotyczących niszczenia surowców i gotowych produktów z powodu opadów atmosferycznych i niezabezpieczenia warsztatu przed kradzieżą. Sąd Wojewódzki bowiem w tym przedmiocie żadnych ustaleń nie poczynił, a zarzuty pozwanego staną się w miarę potrzeby przedmiotem rozważań przy ponownym rozpoznaniu sprawy.