I K 681/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Potępa.Sędziowie K. Czajkowski (sprawozdawca), M. Budzianowski.Prokurator: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana B., Stanisława K., Zdzisława T., Kazimierza W., Zygmunta J., Bronisławy C., Wandy K., Czesława M. i Czesława Z., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu założonych przez oskarżonych i prokuratora rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 1 grudnia 1959 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Jana B.; tegoż Jana B. uznał za winnego tego, że w okresie od 29 sierpnia 1958 r. do 9 stycznia 1959 r. w W. jako kierownik stoiska nr 863 Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi przywłaszczył sobie na szkodę MHD towary i gotówkę na łączną sumę 56.000 zł, i za to na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. a) i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazał go na karę sześciu lat więzienia i na przepadek połowy majątku, a nadto orzekł utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres trzech lat; oskarżonego Jana B. uznał ponadto za winnego tego, że w tymże czasie i miejscu, występując w tymże co wyżej charakterze, działał na szkodę MHD w ten sposób, że dopuszczał się niedozwolonych machinacji w dziedzinie gospodarowania powierzonym mu towarem oraz obiegu dokumentacji, przez co spowodował powstanie niedoboru na sumę 167.000 zł, i za to na podstawie art. 269 k.k. skazał go na karę czterech lat więzienia; wymierzył temuż oskarżonemu Janowi B. - jako karę łączną za zbiegające się przestępstwa - karę ośmiu lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg trzech lat oraz karę przepadku połowy majątku; na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 9 stycznia 1959 roku;2. uchylił powyższy wyrok co do oskarżonego Stanisława K.; tegoż Stanisława K. uznał za winnego tego, że w okresie od września 1958 r. do stycznia 1959 roku w W., jako kierownik stoiska ajencyjnego nr 820 Dyrekcji MHD Artykułami Różnymi, przywłaszczył sobie towary oraz gotówkę na łączną sumę około 81.000 zł, i za to na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. a) i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazał go na karę sześciu lat więzienia i na przepadek połowy majątku, a nadto orzekł utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg trzech lat; oskarżonego Stanisława K. uznał ponadto za winnego tego, że w tymże czasie i miejscu, występując w tymże co wyżej charakterze, działał na szkodę MHD w ten sposób, że dopuszczał się niedozwolonych machinacji w dziedzinie gospodarowania powierzonym mu towarem oraz obiegu dokumentacji, przez co spowodował powstanie niedoboru na sumę 60.000 zł, i za to na podstawie art. 269 k.k. skazał go na karę dwóch lat i sześciu miesięcy więzienia; wymierzył temuż Stanisławowi K. - jako karę łączną za zbiegające się przestępstwa - karę siedmiu lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg trzech lat oraz karę przepadku połowy majątku; na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 marca 1959 r.;3. przyjmując, że oskarżony Zdzisław T. przywłaszczył towary i pieniądze na sumę 96.000 zł, skazał go za tak przypisany czyn na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. a) i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. c) k.k. na karę siedmiu lat więzienia i na przepadek połowy majątku oraz orzekł utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 3; na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 3 marca 1959 r.;4. zmienił zaskarżony wyrok co do Kazimierza W. i Zygmunta J. w orzeczeniu o karze pozbawienia wolności w ten sposób, że za przypisane czyny wymierzył oskarżonemu Kazimierzowi W. dwa lata i sześć miesięcy więzienia, a Zygmuntowi J. dwa lata więzienia; na poczet orzeczonych kar zaliczył okresy tymczasowego aresztowania: oskarżonemu Kazimierzowi W. - od 19 marca 1959 r., a oskarżonemu Zygmuntowi J. od 19 stycznia 1959 r. do 28 listopada 1960 r.;5. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok co do oskarżonych Bronisławy C., Wandy K., Czesława M. i Czesława Z., (...)Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 1 grudnia 1959 r. zostali skazani:1. Jan B. na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na karę dziesięciu lat więzienia, przepadek majątku i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat za to, że w czasie od 29 sierpnia 1958 r. do 9 stycznia 1959 r. w W., jako kierownik stoiska ajencyjnego nr 863 Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, przywłaszczył sobie towary oraz gotówkę na łączną sumę 191.000 zł;2. Stanisław K. na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z ustawą z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na karę ośmiu lat więzienia, przepadek majątku i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg 5 lat za to, że od 19 września 1958 r. do stycznia 1959 r., jako kierownik stoiska ajencyjnego nr 820 Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, przywłaszczył sobie towary oraz gotówkę na łączną sumę około 141.000 zł;3. Zdzisław T. na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 roku (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) na karę dziewięciu lat więzienia, przepadek majątku i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg 5 lat za to, że w czasie od 30 kwietnia 1958 r. do 28 stycznia 1959 r. w W., jako kierownik stoiska ajencyjnego nr 872 Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, przywłaszczył sobie towary i gotówkę na łączną sumę około 134.000 zł;4. Kazimierz W. na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na karą 3 lat i 6 miesięcy więzienia i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg 3 lat za to, że w czasie od 11 grudnia 1958 r. do 10 lutego 1959 r. w W., jako kierownik stoiska ajencyjnego nr 866 Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, przywłaszczył sobie towary na łączną sumę około 27.000 zł;5. Zygmunt J. na podstawie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg 2 lat za to, że w marcu 1957 r. przywłaszczył sobie towary oraz gotówkę na łączną sumę około 17.000 zł ze stoiska nr 820 na szkodę Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi w W.6. Czesław M. na podstawie art. 286 § 1 k.k. na karę 1 roku więzienia za to, że w okresie od 1958 r. w W. jako kierownik magazynu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu wydawał towary bez upoważnień ajentom Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, przez co naraził na straty Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Artykułami Użytku Kulturalnego w kwocie 72.397 zł;7. Czesław Z. na podstawie art. 286 § 1 k.k. na karę 1 roku więzienia za to, że w czasie od 1 czerwca do 14 września 1958 r. w W. działał na szkodę Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Użytku Kulturalnego, bo jako kierownik magazynu nr 4 tego przedsiębiorstwa, nie sprawdzając ilości przyjmowanych i wydawanych towarów, doprowadził do powstania w powierzonym mu magazynie warunków sprzyjających zagarnianiu mienia państwowego, przez co przyczynił się do tego, że w magazynie tym powstał niedobór w wysokości 13.000 złotych, a nadto wbrew zarządzeniom nr 8/56 i nr 2 z 15 marca 1958 r., dotyczącym trybu wydawania towarów z magazynu, wydawał kierownikom stoisk ajencyjnych Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi towar bez przedstawienia przez nich upoważnień z dyrekcji tego przedsiębiorstwa, narażając w ten sposób to przedsiębiorstwo na niebezpieczeństwo powstania strat. Tymże wyrokiem zostały uniewinnione:8. Bronisława C. z zarzutu oskarżenia o to, że w kwietniu 1958 r. w W., jako inwentaryzatorka Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, zażądała, a następnie przyjęła od kierownika stoiska ajencyjnego nr 863 tej dyrekcji, Jana B., korzyść majątkową w wysokości 5.000 zł w zamian za ukrycie ujawnionego niedoboru w tym stoisku oraz9. Wanda K. z zarzutu oskarżenia o to, że w czasie od sierpnia do grudnia 1958 r. w W., jako kierowniczka działu inwentaryzacji w Dyrekcji Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Różnymi, przyjęła od kierownika stoiska ajencyjnego nr 863 tej dyrekcji, Jana B., korzyść majątkową w wysokości około 1.500 zł w zamian za zawiadomienie go o terminie inwentaryzacji mającej się odbyć w jego stoisku.Powyższy wyrok zaskarżyli rewizjami: prokurator w części uniewinniającej Bronisławę C. i Wandę K. oraz oskarżeni Jan B., Stanisław K., Zdzisław T., Kazimierz W., Zygmunt J., Czesław M. i Czesław Z.I. Rewizja Prokuratora Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy, wnosząc o uchylenie wyroku w części dotyczącej oskarżonych Bronisławy C. oraz Wandy K. i o przekazanie w tej części sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a to przez bezzasadne uznanie, że Jan B. nie miał interesu w wynagrodzeniu Bronisławy C. kwotą sięgającą sumy ujawnionego przez nią w jego stoisku niedoboru, że poza Bronisławą C. uczestniczyły w wyliczeniu stoiska również inne osoby i że Wanda K. nie miała możliwości zawiadomienia B. o terminie remanentu.II. Rewizja oskarżonego Jana B., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku i wydanie stosownego orzeczenia w trybie art. 388 k.p.k., zarzuca:1) obrazę art. 320 k.p.k. polegającą na "pominięciu bądź niedostatecznym rozważeniu" przytoczonych w wyjaśnieniach oskarżonego okoliczności dla wytłumaczenia przyczyn powstałego niedoboru oraz przyczyn, dla których nie obciążał się fakturami;2) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez uznanie, że dokonywane przez oskarżonego przerzuty towarów do innych kiosków i udzielane pożyczki w gotówce kierownikom tych kiosków stanowią zagarnięcie ze strony oskarżonego towarów i gotówki;3) obrazę art. 339 § 1 lit. a) k.p.k. (nie wymienionego w rewizji) polegającą na zachodzącej w rozumowaniu Sądu sprzeczności przez odmienne traktowanie przerzutu towarów wartości 17.000 zł dokonanego do kiosku oskarżonego J. w porównaniu z innymi przerzutami towarów tego samego rodzaju.III. Rewizja oskarżonego Kazimierza W., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku oraz o wymierzenie mu - po zakwalifikowaniu jego czynu z art. 269 k.k. - kary w wysokości przebytego aresztu tymczasowego, zarzuca błędną oceną okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez uznanie, że ujawniony niedobór w kiosku powstał na skutek zagarnięcia towarów lub gotówki przez oskarżonego.IV. Rewizja oskarżonego Stanisława K., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, ewentualnie o przypisanie mu zagarnięcia mienia w wysokości powyżej 50.000 zł a zarazem poniżej 100.000 zł i w związku z tym o wymierzenie mu kary w granicach przewidzianych w art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., zarzuca obrazę art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k. oraz błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku.W treści swej rewizja ta sprowadza się do zarzutu a) nieustalenia przez sąd I instancji daty zamknięcia kiosku oskarżonego Stanisława K., co zdaniem rewizji ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowej oceny, czy był możliwy przerzut towarowy z kiosku Stanisława K. do kiosku współoskarżonego Kazimierza W., b) nierozważenia opinii biegłego księgowego, z której, zdaniem, rewizji, wypływa, że współoskarżony Kazimierz W. nie mógł w grudniu 1958 r. udzielić oskarżonemu Stanisławowi K. pożyczki towarowej w niciach wartości 17.000 zł oraz c) niepowołania przez sąd I instancji biegłych psychiatrów dla zbadania stanu poczytalności oskarżonego.V. Rewizja oskarżonego Zdzisława T., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku i o wymierzenie mu - po uznaniu go za winnego zagarnięcia 96.000 zł - kary w granicach przewidzianych w art. 1 § 1 lit. a), ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych przez przyjęcie, że oskarżony otrzymał rękawiczki według rachunku nr 1023 wartości 38.000 zł, i w związku z tym niesłuszne obciążenie oskarżonego tą kwotą.VI. Rewizja oskarżonego Zygmunta J., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku i uniewinnienie go, ewentualnie - po uznaniu go za winnego czynu z art. 148 § 1 k.k. - o uwolnienie go od kary na mocy § 2 tego przepisu bądź o zmianę wyroku przez złagodzenie kary, zarzuca obrazę art. 320 i 339 § 1 lit. a) i § 2 k.p.k. przez nierozważenie okoliczności, że uruchomienie przez oskarżonego prywatnej budki nastąpiło w kilka miesięcy po zdaniu stoiska (kiosku) MHD, że na uruchomienie prywatnej budki oskarżony otrzymywał pieniądze od rodziców, że masa towarowa kiosku wyrażała się wartością około 150.000 zł, na którą składała się znaczna ilość różnorodnych towarów o drobnej wartości, co stwarzało możliwość dopuszczenia się omyłek przy wydawaniu towarów i kradzieży towarów w chwilach dużego ruchu, że dokonywane przerzuty towarów miały na celu ukrycie niedoboru, za który odpowiadałaby matka oskarżonego jako ajentka MHD, a nadto że Sąd I instancji nie rozważył w dostateczny sposób okoliczności mających wpływ na wymiar kary.VII. Rewizja oskarżonego Czesława Z., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku i uniewinnienie go, ewentualnie o wydatne złagodzenie mu kary i orzeczenie warunkowego zawieszenia jej wykonania, zarzuca:1) obrazę art. 320 i 339 § 1 k.p.k. przez całkowicie dowolne przyjęcie, że oskarżony przyjmował i wydawał towary bez sprawdzenia ich ilości;2) obrazę art. 286 § 1 k.k. polegającą na przypisaniu oskarżonemu czynu określonego w tym przepisie przy jednoczesnym ustaleniu, że niedopełnienie z jego strony obowiązku służbowego stworzyło jedynie możliwość powstania szkody;3) obrazę art. 54 i 61 § 2 k.k. polegającą na nierozważeniu okoliczności mających wpływ na wymiar kary i nierozważeniu okoliczności przemawiających za celowością warunkowego zawieszenia jej wykonania - w wypadku gdyby ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjętą przez ten Sąd kwalifikację prawną czynu uznał za prawidłowe.VIII. Rewizja oskarżonego Czesława M., wnosząc o uchylenie co do niego wyroku i o wymierzenie mu - po uznaniu go za winnego czynu z art. 286 § 3 k.k. - stosownej kary w granicach tego przepisu oraz o warunkowe zawieszenie jej wykonania, sprowadza się w swej treści do zarzutu błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez uznanie, że oskarżony, wydając towary ajentom bez upoważnienia, przewidywał, iż towary te zostaną przez nich zagarnięte.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I. Co do rewizji prokuratora.Rewizja Prokuratora Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy nie jest słuszna.Sąd Wojewódzki w sposób przekonywający, na podstawie swobodnej oceny dowodów (art. 9 k.p.k.), negatywnie ocenił wyjaśnienia współoskarżonego Jana B. co do rzekomego wręczenia pieniędzy Wandzie K. i Bronisławie C. Nie do odparcia jest argumentacja Sądu I instancji wykazująca rażące sprzeczności w wyjaśnieniach oskarżonego Jana B. składanych w różnym czasie a dotyczące nie tylko okoliczności i sum wręczanych, daty remanentu, ale i osoby przeprowadzającej remanent, mimo że kilka osób komisyjnie wykonało tę czynność i wszystkie one wiedziałyby o ewentualnie stwierdzonych niedoborach. Dalej, Sąd I instancji słusznie podkreśla, że za ukrycie niedoborów w wysokości 5.000 zł lub 7.000 zł wypłacenie kwoty 5.000 zł jest nieprawdopodobne.Również co do oskarżonej Wandy K. zachodzą nie mniej rażące sprzeczności w wyjaśnieniach oskarżonego Jana B., którym zaprzeczyli inni oskarżeni. Sąd I instancji należycie stanowisko swoje w tym względzie uzasadnił i brak jest podstaw do kwestionowania w tej mierze poczynionych ustaleń.II. Co do rewizji wszystkich innych oskarżonych należy ogólnie stwierdzić, co następuje:Jakkolwiek co do oskarżonych prowadzących stoiska sprzedaży na podstawie umowy ajencyjnej brak jest bezpośrednich dowodów, że dopuścili się przywłaszczeń towarów bądź gotówki lub ich części na szkodę MHD (poza oskarżonym Zdzisławem T., który częściowo przyznał się do winy), to jednak takie fakty jak pobieranie w magazynach towarów bez wymaganego upoważnienia, nieobciążanie się w raportach dziennych partiami pobranego towaru, pełna świadomość co do wysokości niedoboru w każdej chwili "grożącego" remanentu - w zestawieniu z wysokością pozostałych niedoborów w stosunku do obrotów, eliminującą możliwość powstania niedoboru z innych przyczyn (poza przerzutami towarów), jak np. z powodu niedokładności w przeliczeniu towaru przy odbiorze i sprzedaży oraz kradzieży dokonanych przez osoby trzecie bez pozostawienia śladów włamania - prowadzą do niewątpliwego w tym wypadku wniosku, że oskarżeni dopuszczali się zaboru powierzonych im towarów bądź gotówki lub ich części. To stwierdzenie nie może jednak dotyczyć wypadków przerzutu towarów z jednego kiosku do drugiego. Te czyny oskarżonych, wykonane bezprawnie, mogą świadczyć jedynie o działaniu na szkodę MHD w warunkach art. 269 k.k.; nie można więc w tym wypadku mówić o działaniu w celu przywłaszczenia.Stwierdzić tu wszakże należy, że błędny jest pogląd rewizji, jakoby ajent miał pełną swobodę dysponowania towarem i gotówką uzyskaną ze sprzedaży tego towaru do wysokości złożonego zabezpieczenia, gdyż ajent nie staje się ani właścicielem towaru z chwilą otrzymania go, ani właścicielem gotówki uzyskanej ze sprzedaży towaru, który mu został tylko powierzony.Kiosk, w którym ajent dokonuje sprzedaży, stanowi własność MHD, sprzedaży zaś dokonuje on nie na rachunek własny, lecz na rachunek MHD. Wynagrodzenie jego stanowi procent od obrotu. Jest on obowiązany rozliczać się na bieżąco z MHD i z tego względu obowiązany jest prowadzić dzienny raport sprzedaży.Złożone przez ajenta weksle gwarancyjne stanowią jedynie zabezpieczenie na wypadek wyrządzenia przez ajenta szkody dla MHD na skutek nadużyć lub innych przyczyn, natomiast nie stanowią one zapłaty za towar. Fakt zabezpieczenia należności MHD i wyrównania szkody może mieć znaczenie z punktu widzenia art. 54 k.k. przy wymiarze kary. (...)III. Co do rewizji oskarżonego Czesława Z.Błędny i sprzeczny zarazem zarówno z orzecznictwem, jak i doktryną jest pogląd, że dla bytu przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. musi powstać konkretna szkoda, nie wystarcza zaś tylko możliwość jej powstania.Decydującym czynnikiem jest tutaj, tak jak przy ustalaniu każdego przestępstwa, zamiar sprawcy. Skoro Sąd I instancji ustalił, że oskarżony Czesław Z. przewidywał, iż czyn jego, wykraczający poza ramy obowiązujących przepisów, może w konsekwencji narazić MHD na straty i z tym się godził, to słusznie dopatrzył się w jego czynie znamion przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.Sam fakt wydawania przez oskarżonego Czesława Z. towarów na rachunek MHD osobom nie mającym upoważnienia do odbioru towarów przesądza jego winę w zakresie przypisanego mu przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i uzasadnia wysokość wymierzonej kary bez względu na to, czy ustalenia Sądu I instancji w zakresie spowodowania przez oskarżonego w magazynie niedoboru w wysokości 13.000 zł są słuszne, czy też nie. (...).