V K 485/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski (motywy).Sędziowie: J. Zembaty, Z. Kubec, R. Kryże, F. Karolus, F. Szeliński, W. Ostrowski (sprawozdawca).Prokurator: M. Kulesza.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława D. i Mariana O. oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1962 r. i od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 17 stycznia 1962 r., na podstawie art. 394 - 396, 400 § 2 i 444 k.p.k.rewizję nadzwyczajną pozostawił bez uwzględnienia (...).Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 17 stycznia 1962 roku skazał oskarżonych:1. Stanisława D. z art. 286 § 1 k.k. na 3 lata więzienia za to, że:"od 7 stycznia 1960 r. do 3 stycznia 1961 r. w R. jako magazynier magazynu rozdzielczego miejscowej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" nie dopełnił, ze szkodą dla interesu publicznego, obowiązku należytego prowadzenia tegoż magazynu, a w szczególności nie sprawdzał ilości dostarczonego towaru, dowody przyjęcia towaru sporządzał ze znacznym opóźnieniem i na podstawie faktur dostawy, a nie według rzeczywistych dostaw do magazynu, a nadto nie zachował należytej staranności w zakresie zabezpieczenia powierzonego mu mienia, składając towary w pomieszczeniu, do którego miała dostęp inna osoba, oraz prowadził w magazynie gotówkową sprzedaż towarów, przez co doprowadził do powstania niedoboru w wysokości 76.082,91 zł;2. Mariana O. z art. 286 § 1 k.k. na 1 rok więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 3 lat za to, że:"w czasie i miejscu opisanym pod pkt I, jako prezes Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R., nie dopełnił - ze szkodą dla interesu publicznego - obowiązku nadzoru nad działalnością magazynu rozdzielczego tej spółdzielni, a w szczególności nie zarządził przeprowadzenia w każdym kwartale 1960 r. remanentów kontrolnych, dopuścił do składania części towarów przez magazyniera Stanisława D. w pomieszczeniu magazynu zbożowego, do którego dostęp miała inna osoba, oraz wydawał z magazynu towary poszczególnym sklepom w nieobecności tegoż magazyniera, przez co przyczynił się do powstania braku towarowego w tym magazynie w wysokości 76.082,91 zł".Sąd Najwyższy, rozpoznając niniejszą sprawę na skutek rewizji oskarżonych, wyrokiem z dnia 6 czerwca 1962 r.:1) uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego Stanisława D. i uznał go za winnego niedopełnienia w czasie od 7 stycznia 1960 r. do 3 stycznia 1961 r. obowiązków kierownika magazynu towarowego Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. w zakresie należytego odbioru towarów przyjmowanych do tego magazynu przez to, że w kilku wypadkach, odbierając towary nadesłane bez faktur, nie sporządził natychmiast i nie przekazał do działu księgowości odpowiednich dokumentów przyjęcia tych towarów, wskutek czego działał na szkodę wspomnianej Spółdzielni, gdyż później, po nadejściu faktur, skontrolowanie, czy towary nadeszły w tej ilości, na jaką opiewały faktury, było niemożliwe - i za ten czyn z mocy art. 286 § 1 k.k. skazał oskarżonego Stanisława D. na 1 rok więzienia;2) co do oskarżonego Mariana O. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Wyrok Sądu Najwyższego zaskarżył rewizją nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonych Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając rażącą niewspółmierność kar wymierzonych oskarżonym Stanisławowi D. i Marianowi O (w stosunku do przypisanych im czynów) z powodu nieorzeczenia na podstawie art. 42 § 3 k.k. obok kar pozbawienia wolności kar dodatkowych grzywny oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymiaru kary co do obydwóch oskarżonych przez dodatkowe orzeczenie za przypisane im czyny z art. 286 § 1 k.k. obok kar pozbawienia wolności stosownych kar dodatkowych grzywny na podstawie art. 42 § 3 k.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:Jak wynika z prawidłowych ustaleń poczynionych przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym, a przez rewizję nadzwyczajną nie kwestionowanych, działanie przestępne oskarżonego Stanisława D. przedstawia się ostatecznie - po wyeliminowaniu innych członów postawionego mu zarzutu - jako "praktyka", która "narażała Spółdzielnię na możliwość strat". Ustalenie to odpowiada przypisanemu czynowi w sentencji, według której oskarżony uniemożliwił skontrolowanie, czy towary nadeszły do magazynu w ilościach wymienionych w fakturach. Ani zatem sentencja wyroku, ani jego uzasadnienie nie stwierdzają, by oskarżony wyrządził szkodę w mieniu społecznym.Dla bytu przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. wystarczy sama możliwość powstania szkody dla interesu publicznego lub prywatnego; stąd niestwierdzenie, że sprawca czynem swym wyrządził konkretną szkodę, nie mogło stanowić przeszkody do przypisania oskarżonemu winy z art. 286 § 1 k.k.Odmiennie jednak przedstawia się sprawa na tle art. 42 § 3 k.k. Przepis ten uprawnia sąd do wymierzenia grzywny obok kary pozbawienia wolności jedynie wtedy, gdy sprawca wyrządził szkodę w imieniu społecznym. Natomiast jeśli sprawca tylko naraził mienie społeczne na szkodę albo wyrządził szkodę w mieniu niespołecznym, sąd, skazując sprawcę z art. 286 § 1 k.k., grzywny wymierzyć nie może.Działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego z art. 286 § 1 k.k. nie jest pojęciowo identyczne ze szkodą wyrządzoną, o której mowa w art. 42 § 3 k.k.W tych warunkach, skoro nie ustalono, by oskarżony Stanisław D. czynem swoim wyrządził szkodę w mieniu społecznym, rewizja nadzwyczajna co do tego oskarżonego nie mogła być z tego powodu uwzględniona.Inaczej kształtuje się zagadnienie w stosunku do oskarżonego Mariana O., co do którego ustalono, że przyczynił się on do powstania braku towarowego w magazynie w wysokości przeszło 76.000 zł. Wprawdzie w tym wypadku nie było - w odróżnieniu od sytuacji prawnej Stanisława D. - przeszkody ustawowej do wymierzenia grzywny, mającej zresztą także charakter fakultatywny, jednakże rozstrzygnięcie kwestii należało powiązać z problemem celowości grzywny na tle konkretnych okoliczności sprawy.W tym zakresie Sąd Najwyższy wziął pod uwagę treść dokumentów przedstawionych przez obronę na rozprawie w dniu 17 stycznia 1963 r., a mianowicie zaświadczenie Gromadzkiej Rady Narodowej stwierdzające, że oskarżony nie posiada majątku i że jego podstawowym źródłem utrzymania jest praca najemna, oraz zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że oskarżony utracił zdrowie w 60% i nie jest zdolny do ciężkiej pracy. Mając na uwadze, że w stosunku do oskarżonego Mariana O. nie da się ustalić rozmiaru wyrządzonej przez niego szkody (został on bowiem uznany jedynie za winnego przyczynienia się - w stopniu bliżej nie określonym - do powstania braku towarowego) oraz że wspomniany rozmiar szkody jest w świetle treści znowelizowanego przepisu art. 56 k.k. przesłanką, którą sąd obowiązany jest uwzględnić, Sąd Najwyższy w składzie powiększonym, oceniwszy ogół okoliczności podmiotowych i przedmiotowych dotyczących omawianej kwestii, doszedł do wniosku, że wymierzenie kary grzywny oskarżonemu Marianowi O. było niecelowe.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy pozostawił rewizję nadzwyczajną bez uwzględnienia.