4 CR 1277/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przeciwko Teresie J., Janowi G. i Nikodemowi P. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 20 maja 1958 r.,oddalił rewizje.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki wydał dnia 12 września 1955 r. przeciwko pozwanym nakaz zapłaty sumy 17.088,46 zł z kosztami protestu wekslu w kwocie 431,50 zł i kosztami procesu w kwocie 851,50 zł.Pozwani złożyli zarzuty przeciwko nakazowi.Sąd Wojewódzki postanowieniem z. dnia 12 listopada 1955 r. zarzuty pozwanego G. odrzucił, jako spóźnione, a zaskarżonym wyrokiem nakaz zapłaty w stosunku do pozwanych J. i P. uchylił i powództwo w stosunku do nich oddalił.Wyrok Sądu Wojewódzkiego oparty jest na następującym stanie faktycznym.Powódka i pozwana J. podpisały dnia 1 sierpnia 1954 r. umowę, w myśl której pozwana miała uruchomić i prowadzić punkt detalicznej sprzedaży; sprzedaż mogła być prowadzona przez członka rodziny lub domownika. W związku z umową pozwana złożyła na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń powódki z umowy weksel in blanco z indosami pozwanych G. i P. Pozwana jednakże w punkcie sprzedaży nic nie robiła. Towar przyjmowała, sprzedażą trudniła się, wszelkie dokumenty podpisywała i wszelkie czynności związane z prowadzeniem punktu wykonywała od samego początku w porozumieniu z powódką wyłącznie siostra pozwanej Maria J., urodzona dnia 12 września 1937 r. Pozwany G. indosował weksel w przekonaniu, że ma on zabezpieczać roszczenia z tytułu pracy pozwanej, a nie jej siostry.W rewizji powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wydanego przez Sąd Wojewódzki nakazu zapłaty. Pozwani J. i P. wnieśli o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Dokument przedstawiony przez powódkę jako "weksel" i stanowiący podstawę nakazu zapłaty z dnia 12 września 1955 r. ma następującą treść: "Szemud" dnia 7 lipca 1955 r. 17.088,46 zł. Dnia 9 lipca 1955 r. zapłacę za ten weksel na zlecenie moje sumę 17.088,46 zł. Podpis: Teresa J.Na odwrotnej stronie są podpisy: pozwanych Jana G. i Nikodema P.Z przytoczonej treści, a mianowicie z zawartego w niej bezwarunkowego przyrzeczenia zapłacenia oznaczonej sumy wynika, że weksel miał być wekslem własnym w myśl art. 101 pr. weksl. Prawidłowo wypełniony weksel własny zawiera również nazwisko remitenta - osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana. Wystawca wekslu własnego jest dłużnikiem wekslowym, a remitent tego wekslu jest pierwszym wierzycielem wekslowym i pierwszym jego posiadaczem. Wystawienie wekslu własnego na własne zlecenie stanowiłoby więc przyrzeczenie wystawcy zapłacenia sumy wekslowej sobie samemu. Takie przyrzeczenie jest prawnie niemożliwe. Dlatego w przeciwieństwie do wekslu trasowanego weksel własny nie może być wystawiony na zlecenie własne lub na rzecz wystawcy. Stosownie do tego wśród przepisów wymienionych w art. 103 pr. weksl. jako obowiązujących w stosunku do wekslu własnego nie jest wymieniony art. 3 pr. wekslowego, gdzie mowa jest o dopuszczalności wystawienia weksla trasowanego na zlecenie własne wystawcy.Z przedstawionych względów "weksel" własny wystawiony na rzecz lub na zlecenie wystawcy jest nieważny i nie może być podstawą wierzytelności wekslowej ani też nie rodzi zobowiązań wekslowych.Dokument przedstawiony przez powódkę jest właśnie "wekslem" własnym wystawionym na zlecenie wystawcy. Jest on więc w myśl poprzednich wywodów nieważny i na jego podstawie powódce nie przysługuje żadna wierzytelność.Stwierdzenie powyższe uzasadnia oddalenie rewizji w stosunku do pozwanego P., który został pozwany tylko jako indosant. Już z przytoczonych więc wywodów zaskarżony wyrok jest w stosunku do pozwanego P. w ostatecznym wyniku zgodny z prawem.2. Inna jest sytuacja, gdy chodzi o pozwaną J.Na podstawie "wekslu" wyżej omówionego Sąd Wojewódzki nie powinien był wydawać nakazu zapłaty. Jeżeli jednak pozew w stosunku do pozwanej nadawał się do zwykłego postępowania, należało go w takim trybie rozpoznać (art. 457 k.p.c.). I tak też Sąd Wojewódzki postąpił, jakkolwiek cyt. przepisu nie powołał.Roszczenie powódki wywodzi się według jej twierdzeń z umowy z dnia 1 sierpnia 1954 r., podpisanej przez strony. Ustalenia Sądu Wojewódzkiego wykazują jednak, że pozwana z umowy stron nie miała być obowiązana do żadnych usług, gdyż strony były co do tego zgodne, że oświadczenie woli pozwanej co do świadczenia usług na rzecz powódki było złożone dla pozoru. Wobec tego oświadczenie pozwanej co do świadczenia usług było w myśl art. 70 § 1 p.o.p.c. nieważne. Podkreślić jednak trzeba, że nieważność nie wypływa z tego, iż według brzmienia umowy pozwana miała się wyręczać w sprzedaży inną osobą. Tego rodzaju postanowienie w umowie zlecenia w myśl art. 498 k.z. - bo tak należy umowę z dnia 1 sierpnia 1954 r. ocenić - jest dopuszczalne. Nieważność wynika z tego, iż strony były zgodne, że w rzeczywistości pozwana nie będzie świadczyć i nie ma obowiązku świadczenia żadnych usług na podstawie umowy, że więc pozwana nie zaciąga żadnego zobowiązania w ramach "zlecenia".Wskutek pozorności i nieważności oświadczenia woli pozwanej, zawartego w umowie spisanej przez strony w dniu 1 sierpnia 1954 r., nie mógł między stronami powstać ważny wzajemny stosunek prawny zlecenia i nie mogło powstać żadne roszczenie" powódki do pozwanej na podstawie art. 239 k.z. z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.Przedstawiona sytuacja prawna nie wyłącza jednak, że strony, zawierając umowę z dnia 1 sierpnia 1954 r., chciały przecież wywołać rzeczywisty skutek prawny - inny niż ten, który pisemnie określiły, ale rzeczywisty. W tym wypadku ważność takiego oświadczenia woli należy ocenić według natury ukrytej czynności prawnej (art. 70 § 2 p.o.p.c.). Tą ukrytą czynnością prawną w świetle ustaleń faktycznych istniejących w sprawie jest poręka w myśl art. 625 k.z.: pozwana zobowiązała się względem powódki do wyrównania szkody, gdyby taka powstała w związku z prowadzeniem punktu sprzedaży przez Marię J.W myśl art. 631 k.z. oświadczenie poręczyciela o udzieleniu poręczenia powinno nastąpić na piśmie. Forma ta obowiązuje wobec całej istotnej treści poręki, odnosi się również do postanowień poręki przewidzianych w art. 627 k.z. Poręka pozwanej powinna na piśmie określać górną granicę przyszłego długu. Takiego określenia na piśmie nie ma. Wobec tego poręka pozwanej jest w myśl art. 63 p.o.p.c. nieważna, nie wywołała więc skutku prawnego.W świetle powyższych wywodów powództwo w stosunku do pozwanej J. jest nieuzasadnione również na podstawie umowy z dnia 1 sierpnia 1954 r., z której powódka wywodzi swoje roszczenie niezależnie od przedstawionego rzekomego "wekslu".Zaskarżony wyrok, oddalający powództwo, jest zatem również i w stosunku do pozwanej w ostatecznym wyniku zgodny z prawem.W takim stanie sprawy rewizję powódki należało oddalić w stosunku do obojga pozwanych. (...)