III CO 11/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Majorowicz, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wincentego M. przeciwko Walerce J. o wydanie gruntu, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 6 października 1958 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:a)"Czy do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie pozaksięgowe na terenie obowiązywania do 1947 r. kodeksu cywilnego niemieckiego - okres zasiedzenia według pruskiego ogólnego prawa krajowego dolicza się do okresu zasiedzenia według art. XXXIII i XXXIV, przepisów wprowadzających prawo rzeczowe?"b)"Czy połowę okresu z art. XXXIV przep. wprow. prawo rzeczowe obliczyć należy od okresu, w którym strona była w posiadaniu nieruchomości w okresie obowiązywania kodeksu cywilnego niemieckiego, czy też od okresu podanego w art. 50 pr. rzecz.?"udzielił następującej odpowiedzi:I."Przy nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie przeciwksięgowe na terenie, na którym przed wejściem w życie prawa rzeczowego obowiązywał kodeks cywilny z 1896 r., termin zasiedzenia przewidziany prawem rzeczowym nie skraca się o okres dłuższy jak o połowę, choćby stan rzeczy, który według prawa rzeczowego prowadził do zasiedzenia, istniał jeszcze przed wejściem w życie kod. cyw. z 1896 r."II."W przypadku zasiedzenia biegnącego od dnia wejścia w życie prawa rzeczowego (art. XXXIV przep. wprow. pr. rzecz.) termin zasiedzenia przewidziany prawem rzeczowym ulega skróceniu najwyżej o połowę tego terminu, a nie o połowę okresu czasu, przez który przed wejściem w życie prawa rzeczowego istniał stan rzeczy, który według tego prawa prowadziłby do zasiedzenia".Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zobowiązanie pozwanej do wydania mu obszaru gruntu na przestrzeni 46 m dł. i 30 m szer., wchodzącego w skład parceli nr 530/216 nieruchomości powoda O., wykaz liczba 114.Powód wyjaśnił, że dopiero na podstawie mapy katastralnej stwierdził, że ta część parceli stanowiąca jego własność znajduje się w posiadaniu pozwanej.Pozwana wnosząc o oddalenie powództwa, zarzuciła, między innymi, że nastąpiło zasiedzenie wymienionego gruntu.Jest w sprawie niesporne, że nieruchomości stron sąsiadujące ze sobą tworzyły do 1872 roku całość, że w tym roku nastąpił podział między poprzedników prawnych stron i że poprzednik powoda został właścicielem wpisanym hipotecznie spornego gruntu, ale na skutek tego, że poprzednicy prawni stron nie wytyczyli granicy między swoimi nieruchomościami, przedmiotowy grunt (zalesiony) był od 1872 r. nieprzerwanie w posiadaniu poprzedników prawnych pozwanej i jej samej.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 7 października 1956 r. oddalił powództwo, przytaczając na uzasadnienie swego stanowiska m. in. pogląd, że w chwili wniesienia pozwu dobiegał dla pozwanej 10-letni termin do nabycia własności gruntu przez zasiedzenie stosownie do przepisów art. 50 pr. rzecz. oraz art. XXXIII i XXXIV przepisów wprow. pr. rzecz., w związku z czym w stanie faktycznym sprawy należy uznać, że powód nadużywałby swego prawa, dochodząc swego roszczenia, jeśliby mu ono przysługiwało.Na skutek rewizji powoda, żądającej uchylenia wyroku Sądu Powiatowego w Rybniku, Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne w sentencji wymienione.Wyjaśniając powyższe zagadnienie, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że przepisy art. XXVI i inne przep. wprow. pr. rzecz. są przepisami przechodnimi pomiędzy przepisami obowiązującymi w przededniu wejścia w życie prawa rzeczowego a przepisami prawa rzeczowego i nie ma żadnej podstawy do stosowania ich zasad do rozstrzygania zagadnień wynikających w związku z wprowadzeniem w życie kod. cyw. z 1896 r. W tym ostatnim zakresie obowiązują przepisy ustawy wprowadzającej do kodeksu cywilnego z dnia 18.VIII.1896 r. (Dz. U. Rzeszy, str. 604).Przepis art. XXXIII § 1 przep. wprow. pr. rzecz. dotyczy, jak wynika z jego brzmienia, a w szczególności z wyrazów "którego bieg rozpoczął się przed wejściem w życie prawa rzeczowego", wypadków, kiedy zasiedzenie było przed wejściem w życie prawa rzeczowego dopuszczalne. Inaczej bowiem bieg zasiedzenia nie mógłby się był rozpocząć. Nie przeczą temu końcowe słowa § 1: "dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie". Wyrazy te bowiem oznaczają, że jeżeli według prawa rzeczowego zasiedzenie jest niedopuszczalne, to przestaje ono biec z chwilą wejścia w życie prawa rzeczowego.Wypadków, w których zasiedzenie było według przepisów obowiązujących przed wejściem w życie prawa rzeczowego niedopuszczalne, dotyczy art. XXXIV przep. wprow. Tutaj termin zasiedzenia, biegnący dopiero od dnia wejścia w życie prawa rzeczowego, ulega skróceniu o okres, przez jaki istniał przed wejściem prawa rzeczowego stan rzeczy, który według tego prawa prowadziłby do zasiedzenia, nie więcej jednak, niż o połowę. Brzmienie tego przepisu nie pozwala inaczej go rozumieć niż w ten sposób, że skróceniu podlega termin zasiedzenia przewidziany w prawie rzeczowym i że właśnie ten termin może być skrócony najwyżej o połowę swego biegu. Jeżeliby podlegał skróceniu o połowę okresu posiadania przed wejściem w życie prawa rzeczowego, przepis brzmiałby: "(...) Ulega skróceniu o połowę okresu, przez jaki stan ten istniał".Omawiany przepis jako swą hipotezę przyjmuje wypadek, kiedy według przepisów dotychczasowych zasiedzenie było niedopuszczalne. Przepisami "dotychczasowymi" (w rozumieniu przepisów przechodnich) pomiędzy prawem obowiązującym w przededniu wejścia w życie prawa rzeczowego a prawem rzeczowym mogą być tylko przepisy obowiązujące w przededniu wejścia w życie prawa rzeczowego. Skoro ustawa nie czyni żadnego wyjątku, zasady art. XXXIV stosują się w każdym wypadku, gdy według przepisów "dotychczasowych" zasiedzenie było niedopuszczalne, i jest obojętne, czy według przepisów poprzedzających prawo "dotychczasowe" zasiedzenie było dopuszczalne, czy też nie.Z tych powodów udzielono odpowiedzi jak w sentencji.